Кіріспе

Кен өндіру кезінде болған апат – кендерді немесе металдарды өндіру процесінде туындайтын апат. Жыл сайын мыңдаған кеншілер кен өндіру кезінде болған апаттардан қаза табады, әсіресе жер асты көмір қазу кезінде, бірақ қатты тау жыныстарын қазу кезінде де апаттар болады. Көмір өндіру, жалпақ жатқан тау жыныстарының болуы, көбінесе нашар тау жыныстар, метан газының және көмір шаңының болуы себепті, қатты тау жыныстарын өндіруден әлдеқайда қауіпті деп есептеледі. Бүгінгі таңда көптеген өлім-жітімдер дамып келе жатқан елдерде және қауіпсіздік шаралары толыққанды сақталмайтын дамыған елдердің ауылдық аймақтарында орын алады. Кен апаты – бес немесе одан көп адамның қаза болуымен байланысты оқиға.

Себептер

Тау-кен апаттарының себептері әртүрлі болуы мүмкін, оның ішінде улы газдардың шығуы (мысалы, сутегі сульфиді) немесе жарылғыш табиғи газдар (әсіресе, өрт газ немесе метан), шаң жарылыстары, шахталық кеніштердің құлауы, тау-кен жұмыстарынан туындаған сейсмикалық белсенділік, су басу, немесе дұрыс пайдаланылмаған немесе істен шыққан тау-кен жабдықтарынан (мысалы, қауіпсіздік шамдары немесе электр жабдықтары) туындайтын жалпы механикалық ақаулар. Жер астында дұрыс емес жарылғыш заттарды қолдану метан мен көмір шаңының жарылысына әкелуі мүмкін.

Тарихтағы ең ауыр тау-кен апаты

1942 жылдың 26 сәуірінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қытайдың Ляонин провинциясындағы Бенсиху (Хонкэйко) көмір кенішінде тарихтың ең ауыр кен апаты деп есептелетін апатта 1500-ден астам адам қаза тапты. Апат қазіргі Қытайдың шегінде орналасқан, бірақ сол кезде 1930 жылдары Жапонияның Қытайдың солтүстік-шығысын басып алуынан кейін құрылған Маньчжуконың марионеттік мемлекетінің құрамына кірген аймақта болды. Жапон әкімшілігі қытай жұмысшыларын қатал жағдайларда кен жұмысын істеуге мәжбүрледі. Апат кенде өрт шығуынан басталды. Оны сөндіру үшін жапондықтар желдеткіш шахталардағы ауаны тоқтатып, отты қышқылтексіз қалдыру мақсатында кенді жапты. Көптеген жұмысшылар осы шаралар алдында эвакуацияланбады және кеннің жабық бөлігінде қалып қойды; өрт қышқылтектің азаюына және көміртек газымен улануға себеп болды, нәтижесінде олар тұншығып қайтыс болды. Өрт сөндіріліп, кен қайта ашылғаннан кейін, қалдықтарды тазалап, ішінде қалып қойғандардың денелерін табуға он күн уақыт кетті. Қаза болғандардың арасында 1518 қытайлық және 31 жапондық болды. Көптеген денелер кейіннен жаппай қабірге жерленді. Соғыстан кейін және Кеңес Одағының Қытайды азат етуінен кейін апатқа қатысты тергеу жүргізілді. Кеңес есебінде өлім-жітімнің көп бөлігі алғашқы өрттен тікелей туындамағанын, бірақ жапондықтардың шешімінен туындаған көміртек газымен улану мен тұншығу салдарынан болғаны айтылды.

19 ғасыр

1812 жылғы 25 мамыр: Феллинг кенішінің апатында 92 ер адам мен жігіт қаза тапты. 1841 жылғы қыркүйек: Англияның солтүстік-шығысындағы Хасвеллде жарылыс болып, 95 адам қаза тапты. 1856 жылғы 15 шілде: Уэльстің Ронда-Кинон-Таф аймағындағы Циммер кенішінде жарылыс болды. 114 ер адам мен жігіт қаза тапты. 1872: Англияның Вест-Мидлендс аймағындағы Пелсолл Холл кенішінің апаты. 23 адам қаза тапты. 1880: Англияның Дарем графтығындағы Сиам кенішінде жарылыс болды. Кен орнындағы жер асты жарылысы нәтижесінде 160-тан астам адам, оның ішінде жер бетіндегі жұмысшылар мен құтқарушылар қаза тапты. 1883 жылғы 16 ақпан: Иллинойс штатындағы Алмас кенішінің апаты. 74 ер адам мен жігіт қаза тапты. 1884 жылғы 13 наурыз: Вирджиния штатының Тейзвелл округіндегі Покахонтас (Шығыс) (Лорел). 114-тен астам ер адам мен жігіт қаза тапты. 1885: Уэльстің Ронда-Кинон-Таф аймағындағы Марди кеніші. 85 ер адам мен жігіт қаза тапты. 1890 жылғы 17 маусым: Пенсильвания штатының Коннеллсвилл қаласындағы Данбар пеш компаниясының Хилл фермасы кеніші. 30 шахтер қаза тапты. 1890 жылғы 3 шілде: Вирджиния штатының Лексингтон қаласындағы Джордан кеніші. Түнгі смена соңында төрт шахтер көтеріліп бара жатқанда кабель жыртылды. Лифт 140 фут төмен құлап, үш жұмысшы қаза тауып, біреуі жараланды. 1890 жыл, күні белгісіз: Алабама штатының Коулбург қаласында он бір адам қаза тапты. 1892: Оклахома штатының Кребс қаласындағы Osage Coal & Mining Company компаниясының No. 11 кенішінде жарылыс болды. 100-ге жуық адам қаза тапты. 1892: Сент-Мэри кен шахтасында өрт болды. Прибрам, қазіргі Чехия, сол кезде Австрия-Венгрия, 319 адам қаза тапты. 1893 жылғы 4 шілде: Англияның Торнхилл қаласындағы Комбс кенішінің апаты, 139 ер адам мен жігіт қаза тапты. 1899: Сумитомо Бесси қола кенішінің аймағындағы жер көшкіні және қалдық ағынынан туған апат, Ниихама, Шикоку, Жапония; 512 адам қаза тапты.

