Кіріспе
Сыртқы ортамен зат алмаспайтын экожүйе. Жабық экологиялық жүйелер немесе шектеулі экологиялық жүйелер (ШЭЖ) – жүйеден тысқандай да бөлікпен зат алмасуға тәуелді емес экожүйелер. Бұл термин көбінесе кішкентай, адам жасаған экожүйелерді сипаттау үшін қолданылады. Мұндай жүйелер ғылыми тұрғыдан қызығушылық тудырады және ғарышқа ұшу кезінде, ғарыш станцияларында немесе ғарыш қоныстарында тіршілікті қамтамасыз ету жүйесі ретінде пайдаланылуы мүмкін. Жабық экологиялық жүйеде бір түрдің өндіретін барлық қалдықтарын кем дегенде бір басқа түр пайдалануға тиіс. Егер мақсат – мысық немесе адам сияқты тірі организмді сақтау болса, онда көмірқышқыл газы, нәжіс және зәр сияқты қалдықтар ақырында оттегіге, тамаққа және суға айналуы керек. Жабық экологиялық жүйеде кем дегенде бір автотрофты организм болуы міндетті. Хемотрофты және фототрофты организмдер де болуы мүмкін, бірақ бүгінгі күнге дейін барлық жабық экологиялық жүйелер көбінесе жасыл балдырлар сияқты автотрофтарға негізделген.
Closed ecological systems or contained ecological systems (CES) are ecosystems that do not rely on matter exchange with any part outside the system. The term is most often used to describe small, man made ecosystems. Such systems are scientifically interesting and can potentially serve as a life support system during space flights, in space stations or space habitats. In a closed ecological system, any waste products produced by one species must be used by at least one other species. If the purpose is to maintain a life form, such as a mouse or a human, waste products such as carbon dioxide, feces and urine must eventually be converted into oxygen, food, and water. A closed ecological system must contain at least one autotrophic organism. While both chemotrophic and phototrophic organisms are plausible, almost all closed ecological systems to date are based on an autotroph such as green algae.
Мысалдар
Бүкіл планетаның жабық экологиялық жүйесі экосфера деп аталады. Адам өмірін қамтамасыз ету үшін жасалған жабық экологиялық жүйелерге Biosphere 2, MELiSSA, BIOS 1, BIOS 2 және BIOS 3 жобалары жатады. Шөлмекті бақтар мен аквариумдық экосфералар – жартылай немесе толық жабық шыны ыдыстар, өздігінен тіршілік ететін жабық экожүйелер, оларды жасауға немесе сатып алуға болады. Олардың құрамына кішкентай шаян тәрізділер, балдырлар, қиыршық тас, әсем қабықшалар және горгониялар кіруі мүмкін.
Көркем шығармаларда
Жабық экологиялық жүйелер көбінесе көркем әдебиетте, әсіресе ғылыми фантастикада кездеседі. Оларға күмбезді қалалар, ғарыш станциялары және шетел планеталарындағы немесе астероидтердегі мекендер, цилиндр тәрізді мекендер (мысалы, О’Нилл цилиндрлері), Дайсон сфералары және тағы да басқалары жатады.