Кіріспе

Екі нысанды байланыстыратын механикалық тіреуіш.

Шаршы – екі қатты нысанды байланыстыратын механикалық тіреуіш, әдетте олардың арасындағы айналу бұрышы шектеулі болады. Идеалды шаршымен байланысқан екі нысан бір-біріне қатысты белгілі бір айналу осі бойынша айналады, ал қалған барлық жылжулар немесе айналулар болдырмайды; осылайша шаршы бір дәрежелі еркіндікке ие. Шаршылар иілгіш материалдан немесе қозғалмалы бөліктерден жасалуы мүмкін. Биологияда көптеген буындар шаршы ретінде жұмыс істейді, мысалы, шынтақ буыны.

Тарих

Ежелгі тас, мәрмәр, ағаш және қола иындардың қалдықтары табылған. Олардың кейбіреуі ежелгі Египетке дейін жетеді. Алғашқы иындардың қайда және қашан пайда болғанын дәл анықтау өте қиын. Ежелгі Римде иындар cardō деп аталды, және осы ат Cardea қасиетті әйел және Cardo басты көшесіне берілді. Бұл cardō атауы бүгінде "бір нәрсенің айналуына немесе тәуелді болуына себеп болатын ең басты нәрсе" ретінде метафоралық мағынада сақталған, мысалы, "кардинал" сөзінде. OED деректері бойынша, ағылшын тіліндегі hinge сөзі "ілу" сөзімен байланысты.

Ғимаратқа кіру

Кем дегенде орта ғасырдан бері, бекітілген ғимараттарды қорғау мақсатында, көпірлерді ашу-жабу үшін шарнирлер қолданылып келген. Шарнирлер қазіргі заманғы сәулетте де қолданылады, егер ғимараттың қызмет ету мерзімі ішінде оның негізінің шөгуі күтілсе. Мысалы, Калифорния штатының Брисбен қаласындағы Дакин ғимараты қазыққа орнатылған және лайлы топыраққа салынғандықтан, кіреберіс пандусы үлкен шарнирге орнатылды, бұл ғимараттың шөгуіне мүмкіндік берді. Бұл құрылғы 2006 жылдың қазанына дейін тиімді болды, бірақ зақымдану мен пандустың тым бау еңісіне байланысты ауыстырылды.

Үлкен құрылымдар

Шарнирлер жоғары көпірлер мен теміржол виадуктары сияқты ірі құрылымдарда қолданылады, бұл құрылымдық элементтер арасындағы иілу кернеуін азайту немесе жою үшін жасалады, көбінесе жер сілкінісіне төзімділікті арттыру мақсатында. Шарнирді, сырғанама сияқты қарапайым құрылғыдан гөрі пайдаланудың басты себебі – жанындағы элементтердің ажырауына жол бермеу. Егер шарнир арқылы ешқандай иілу кернеуі берілмесе, онда ол нөлдік момент шарнирі деп аталады.

Ғарыш кемесі

Ғарыш кемелерінің кеңейтілетін құрылымдары, мысалы, күн батареялары, синтетикалық апертуралы радар антенналары, тіреу құрылымдары, радиаторлар және т.б. үшін түрлі өздігінен жұмыс істейтін, өздігінен құлыпталатын ілгектер жасалған.

Құралымдары

Штырь Жапырақтарды бірге ұстайтын таяқшаны сақинаның ішіне салыңыз. Pintle деп те аталады. Сақина – штырь орнатылатын, буынды құрайтын қуыс бөлік, көбінесе дөңгелек пішіндес. Әдетте екі жапырақтың сақиналары кезектесіп, бірімен-бірі байланысып, штырь олардың бәрінен өтеді. (сонымен қатар, иілме, буын, түйін немесе иілім деп те аталады)
Жапырақ – сақинадан бүйірге қарай созылатын және көбінесе штырьдің айналасында айналатын бөліктер (көбінесе екі).