21 ғасыр

30 қаңтар 2000 жыл: Румынияның Бая-Маре қаласында цианид төгілді. Чернобыльден кейінгі Еуропадағы ең ауыр экологиялық апат деп саналатын оқиғада, «Аурул» кен компаниясына тиесілі су қоймасының жарылуы салдарынан 100 000 тонна цианидті ластанған су Сумыс, Тиса және Дунай өзендеріне құйылды. Адам өлімі туралы хабарлама түспегенімен, апат салдарынан кейбір өзендердегі су өмірінің 80%-ы қырылды. 11 қазан 2000 жыл: 2000 жылғы Мартин округінің көмір шламының төгілуі Кентукки штатының Мартин округіндегі «Масси Энержи» компаниясына тиесілі көмір шламы жинақтағышының түбі тасталған жер асты шахтасына құлағаннан кейін түн ортасынан кейін орын алды. Шламы шахтадан шығып, Tug Fork өзенінің екі саласы арқылы шамамен 306 миллион АҚШ галлоны (1,16 миллион текше метр; 1,16 миллиард литр) шламы ағып кетті. Таңертең Волф-Крик қара қалдықтармен толы болды, ал Колдвотер-Форк-те 3,0 метр ені бар бұлақ 91 метрлік қалың шламына айналды. 23 қыркүйек 2001 жыл: Бруквуд кенішіндегі апат. Алабама штатының Бруквуд қаласындағы №5 көмір шахтасындағы үңгірдің құлауы метан газының шығуына және екі күшті жарылысқа себеп болды, нәтижесінде 13 шахтер қаза тапты. 23 қаңтар 2002 жыл: Ла Эспеула көмір кенішіндегі апат. Апат шахтаның суға батуынан туындады. Қашып құтыла алмаған 13 шахтер суға батып қайтыс болды. 19 ақпан 2006 жыл: Паста-де-Кончос оқиғасы. Мексиканың Коахуила штатындағы Нуэва-Розита қаласының жанындағы кен апатынан 65 шахтер қаза тапты. Тек екі дене табылды. 6 тамыз 2007 жыл: Крандалл каньоны кенішіндегі құлау. Шахтаның дұрыс жобаланбауынан болған келесі құлаулар салдарынан 6 шахтер мен 3 құтқарушы қаза тапты. Мамыр-маусым 2009 жыл: 2009 жылғы «Harmony Gold» кенішіндегі қазалар. Шахтаның жабық бөлімінде заңсыз жұмыс істеп жатқан шахтерлердің өрт салдарынан пайда болған улы газдарды тыныс алғаннан кем дегенде 82 шахтер қаза тапты. 5 сәуір 2010 жыл: Батыс Вирджиниядағы Үстіңгі Биг Бранч кенішіндегі апат. «Масси Энержи» компаниясының Үстіңгі Биг Бранч көмір кенішінде жарылыс болды. Апат орнындағы 31 шахтердің 29-ы қаза тапты. 8 мамыр 2010 жыл: Ресейдің Кемерово облысындағы Распадская кенішіндегі жарылыс. Жарылыс метанның жиналуынан болған деп есептеледі. 66 адам қаза тапты, кем дегенде 99 адам жарақат алды және 24 адамның хабарсыз жоғалғаны хабарланды. 5 тамыз 2010 жыл: Чилидің Атакама шөлдігіндегі 2010 жылғы Копиапо кенішіндегі апат. 121 жыл бұрын салынған Сан-Хосе мыс-алтын кеніші 14:05 CLT уақытында құлады. Екі Empire State Building ғимаратының массасына ие таудың ортасы құлап, кенішке өтеусіз зиян келтірді. Бұл апат 701 метр тереңдікте тұтқындалып қалған 33 шахтердің қашып кетуіне кедерілді. 69 күннен кейін барлық 33 шахтер құтқарылды. 19 қараша 2010 жыл: Жаңа Зеландиядағы Пайк Ривер кенішіндегі апат. Сағат 15:45-те көмір шахтасы жарылды. Жер астындағы 29 адам жарылыстан немесе уытты атмосферадан бірден немесе көп ұзамай қайтыс болды. Кен орнының жұмысынан шалқары орналасқан тас тасығышта жүрген екі адам қашып құтылуға үлгерді. (Пайк Ривер бойынша Патшалық комиссиясының сараптамалық есебінен үзінді). 13 мамыр 2014 жыл: Түркияның Сома қаласындағы Сома кенішіндегі апат. Бұл оқиға Түркиядағы ең ауыр тау-кен апаты және XXI ғасырдың ең ауыр тау-кен апаты болып саналады. 301 адам қаза тапты. 6 қаңтар 2019 жыл: 2019 жылғы Ауғанстанның Кохистан кенішіндегі құлау. Апаттан кем дегенде 30 алтын кеншісі қаза тапты. 2 шілде 2020 жыл: Мьянманың Хпакант ауданындағы 2020 жылғы Хпакант жад кенішіндегі жер сілкінісінен кем дегенде 174 адам қаза тапты. 1 желтоқсан 2020 жыл: Қытайдың Чунцин қаласындағы Диаошуидун кенішіндегі апатта кемінде 18 адам көмірқышқыл газының ағып кетуінен қаза тапты. 25 қараша 2021 жыл: Ресейдің Кемерово облысындағы Листвяжная кенішіндегі апат. Шахтадағы ауа алмастыру шахтасындағы өрттен шыққан түтін 40-тан астам шахтердің уытынуына және қайтыс болуына себеп болды. 30 мамыр 2022 жыл: Колумбиядағы Ла Метиза көмір кенішіндегі жарылыстан кем дегенде 12 адам қаза тапты. 3 тамыз 2022 жыл: Мексиканың Коахуила штатындағы Сабинас қаласындағы Эль Пинабете көмір кенішінде су тасқынынан кейін 10 адам жоғалып кетті. 14 қазан 2022 жыл: Бартиндегі түрік шахтасындағы жарылыстан 41 адам қаза тапты. 18 мамыр 2023 жыл: Оңтүстік Африканың Велком қаласында заңсыз қазылып жатқан тасталған шахтада кем дегенде 31 шахтер қаза тапты. 28 қазан 2023 жыл: Қазақстанның Қарағанды облысындағы Костенко кенішіндегі апатта 46 адам қаза тапты.

