Кіріспе

Пироглутамин қышқылы (PCA, 5-оксопролин, пидоль қышқылы деп те аталады) – кең таралған, бірақ жеткілікті зерттелмеген табиғи аминқышқылының туындысы, онда глютамин қышқылының немесе глютаминнің бос амин тобы лактамды құру үшін циклға түседі. Бұл Эдман әдісімен N-терминалды тізбектеуге кедерес келтіретін, N-терминалдың тоқтатылған бірнеше түрінің бірі, себебі пироглутамин қышқылында бос біріншілік амин тобы болмайды. Пироглутамат аминопептидаза ферменті пироглутамат қалдығын алып тастау арқылы бос N-терминалды қайта жаңарта алады. Пироглутамин қышқылы екі түрлі энантиомер түрінде кездеседі: (2R) немесе D, бұл (+) немесе d болып табылады; (2S) немесе L, бұл (–) немесе l болып табылады.

Метаболизм

1882 жылы алғаш рет ашылған пироглутамин қышқылы глутамин қышқылын 180°C температурада қыздыру арқылы пайда болады, нәтижесінде су молекуласы жоғалады. Тірі жасушаларда ол γ-глутамил циклотрансфераза ферментінің әрекеті арқылы глутатионнан түзіледі. Альцгеймер ауруында пироглутамин қышқылы бар β-амилоидтың мөлшері артады; бұл ауру процесінің бір бөлігі болуы мүмкін. Парацетамолдың шамадан тыс дозасын қабылдағаннан кейін, сондай-ақ метаболизмнің кейбір туа біткен бұзылыстарында қанда пироглутамин қышқылының деңгейінің жоғарылауы, одан әрі несепте (5-оксопролинурия) оның артық мөлшеріне алып келуі мүмкін, бұл жоғары аниондық айырмашылықты метаболикалық ацидозға себеп болады.

Қолданылуы

Пироглутамин қышқылының натрий тұзы – натрий пироглутаматы, натрий ПЦА немесе натрий пидолаты деп те аталады – құрғақ тері және шаш өнімдерінде ылғалды сақтаушы ретінде қолданылады. Оның уыттылығы төмен және теріні тітіркендірмейді, бірақ өнімдерде қолданылуы жоғары бағамен шектеледі. L пироглутамин қышқылы онлайн режимінде ноотроптық диеталық қоспа ретінде сатылады. Пироглутамин қышқылының магний тұзы – магний пидолаты – кейбір минералдық қоспаларда кездеседі. Клиникалық алдындағы зерттеулерде пироглутамин қышқылының қосымша фармакологиялық қасиеттері анықталды, мысалы, 5-типті фосфодиэстеразаға, ангиотензин түрлендіру ферментіне және уреазаға қарсы әрекеттері.