Америкалық саудагер және өзін-өзі қызмет көрсетудің негізін салушы

Кіріспе

Америкалық азық-түлік сатушы Кларенс Сондерс (9 тамыз 1881 – 14 қазан 1953) – қазіргі заманғы сауданың өзін-өзі қызмет көрсету моделін алғаш рет енгізген американдық азық-түлік сатушы. Оның идеялары қазіргі заманғы супермаркеттердің дамуына зор әсер етті. Сондерс өмірінің көп бөлігін толық автоматтандырылған дүкенді жасауға арнады, Piggly Wiggly, Keedoozle және Foodelectric дүкендерінің концепцияларын әзірледі.

Ерте өмір

Сондерс Вирджиния штатының Амхерст округіндегі фермада Абрам Уорвик пен Мэри Грегори отбасында дүниеге келді. Сондерстің анасы ол бес жаста болғанда қайтыс болды. Абрам Стоунволл Джексонның қол астында Конфедерация армиясында қызмет еткен, бірақ соғыстан кейін қаржылық қиындықтарға тап болды. 1891 жылы әкесі отбасын Теннесси штатының Монтгомери округіне көшірді, онда әкесі Палмира маңындағы плантацияда жұмысшы және жарым-жартыға егінші болып жұмыс істеді. Сондерс бала кезінде де плантацияда жұмыс істеді. 11 жасында ол жазда пилорамада және әк зауытында, ал демалыс күндері дүкенде жұмыс істеді. Палмирада екі жыл ғана білім алғаннан кейін, 14 жасында мектепті тастап, дүкенде толық уақыт жұмыс істеді. Келесі бес жыл бойы Сондерс аймақта түрлі мамандықтар бойынша жұмыс істеді, оның ішінде дүкеншінің көмекшісі, түнгі күзетші және пилорама жұмысшысы болды. Білімнің маңыздылығын түсінген Сондерс көп оқып, өздігінен білім алды. 19 жасында Сондерс Теннесси штатының Кларксвилл қаласына көшіп, Джон Херст пен Джозеф Бойлиннің азық-түлік саудасында жұмыс істей бастады, ол осы бизнесте тез өркендеді. Кларксвиллде Сондерс Иллинойс штатының белгілі адвокатының қызы Кэролин Эми Уокермен танысты. Олардың әртүрлі өмірлік жағдайларына қарамастан, 1903 жылдың 6 қазанында үйленді. Келесі жылы олар Теннесси штатының Мемфис қаласына көшіп, Сондерс Shanks, Phillips & Co және Уильям Коул Эрли компанияларында жұмыс істеді. Осы кезеңде Мемфис дамыды, 1880 жылы 33 000 адамнан Саундерстер келген кезде 100 000-нан астам адамға жетті. Солтүстік пен оңтүстік арасындағы маңызды өзен порты және теміржол торабы болған Мемфис аймақтағы қалалар мен елді мекендерге тауарлардың негізгі таратушысы болды, ал мақта саудагерлері көбінесе фермалар мен плантацияларға көтерме саудамен жабдықтарды сатумен қатар қызмет етті, сондықтан көтерме сауда Мемфистегі ең ірі және табысты салалардың бірі болды. 1913 жылдың ақпан айында ол 21 бөлшек сауда клиентімен United Stores, Inc. компаниясын құрды, бұл Shanks, Phillips компаниясына көтерме сатып алу және жарнамалауды басқару құқығын берді. 1914 жылдың маусымында бірлескен меншіктегі Біріккен дүкен ашылды. Сондерстің үш баласы – Ли, Кларенс және Эми Кэролин 1903, 1909 және 1912 жылдары дүниеге келді. Piggly Wiggly компаниясының табысы Handy Andy, Helpy Selfy, Mick or Mack және Jitney Jungle сияқты көптеген еліктеушілерді құруға түрткі болды, олардың барлығы патенттелген жүйелер бойынша жұмыс істеді.