Австралия

1882 жылдың желтоқсанында 22 шахтер Австралияның Виктория штатындағы Кресвик қаласындағы №2 алтын кеніште суға батып қайтыс болды. Кенге су кіргеніне себеп, кеншілер жаңа қазба жасағанда, тасталып, су басқан Австралазияның №1 кенішіне тым жақын келгені болды. Бұл кен орнының басқарушысы жасаған қате өлшеу салдарынан болды. 50 сағатқа жер астында қалған 5 шахтер құтқарылды. Бұл оқиға Австралия тарихындағы алтын кеніштегі ең көп қаза болған апат болып есептеледі. 1887 жылдың 23 наурызында Булли кенішінде болған апатта 81 ер адам мен ұл бала қаза тауып, 50 әйел жесірлікке түсті, ал 150 бала әкесіз қалды. 1902 жылдың 31 шілдесінде Кембла тау кенішінде болған жарылыс салдарынан 96 шахтер қаза тапты, оның ішінде құтқару жұмысына қатысқан екі адам да болды. Бұл Австралия тарихындағы ең ауыр кен апаты болып табылады. 1921 жылдың 19 қыркүйегінде Маунт-Муллиган кенішінде көмір шаңының жарылысынан 75 немесе 76 жұмысшы қаза тапты. Тасманиядағы Биконсфилд кеніші 2006 жылдың 25 сәуірінде құлап түсті. Оқиға кезінде кен ішінде болған 17 адамның 14-і құлаудан кейін бірден қашып құтылды, біреуі қаза тапты, ал қалған екеуі бес күннен кейін тірі күйі табылды. Тірі қалғандар 1,5 м x 1,2 м өлшемді шахтерлік кабинаға тығылып, тас бұйырмасынан аман қалды. Құтқарушылар үшін жарылыс жасау қауіпті болғандықтан, арнайы бұрғылау машинасы шақырылып, құтылу үшін шахта салынды. Олар 14 күннен кейін, 9 мамырда босатылды. Моурада 20 жылдың ішінде үш ірі кен апаты болды. Біріншісі 1975 жылы Кианга кенішінде болды, онда жер астындағы жарылыстан 13 адам қаза тапты. Кеніш олардың денелері табылмай жабылды. 1986 жылы тағы бір жарылыс болды, нәтижесінде 12 шахтер қаза тапты. Барлық қаза тапқандардың денелері табылды. Моурада 1994 жылдың 7 тамызында үшінші ірі кен апаты болды, Моура №2 кенішінде жарылыс орын алды. Шамамен бір жарым күннен кейін кеніште болған екінші жарылыс құтқару жұмыстарын тоқтатуға мәжбүр етті, кеніш жабылды, ал 11 шахтердің денесі табылған жоқ. 1996 жылы Ньюкасл маңындағы Гретли шахтасындағы апатта төрт адам қаза тапты. 80 жылдан астам уақыттан бері тасталып қалған ескі көмір шахтасының су басқан бөлігіне шахтерлік машина бұзылып кірген кезде олар қаза тапты. 1999 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Паркс қаласының сыртындағы Нортпаркс кенішінде жел соққанда төрт шахтер қаза тапты. 2024 жылдың 14 наурызында Виктория штатындағы Балларат алтын кеніші құлап, бір адам қаза тауып, тағы біреуі ауыр жағдайда болды. Оқиға кезінде екі шахтер тіреусіз жер астында тыйым салынған аймақта "ауада жүгіріп" жүргенде, сағат 16:50-де құлау орын алды. 29 шахтер қауіпсіздік капсуласына тығылып, кейіннен қауіпсіз жерге шығарылды. Қазіргі уақытта жұмыс қауіпсіздігі бойынша тергеу жүргізіліп жатқандықтан, "ауада жүгіру" әдісі уақытша тоқтатылды. Австралиялық жұмысшылар одағының ұйымдастырушысы Росс Кенна кен орнының геологиясы бұл әдіс үшін қолайлы емес екенін айтты.

