Кіріспе
Шотландиядағы негізгі жергілікті азаматтық және қылмыстық сот – Шериф соты (Cùirt an t Siorraim). Бұл сот Шотландиядағы негізгі жергілікті азаматтық және қылмыстық сот болып табылады, сондай-ақ белгілі бір сомаға дейінгі ақшалай құны бар барлық азаматтық істерді қарауға және Жоғары сот төрелігінің құзырында болатын мемлекетке қарсы қылмыс, кісі өлтіру және зорлаудан басқа кез келген қылмыстық істі қарауға құқылы. Шериф соттары қарулы тонау, есірткі саудасы және балаларға қатысты жыныстық қылмыстар бойынша Жоғары Сотпен бірдей құзыреттілікке ие болғанымен, мұндай істердің көп бөлігін Жоғары Сот қарастырады. Әрбір сот Шотландияның алты шерифтік округінің біріндегі шериф сотының ауданына қызмет етеді. Әрбір шериф сотына Шотландия сот жүйесінің құрамына кіретін, заң білімі бар судья – шериф төрағалық етеді. Шериф соттары азаматтық істерді алқабилерсіз, сот отырысы түрінде қарап, дербес шешімдер мен үкімдер шығарады. Дегенмен, Эдинбургте орналасқан Шотландияның жеке жарақаттар жөніндегі шериф соты он екі қазыдан тұратын алқабилердің қатысуымен дәлелдерді қарауға құқылы. Шериф соттары қылмыстық істерді шағым бойынша қарап, жеңіл қылмыстар үшін сот отырысында, ал ауыр қылмыстар үшін он бес қазыдан тұратын алқабилермен сотта қарастырады. Шағым бойынша қаралып, үкім шығарылған жағдайда, айыпталған адам он екі айға дейін бас бостандығынан айырылуға және/немесе айыппұл төлеуге, ал ауыр жағдайларда – бес жылға бас бостандығынан айырылуға немесе шексіз айыппұл төлеуге жазалануы мүмкін. Шериф соттарының қылмыстық істер бойынша жеңілдетілген тәртіппен және азаматтық істер бойынша шағын талаптар мен жеңілдетілген тәртіппен қараған шешімдеріне Шериф апелляциялық сотына шағымдануға болады. Айыптау жолымен қаралатын қылмыстық істер бойынша Жоғары сотқа шағымдануға болады. Басқа азаматтық істер бойынша шағымдар Сессия сотының ішкі палатасына беріледі.
A sheriff court (Cùirt an t Siorraim) is the principal local civil and criminal court in Scotland, with exclusive jurisdiction over all civil cases with a monetary value up to , and with the jurisdiction to hear any criminal case except treason, murder, and rape, which are in the exclusive jurisdiction of the High Court of Justiciary. Though the sheriff courts have concurrent jurisdiction with the High Court over armed robbery, drug trafficking, and sexual offences involving children, the vast majority of these cases are heard by the High Court. Each court serves a sheriff court district within one of the six sheriffdoms of Scotland. Each sheriff court is presided over by a sheriff, who is a legally qualified judge, and part of the judiciary of Scotland. Sheriff courts hear civil cases as a bench trial without a jury, and make determinations and judgments alone. However, the specialist all Scotland Sheriff Personal Injury Court (based in Edinburgh) has the ability to hear cases at proof with a jury of twelve. Sheriff courts hear criminal trials on complaint as a bench trial for summary offences, and as a trial with a jury of fifteen for indictable offences. Where a person is convicted following a case heard on complaint they can be sentenced to a maximum of twelve months imprisonment and/or a fine, and in solemn cases, 5 years imprisonment or an unlimited fine. Judgments of the sheriff courts in criminal offences handled through summary procedures, and civil cases handled through small claims and summary process, can be appealed to the Sheriff Appeal Court. Criminal offences heard on indictment through solemn procedure are appealed to the High Court of Justiciary. Other civil actions are appealed to the Inner House of the Court of Session.
