Кіріспе

Жүк көтергіш қабырға, немесе арқалық қабырға – ғимараттың құрылымдық бөлігі болып табылатын және жоғары орналасқан элементтердің салмағын өз іргетасына жеткізе отырып, оларды ұстап тұратын қабырға. Жүк көтергіш қабырғалар – құрылыстың ең ерте пайда болған түрлерінің бірі. Готикалық сәулеттегі ұшатын тіреулердің дамуы, құрылымдарға ішкі кеңістікті ашық қалдыруға мүмкіндік берді, салмақты орталық қабырғаларға емес, тіреулерге аударды. Тұрғын үйлерде жүк көтергіш қабырғалар "платформалық қаңқа" деп аталатын жеңіл құрылыс әдісінде кеңінен қолданылады. Аспан қырғыштар дәуірінде Уильям Ле Барон Дженни бірінші рет қолданған және ірі ғимараттарда жүк көтергіш құрылыстың шектеулері, жүк көтергіш қабырғаларды ірі коммерциялық құрылыстарда қолданудың азаюына себеп болды.

Сипаттама

Жүк көтергіш қабырға немесе арқалық қабырға – ғимараттың белсенді құрылымдық бөлігі болып табылады, яғни ол үстіндегі конструкциялардың салмағын көтеріп, осы салмақты іргетасқа жеткізеді. Ірі ғимараттарда жүк көтергіш қабырғаларды салу үшін көбінесе бетон, блок немесе кірпіш қолданылады. Ал, керісінше, сыртқы қабырға (перделік қабырға) өзінің салмағын ғана көтере алады немесе жүктемені жүк көтергіш қабырғаға жеткізеді, одан бөлек маңызды құрылымдық қолдау көрсетпейді.

Тарих

Жүк көтергіш қабырғалар – құрылыстың ең ерте пайда болған түрлерінің бірі. Готикалық сәулетте ұшатын тіреуіштердің дамуы құрылымдарға ішкі кеңістікті ашық сақтауға мүмкіндік берді, салмақты орталық тіреуіш қабырғаларға емес, тіреуіштерге көшіру арқылы. Нотр-Дам соборы – ұшатын тіреуіштермен жабдықталған жүк көтергіш қабырғалы құрылыстың мысалы.

Қолдану

Ғимараттың түріне және қабаттарының санына байланысты жүк көтергіш қабырғалар олардың үстіндегі салмақты көтере алу үшін тиісті қалыңдыққа дейін есептеледі. Әйтпесе, жүктеме қолданылған материалдың күшінен асып кетсе, сыртқы қабырға тұрақсыз болып, құрылыстың құлауына әкелуі мүмкін. Бұл қабырғаның басты міндеті – ғимараттың кеңістігін қоршау немесе бөліп, оны тиімдірек және пайдалырақ ету. Ол жеке өмірге құпиялылықты қамтамасыз етеді, қауіпсіздік береді және ыстық, суық, күн немесе жаңбырдан қорғайды.

Тұрғын үй

Тұрғын үйлерде жүк көтергіш қабырғалар "платформалық қаңқа құрылысы" деп аталатын жеңіл құрылыс әдісінде ең көп кездеседі, және әрбір жүк көтергіш қабырға ең төменгі негіз тақтасына бекітілген қабырға табанының үстінде орналасады. Табандар кірпіш немесе бетон негізіне бұрандалармен бекітіледі. Жоғарғы тақта немесе төбе тақтасы – қабырғаның жоғарғы бөлігі, ол келесі қабаттың платформасынан (төбесінен) сәл төмен орналасқан. Негіз тақтасы немесе еден тақтасы – қабырға тіректерінің төменгі бекітілу нүктесі. Жоғарғы және төменгі тақталарды пайдаланып, қабырғаны жатып тұрған күйінде құрастыруға болады, бұл тіректері екі тақтаның арасында тік бұрандалауға мүмкіндік береді, содан кейін дайын қабырға тіктеп орнына қойылады; бұл тек дәлдікті жақсартады және құрылыс уақытын қысқартады ғана емес, сонымен қатар қабырғаны күшейтеді.

Аспан қыртыстары

Аспан қыртыстарының үлкен салмағына байланысты, төменгі қабаттардың негізі мен қабырғалары өте мықты болуы керек. Құрылысты жер астындағы тасқа бекіту үшін қазықтар қолданылады. Мысалы, әлемдегі ең биік ғимарат және әлемдегі ең биік құрылыс болып табылатын Бурдж Халифа арнайы өңделген және қоспалы темірбетонды пайдаланады. Бетон және болаттан тұратын іргетасты құрылысына 192 қазық қолданылды, әр қазықтың диаметрі 1,5 м, ұзындығы 43 м (×) және олар тереңдігінен астам жерге орнатылған. Бетонның жалпы салмағы артық болды.