Бельгия

1887 жылы 4 наурызда Боринадждің Ла-Бул қаласындағы көмір шахтасында метан жарылысынан 120 шахтер қаза тапты. 1956 жылы 8 тамыздың таңында Марсинелдегі Бои-ду-Казиер шахтасындағы өрттен 262 адам қаза болып, бар болғаны 12 адам тірі қалды. Көтеріліс шахтасындағы вагонетка мұнай құбыры мен электр сымдарына соқтығысып, өрт шығып, шахтерлер тұтқындалды. Қаза болғандардың көп бөлігі иммигранттар еді (136 италиялық, 8 поляк, 6 грек, 5 неміс, 5 француз, 3 венгр, 1 ағылшын, 1 голландиялық, 1 орыс және 1 украиналық).

Босния және Герцеговина

2014 жылдың 4 қыркүйегінде Зеницада 3,5 балдық жер сілкінісі болғаннан кейін "Распоточье" көмір шахтасында тас жарылысы орын алып, 34 шахтер шахта ішінде қамалып қалды. Кейіннен апатта 5 шахтер қаза болғаны хабарланды.

Канада

1887 жылы Британдық Колумбияның Нанаймо қаласында болған кен жарылысы No 1 Эспеланда кенішінде 150 кеншінің қаза болуына әкелді. Жарылғыш заттар дұрыс орналастырылмағандықтан, кеннің барлық аумағында зор жарылыс болды. Көптеген кеншілер сол жерде қаза тапты, тек 7-сі ғана аман қалды. Қаза тапқан 150 жұмысшының 53-і – қытайлықтар, олардың көптеген есімдері белгісіз. 1914 жылы Альбертадағы Хиллкрест кенішіндегі апат Канада тарихындағы ең ірі көмір шахтасы апаты болып есептеледі. Метан мен көмір шаңынан болған жарылыс салдарынан 189 адам қаза тапты, алайда жаңалықтар Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты назардан тыс қалды. Кеніш 1939 жылға дейін пайдаланылды. 1980 жылдың 20 мамырында Квебек штатының Валь-д'Ор қаласындағы кен апатында 150 метрлік шахтаның бір бөлігі құлап, 68 000 тонна тау-кен қалдықтарының астында сегіз адам қаза тапты, ал 16 адам жартылай дайын желдету шахтасы арқылы құтылуға үлкерді. Компанияға қасақана кінәлілік тағылды, бірақ компания өзін кінәлі емес деп мәлімдеді. Алқа билер бұл апат кеніш иелерінің кінәсі емес деп шешім қабылдады және "Белморал Майнз Лтд" компаниясын барлық айыптан босатты. Осы оқиға туралы ән жазған әнші Жан Ги Готье 1981 жылы "La tragédie de la Balmoral" әнін жариялады. 1992 жылдың 18 қыркүйегінде Йеллоунайф маңындағы "Гигант" кенішіндегі еңбек дауы кезінде ереуілші "Роджер Уоррен" орнатқан бомба жарылып, көліктік туннельмен келе жатқан тоғыз адам қаза тапты. Жаңа Шотландия провинциясында 65 жыл бойы болған көмір кен апаттары, жиынтығында Спрингхилл кен апаттары деп аталады, көмір шаңының жарылысынан кем дегенде 138 ер адам мен баланың өмірін қиды. 1992 жылғы Вестрей кенішіндегі апатта 26 кенші метан мен көмір шаңының жарылысынан қаза тапты. Осы оқиғалардан кейін екі кеніш те мұңайтулы жағдайға байланысты жабылды. 2006 жылдың 17 мамырында Салливан кенішінде болған апатта төрт адам ауа жетіспеуден қаза тапты.