Тарих
Шериф қызметі Шотландия монархиясының алғашқы кезеңдерінен бастау алады. Әдетте, әр округтегі ең ықпалды жергілікті феодалдардың бірі тағайындалып, оның отбасы мұрагерлік билікке ие болды. Шерифтің бастапқы мақсаты – жергілікті феодалдардың қарсы билігіне қарсы корольдік билікті сақтау және жүзеге асыру болды. Шериф корольдің барлық сот және әкімшілік мәселелердегі жергілікті өкілі ретінде тағайындалды. Шериф өз округінде шериф соты арқылы корольдың әділеттілігін іске асырды. Кейіннен мұрагерлік шериф сот функцияларын тәжірибелі заңгер – шериф орынбасарына жүктеді. 1746 жылғы «Мұрагерлік юрисдикциялар (Шотландия)» заңы мұрагерлік шерифтің лауазымын жойды, ал шериф орынбасары жақын арада шериф-басшы болып қайта аталды. Алғашқыда Лотиан және Пиблс округтерінің (Эдинбургте отырған) және Ланаркшир округінің (Глазгоуде отырған) шерифтері ғана толық жұмыс күнімен тағайындалды.
Құзыреті мен құзыреті
Сотта қаралатын заңды істерді шериф қарастырады. Шериф – бұл әдетте белгілі бір сотқа тағайындалған судья, бірақ кейбіреулері "қозғалатын шерифтер" ретінде жұмыс істейді, олар Шотландияның кез келген жерінде жұмыс істей алады. Әртүрлі соттарда шамамен 140 толық уақытты шериф және бірқатар жартылай уақыт шерифтер бар. Олар Шотландияның сот тағайындау кеңесінің ұсынысы бойынша тағайындалады. 1999 жылға дейін атқарушы билік жыл сайын тағайындаған және тек шақыру арқылы белгілі бір күндері отырған "уақытша шерифтер" де болды; бұл шерифтер класы сот тәуелсіздігіне сәйкес келмейтіндігі үшін (Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 6-бабына қайшы) таратылды. Шериф соттары – негізгі қылмыстық соттар. Олардағы сот процесі салтанатты рәсім түрінде, он бес қазыдан тұратын қазылар алқасымен бірге өтуі мүмкін, немесе қысқартылған рәсім түрінде, судья жалғыз отырып қарауы мүмкін. 2007 жылғы 10 желтоқсаннан бастап, қысқартылған істер бойынша ең жоғары жаза – 12 айға бас бостандығынан айыру және/немесе айыппұл, ал салтанатты істер бойынша – 5 жылға бас бостандығынан айыру немесе шексіз айыппұл салу болып табылады. Салтанатты істерді Жоғарғы сотқа жіберген жағдайда, одан да ауыр жаза тағайындалуы мүмкін.
Қызметкерлер саны
Соттар Шотландия соттары мен трибуналдары қызметіне қарасты мемлекеттік қызметкерлермен қамтамасыз етілген, бұл министрлік емес үкіметтік департамент. Оның корпоративтік кеңесіне Сессия сотының Лорд-президенті төрағалық етеді және ол Шотландия үкіметінен тәуелсіз. Шотландия соттары мен трибуналдары қызметі онлайн картаны, шерифтердің тізімін және түрлі рәсімдерге сәйкес сот ережелерін жариялайды.
Басқа соттармен қарым-қатынасы
Шериф соттары жергілікті әділет төрешілерінің соттарынан жоғары, олар өте ұсақ құқық бұзушылықтарды қарастырады және Жоғарғы соттардан төмен тұрады. Жоғары сот (Justiciary High Court) кісі өлтіру, зорлау және мемлекетке қарсы қылмыс сияқты ауыр қылмыстық істерді қарастырады, ал Сессиялық сот (Court of Session) – Шотландияның жоғарғы азаматтық соты болып табылады. Шерифтің кез келген түпкілікті шешіміне шағымдануға болады. 2016 жылдың 1 қаңтарында Шериф бастығына шағымдану құқығы жойылды және оның орнына жаңадан құрылған Шериф апелляциялық сотына шағым беру құқығы енгізілді. Барлық қылмыстық істер бойынша шешімдер бұрын Жоғарғы сотқа (High Court of Justiciary) шағымданылатын, бірақ 2015 жылдың 22 қыркүйегінен бастап, жеңіл қылмыстық істер және кепілдік туралы шешімдерге қатысты шағымдар Шериф апелляциялық сотына, ал ауыр қылмыстық істер бойынша шағымдар Жоғарғы сотқа (High Court of Justiciary) жіберіледі.