Орталық Африка Республикасы

2013 жылдың маусым айында Ндассимадағы ауыр жаңбыр салдарынан алтын кені құлап, 37 кенші қаза болып, көптеген адамдар жарақаттанды.

Чили

1945 жылдың маусым айында өрт кезінде Эль-Теньентеде 355 жұмысшы көміртек газын жұтып қайтыс болды, бұл оқиға "Трагедия дель Хумо" деп аталды. 2006 жылдың қаңтар айында Копиаподағы шахтада жарылыс болды, нәтижесінде 70 шахтер жер астында қалды. Шахтерлер қысқа мерзім ішінде құтқарылды, бірақ екі адам қаза тапты. 2010 жылдың тамызында Копиапода 33 шахтер жер астында қалды. Екі аптадан кейін олармен байланыс орнатылды, бірақ оларды құтқаруға кем дегенде төрт ай уақыт керек болады делінді, алайда қажетті көмек көрсету жалғасты. Құтқару жұмыстары 2010 жылдың 12 қазанында басталды және алғашқы құтқарылғаннан кейін 22 сағат ішінде 33 шахтердің барлығы құтқарылды. Команданың сәтті аяқталғаны туралы жаңалық ел және аймақтың көп бөлігінде қуанышпен қарсы алынды.

Қытай

Бір дереккөз бойынша, 2003 жылы Қытайда көмір шахталарындағы қаза болғандардың саны ең көп тіркелді, ол әлемдік көрсеткіштің шамамен 80 пайызын құрады, ал әлемдік көмір өндірісінің үлесі тек 35 пайызды ғана білдірді. 2001 жылдың қаңтарынан 2004 жылдың қазанына дейін 188 апат тіркелді, онда 10-нан астам адам қаза тапты, яғни әр 7,4 күнде бір апат орын алды. 2006 жылы Мемлекеттік еңбек қауіпсіздігін қадағалау басқармасының мәліметінше, Қытайдағы 4749 шахтер жарылыстар, су астында қалу және басқа да апаттардан қаза тапты. Мысалы, 2006 жылдың 13 қарашасында Наньшань кенішінде газ жарылысы салдарынан 24 адам қаза тапты; кеніштің қауіпсіздік лицензиясы болмаған. Синьхуа ақпарат агенттігі жарылғыш заттарды дұрыс пайдаланбау себеп болғанын мәлімдеді. Дегенмен, 2006 жылғы көрсеткіш 2005 жылғы көрсеткіштен 20,1 пайызға төмендеді, өндіріс 8,1 пайызға өссе де. "Нью-Йорк Таймс" газеті Қытайдағы еркін баспасөздің, тәуелсіз кәсіподақтардың, азаматтық бақылаушы топтардың және мемлекеттік билікті тексеруші басқа да институттардың болмауы кен апаттарын жасыруды жеңілдететінін, тіпті интернет дәуірінде де осылай екенін жазды. Осының салдарынан қытай биuroкраттары әдетте арамзалықтарды жасырады (мысалы, кен апаттары, химиялық төгілулер, 2003 жылғы SARS эпидемиясы және сапасыз сүт ұнтағы), өйткені биліктегі Қытай Коммунистік партиясы оларды жауапқа тартады немесе компаниялармен жасалған заңсыз келісімдерін ашып береді деп қорқады. Қытайдың авторитарлық жүйесінде жоғары лауазымдағылар төменгі лауазымдағыларды билік белгілеген мақсаттарды қатаң орындағаны үшін марапаттайды, мысалы, кен апаттарын азайту үшін. Шындығында, кен апаты орын алған жағдайда, оны жасыруға деген ынталандыру оны тиімді басқару үшін сыйақы алудан гөрі күштірек, себебі кез келген апат жауапкершілік тудырады деп саналады. 2009 жылдың қараша айында Хэйлунцзян провинциясындағы кен апатынан кем дегенде 104 адам қаза тапты. Бұл жарылыс метандан болған, содан кейін көмір шаңы жарылған деп есептеледі. Кен өндіруші компанияның үш жоғары лауазымды қызметкері дереу қызметтен босатылды. 2012 жылдың 30 тамызында Сычуань провинциясындағы Сяоцзяван көмір кенішінде болған жарылыс салдарынан 45 адам қаза тапты. Бірнеше күннен кейін, 2012 жылдың 3 қыркүйегінде Цзянси провинциясындағы Гаокенг көмір кенішінде 14 шахтер қаза тапты. 2013 жылдың 29 наурызында Тибеттегі Гьяма кенішіндегі жер көшкінінен 83 адам тұтқындалды. 2014 жылдың 4 қаңтарында Қытай үкіметі 2013 жылы 1049 адамның қаза болғанын, бұл 2012 жылмен салыстырғанда 24 пайызға азайғанын мәлімдеді. 2023 жылдың 22 ақпанында Қытайда Ішкі Монғолияның үлкен аймағындағы Алша лигасының көмір шахтасы құлап, төрт адам қаза тауып, 49 адам із-түссіз жоғалды. Адамдарды іздеу үшін 900-ге жуық құтқарушы, оның ішінде Төтенше жағдайлар министрлігінің тобы жіберілді. Қытай Коммунистік партиясының Бас хатшысы Си Цзиньпин "барлық адамдарды іздеу және құтқару" бойынша барлық күш-жігерді жұмсауды тапсырды.

Эквадор

1993 жылдың 9 мамырында Эквадордағы Намбиха кенішінде болған апатта шамамен 300 адам қаза тапты. 2010 жылдың 15 қазанында Чили тарихи және сәтті құтқару операциясын аяқтағаннан кейін, Сан-Хосе кенішінде рекордтық 10 аптаға жуық уақыт бойы жер астында қалған 33 шахтерді құтқарғаннан кейін, Эквадордағы алтын кенішінде туннельдің құлауы салдарынан төрт жұмысшы көмкерілді. Олардың барлығы 20 қазанға дейін қаза болғандығы расталды.

Франция

Курриер кенішінде болған апат – Еуропадағы ең ірі шахта апаты. 1906 жылдың 10 наурызында Солтүстік Францияда 1099 шахтер (оның ішінде көптеген балалар) қаза тапты. Бұл апаттан бұрын Қытайда 1942 жылдың 26 сәуірінде Бенсиху кенішінде болған және 1549 шахтердің қаза болуына себеп болған апаттан басқа, одан ауыр апат болған жоқ сияқты. Себебі нақты белгісіз тозаң жарылысы, Méricourt (404 адам қаза тапты), Sallaumines (304 адам қаза тапты), Billy-Montigny (114 адам қаза тапты) және Noyelles-sous-Lens (102 адам қаза тапты) ауылдары маңында, Па-де-Кале департаментінде (Париждің солтүстігіне қарай 220 км немесе 140 миль) орналасқан Курриер көмір кенішінде болды. 1906 жылдың 10 наурыз күні таңғы сағат 06:30-нан кейін күрт жарылыс естілді. 3-ші шахтадағы лифт камерасы жер бетіне лақтырылып, шахта басының құрылыстарына зақым келтірді; 4-ші шахтада терезелер мен шатырлар жарылды; 2-ші шахтада жоғары көтерілген лифт камерасында тек қана өлген және есінен айырылған шахтерлер болды.

Үндістан

Бура-Демо шахтасы 26.9.1956 жылы
Орталық Бохора шахтасы 20.2.1958 жылы
Орталық Саунда шахтасы 16.9.1976 жылы
Орталық Саунда шахтасы 15.06.2005 жылы
Часнала шахтасы 27.12.1975 жылы
Дамуа шахтасы 5.1.1960 жылы
Гаслитанд шахтасы 26 немесе 27.9.1995 жылы
Годавархани No. 7 LEP 16.06.2003 жылы
Хуррилади шахтасы 14.9.1983 жылы
Жотежанаки шахтасы 28.6.1913 жылы
Лоябад шахтасы 16.1.1935 жылы
Махабир шахтасы 13.11.1989 жылы
Маджри шахтасы 5.8.1953 жылы
Макервал шахтасы 6.7.1942 жылы
Ньютон Чикли шахтасы 10.12.1954 жылы
Фулаританд шахтасы 11.07.1912 жылы
Раджпура Дариба кенішіндегі VRM апаты 28.8.1994 жылы
Силевара шахтасы 18.11.1975 жылы

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландиядағы ең ірі кен апаты – 1896 жылғы Брунер кенішіндегі апат, оның салдарынан ішіндегі 65 кеншінің барлығы қаза тапты. 2010 жылдың 19 қарашасында Пайк-Ривер кенішінде тоғыз күн бойы төрт жарылыс болды; 29 кенші қаза тауып, екеуі жеңіл жарақатпен құтылды. 1967 жылдың 19 қаңтарында Батыс жағалаудағы Грейммут қаласының жанындағы Стронгман кенішінде жарылыс орын алды. 19 адам қаза тапты.

Нигер

2021 жылы Маради аймағында алтын кеніші құлап, ондаған адам қаза болды.

Польша

2006 жылдың 25 қарашасында Польшаның қазіргі тарихындағы ең ауыр кен апаты орын алды, Силезияның оңтүстік өнеркәсіптік аймағындағы Руда-Шлёнска қаласындағы Халемба көмір шахтасында 23 кенші қаза тапты. 21 қарашадағы трагедияға 1030 метр тереңдікте метан жарылысы себеп болды. Кеншілер 17 миллион еуро (22 миллион АҚШ доллары) құны бар жабдықты тоннельден алып шығуға тырысқанда болған жарылыс шахтаның құлауына әкеп соқты. Метеннің концентрациясы қауіпті деңгейде болғандықтан, тоннель наурыз айында жабылуы керек еді, бірақ қалған жабдықтың құнына байланысты жұмыс істеуін жалғастырды.

Ресей

Ресейде бірнеше ірі кен апаттары болды, әсіресе 2007 жылы Ульяновская шахтасындағы апат, онда кем дегенде 106 шахтер қаза тапты. 2013 жылдың 20 қаңтарында Батыс Сібірдегі Кузнецк бассейніндегі көмір шахтасында болған апаттан кем дегенде төрт шахтер қаза тауып, тағы төртеуі із-түссіз жоғалып кетті. 2021 жылдың қараша айында Листвяжная шахтасындағы апат болды, көптеген адамдар ішке қамалып қалды.

Испания

Испаниядағы тау-кен өндірісінің тарихында жүздеген адам қаза болған бірнеше ірі тау-кен апаттары тіркелген. Апаттар мен қаза болғандардың көп бөлігі Испанияның солтүстігінде болды және олар көбінесе құрылымдардың күлдіреуі мен газ жарылыстарына байланысты көмір өндірумен қатысты. Дегенмен, ең ауыр апат 1904 жылғы 28 сәуірде елдің оңтүстік-батысындағы Севилья қаласындағы Вильянуэва-дель-Риода орын алып, 63 адамның өмірін қиды және тағы бірнеше адам жарақаттанды.

Танзания

1998 жылы сәуір айында қатты жаңбырдан танзанит шахталары суға батып, кем дегенде 56 шахтер қаза тапты. 2013 жылдың шілдесінде Мерерани кенді аймасындағы танзанит карьері құлап, бес адам қаза болды. Тағы біреуі ауыр жағдайда ауруханаға түсті.

Англия

Англияда Оукс жарылысы ең ауыр кен апаты болып қалады, 1866 жылғы 12-13 желтоқсанда Йоркширдегі Барнсли маңында 388 адамның өмірін қиды, бірақ алғашқы және басты жарылыста 340 адам ғана қаза тапты, бұл Хултон кенішіндегіден азырақ еді, алайда кейінгі жарылыстар түнде және келесі күні тағы да өмірттерді алып кетті. 1910 жылы Ланкаширдегі Вестхоутон қаласындағы Хултон кенішінде болған жарылыс 344 кеншінің өмірін жалмады. 1878 жылы Ланкаширдің Хейдок қаласындағы Вуд Пит кенішінде 200-ден астам жұмысшы қаза тапты, бірақ "ресми тізімге" тек 189-ы ғана енгізілді. Көптеген кеншілердің қаза болуына себеп болған тағы бір апат – 1862 жылғы қаңтардағы Хартли кенішіндегі апат. Онда сорғыш двигательдің тірегі күрт жұлып түсіп, шахтаның жалғыз тірегіне құлады. Бұл тірек шахтаның жолын кесіп, жүздеген кеншіні ішке қамады. Қайтыс болғандардың саны 204-ке жетті, олардың көпшілігі оттегінің жетіспеуінен таныс болды. Корнуоллдың металл кен орындарындағы ең ауыр апаттардың бірі 1846 жылы Шығыс Уил Роузде болды, онда кенеттен су тасқынынан 39 жұмысшы қаза тапты; 1919 жылы Левант кенішінде 31 адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды; 1883 жылы Уил Агарда шахта тірегі құлап 12 адам қаза тапты, ал 1893 жылы Долкоат кенішінде үлкен тіреуіш құлап 7 адам қаза тапты.

Шотландия

Шотландиядағы ең ауыр кен апаты – 1877 жылы Ланаркширдегі Блантайр қаласында болған кен апаты, оның салдарынан 207 адам қаза тапты. 1878 және 1879 жылдары да қалада өлімге әкелген басқа да оқиғалар болды. 1950 жылдың қыркүйек айында Айрширдің шағын кеншілер ауылы Нокшиннохта тағы бір ауыр оқиғаға ұшырады. Бірнеше күрделі күн бойы құтқарушылар барлық қиындықтарға қарамастан, 129 кеншіге жету үшін батыл күресті, себебі олар жұмыс істеп жатқан жердің үстіндегі дала құлап, кен шахтасын қалың сұйық торфпен су басып, қашудың барлық жолын кесіп тастады. 116 адам құтқарылды, бірақ 13-і қаза тапты. 1952 жылы осы апат туралы "Батылдар жыламайды" деген фильм түсірілді. 20-шы ғасырдағы Шотландиядағы ең ауыр тау-кен апаты 1959 жылдың қыркүйек айында Мудисберн маңындағы Аушенгеихте болды, нәтижесінде 47 адам қаза тапты. Бұл көрсеткіш 1923 жылдың қыркүйек айында Фолкирк қаласындағы Редингте болған су тасқынынан қаза тапқан 40 адамнан асып түсті.

Уэльс

1850-1930 жылдар аралығында Оңтүстік Уэльс көмір кенішінде ең көп апат тіркелді. Бұл газға толы қабаттарға кен орындарын тереңдетудің артуымен, сондай-ақ қауіпсіздік шараларының нашарлығы мен басқарудағы кемшіліктермен байланысты болды. Осы кезеңде көмір кенішіндегі Гламгорган және Монмутшир аймақтарында қырыққа жуық жер асты жарылысы болды. Әрбір апаттың салдарынан жиырма немесе одан көп жұмысшы қаза тапты – жарылыстан тікелей немесе пайда болған уытты газдардан уланып. Осы апаттардан барлығы 3119 адам көз жұмды. Уэльстегі ең ірі төрт апат:

1913 жылы Гламорганның Сенгенд қаласындағы Универсал кенішінде газ жарылысынан 439 адам қаза тапты. 1894 жылғы 25 маусымда Гламорганның Cilfynydd қаласындағы Альбион кенішінде газ жарылысынан 290 адам қаза тапты. 1878 жылғы 11 қыркүйекте Монмутширдің Аберкарн қаласындағы Уэльс принці кенішінде болған жарылыста 272 адам қаза тапты. 1934 жылғы 22 қыркүйекте Солтүстік Уэльстегі Рексемге жақын орналасқан Гресфорд апатында 266 адам қаза тапты. Морфа кеніші (Порт Талботқа жақын, Гламорган) және Black Vein Colliery (Риска, Монмутшир) сияқты бірнеше кеніштер қауіпсіз емес деп жабылу алдында үш апатқа ұшырады.

Америка Құрама Штаттары

Скофилд кенішіндегі апат 1900 жылдың 1 мамырында Юта штатының Скофилд қаласының жанында болды. Осы оқиғада кемінде 200 адам қаза тауып, сол кезде АҚШ-тағы ең ірі кен апаты болды. Фратервилл кенішіндегі апат 1902 жылдың 19 мамырында болды, нәтижесінде 216 кенші қаза тауып, Америка тарихындағы ең ауыр апаттардың біріне айналды. Фратервилл Теннесси штатының батыс Андерсон округінде орналасқан. Сол жылы, 1902 жылдың 10 шілдесінде Джонстаундағы Роллинг Милл кенішінде апат болды. Оның салдарынан 112 адам қаза тапты, олардың көпшілігі қалаға жаңа келгендер еді. Сол кезде бұл аймақтағы ең өнімді кен орындарының бірі болған. Мононга кенішіндегі апат – Америка тарихындағы ең ірі кен апаты; 1907 жылдың 6 желтоқсанында Мононгада (Батыс Вирджиния) жер астындағы жарылыстан 362 жұмысшы қаза тапты. Марианна кенішіндегі апат 1908 жылдың 28 қарашасында Марианна, Пенсильванияға жақын жердегі көмір шахтасында болды. Жарылыс ауысым алмасу кезінде болды, себебі адамдар бұрынғы ауысым шығып кеткенше шахтаға кірді. Осының салдарынан шахтада әдеттегіден гөрі көп жұмысшы болды. Дәл осы шахтада 1957 жылдың 23 қыркүйегінде тағы бір жарылыс болды, нәтижесінде 11 адамның 6-сы қаза тапты. Қаза болғандардан басқа, мыңдаған адамдар жарақат алды (1991 мен 1999 жылдар аралығында жылына орташа есеппен 21 351 жарақат), бірақ жалпы алғанда қаза және жарақат көрсеткіштері төмендеді. 1959 жылы Пенсильвания штатының Порт Гриффит қаласында Нокс кенішінде апат болды. Сусквеханна өзені құлап, 12 адам қаза тапты. Плимут, Пенсильванияда 1869 жылғы Авондейл кенішіндегі апаттан 108 кенші мен екі құтқарушы қаза тапты, шахтадағы жалғыз шахтадағы өрт оксигентің жоғалуына себеп болды. Осы апаттан кейін кен қауіпсіздігі жөніндегі федералды заңдар қабылданды. Пенсильванияда 2002 жылы Квикрикте тағы бір апат болды, 9 шахтер жер астында қалып, 78 сағаттан кейін құтқарылды. 2006 жылы жұмыста 72 шахтер қаза тапты, оның 47-сі көмір шахталарында. Бұл қаза болғандардың көп бөлігі Кентукки мен Батыс Вирджинияда, соның ішінде Саго кенішіндегі апатта болды. 2010 жылдың 5 сәуірінде Үстіңгі Биг Бранч кенішіндегі жер асты жарылысынан 29 кенші қаза тапты. АҚШ-тың Кен істері жөніндегі бюросы 1910 жылы апаттарды зерттеу, өнеркәсіпке кеңес беру, өндіріс және қауіпсіздік зерттеулерін жүргізу, сондай-ақ апаттарды алдын алу, алғашқы көмек және кен құтқару бойынша курстарды оқыту үшін құрылды. 1969 және 1977 жылғы «Федералды көмір кеніші туралы» заңдар кендегі қауіпсіздік стандарттарын жаңартты. 1996 жылы АҚШ-тың Кен істері жөніндегі бюросы жабылғаннан кейін бұл зерттеу жұмыстарын Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институты (NIOSH) жалғастырды. NIOSH 1839 жылдан бері АҚШ-та болған кен апаттарының тізімін жүргізеді.

Венесуэла

2024 жылдың 21 ақпанында Боливар департаментінің Ангостура муниципалитетіндегі заңсыз алтын кеніші құлап, он төрт адам қаза болып, тағы он бір адам жарақаттанды.