Saunders was born on a farm in Amherst County, Virginia, to Abram Warwick and Mary Gregory. Saunders' mother died when he was five. Abram had served in the Confederate army under Stonewall Jackson but had struggled financially in the aftermath of the war. In 1891, his father moved the family to Montgomery County, Tennessee, where his father worked as a laborer and sharecropper on a plantation near Palmyra, Tennessee. Saunders worked the plantation as well throughout his early childhood. By age 11, he was also working in a sawmill and limestone kiln during the summer and at a general store during the holidays. He received only two years of formal education in Palmyra, before quitting school entirely at 14 to work full time for the general store. Saunders worked a variety of occupations over the next five years throughout the region, including shop assistant, night watchman and sawmill laborer. Recognizing the need for further education to advance, Saunders became a prolific reader and autodidact. At age 19, Saunders had moved to Clarksville, Tennessee, where he started working in the wholesale grocery business for John Hurst and Joseph Boillin, rapidly rising in the business. In Clarksville Saunders met Carolyn Amy Walker, the daughter of a prominent Illinois attorney. Despite their contrasting backgrounds, they were married on 6 October 1903. The following year they moved to Memphis, Tennessee, where Saunders took up positions working for the wholesale grocers Shanks, Phillips & Co, as well as William Cole Early. Memphis in this period was booming the population had soared from 33,000 in 1880 to more than 100,000 by the time the Saunders' arrived. A major river point and railroad junction between the north and south, Memphis was a key distributor of goods to towns and cities throughout the region, whilst cotton merchants often served the dual role of selling wholesale supplies to farms and plantations as well, such that wholesaling was one of the largest industries in Memphis and one of its most lucrative. In February 1913, he created United Stores, Inc., with 21 retail customers, giving Shanks, Phillips control of wholesale purchasing and advertising. A jointly owned United Store was opened in June 1914. Saunders' three children, Lee, Clarence Jr., and Amy Carolyn, were born in 1903, 1909 and 1912 respectively. The success of Piggly Wiggly encouraged a raft of imitators, including Handy Andy stores, Helpy Selfy stores, Mick or Mack stores and Jitney Jungle, all of which operated under patented systems.

Уолл-стриттегі рейд

1920 жылдардың басында Сондерс Мемфисте қызғылт мәрмәрден салынған сарай салуды бастады. 1923 жылдың басында Нью-Йорктегі франчайзингтік сауда орындарының бір тобы құлдырап кетті. Меррилл Линч және Уолл-стриттегі басқа да шабуылшылар "Пиггли Вигли" акцияларының бағасына қарқынмен шабуыл жасап, бағаның төмендеуіне кепілдік берді. Оңтүстік банкирлерінен 10 миллион доллар несие алып, өз ақшасынан да аздап пайдаланып, Сондерс бағаны көтеру үмітімен "Пигли Вигли" акцияларының үлкен мөлшерін сатып алып, қарсы әрекет жасады. Ол өзінің бұл ниеті туралы газет жарнамаларында жарнамалады. Сондерс 200 000 акцияның 196 000-на тапсырыс алғанға дейін Пиггли Виггли акцияларын сатып алды. 1922 жылдың соңында 39 доллардан төмен болған фирманың акциясы 1923 жылдың 20 наурызына қарай 124 долларға дейін көтерілді. "Айғырлар" қысымына ұшыраған Нью-Йорк қор биржасы "бұрыш" бар екенін мәлімдеді (базарды бұрышқа айналдыруды қараңыз) және "айғырларға" Саундерстің сатып алған акцияларын жеткізуге әдеттегі 24 сағаттың орнына бес күн берді. Бұл қосымша уақыт "қашықтан келген тауарлардың ағып түсуін" білдірді, бұл шорт-шоптарға жеткізуге мүмкіндік берді". Джон Брукстің сөздері бойынша, "август айының ортасында, 1 қыркүйекте қарызын 2,5 миллион долларды өтеу мерзіміне дейін, ал қолма-қол ақшаның немесе болашақтағы ақшаның мұндай мөлшеріне тең ештеңе жоқ, ол Piggly Wiggly Stores, Inc. президенті лауазымынан кетті және компаниядағы акцияларын, оның Pink Palace және қалған барлық мүлкін несие берушілеріне тапсырды". 1930 жылы Пинк Палас сарайы Мемфистің алғашқы мұражайына айналды.

Азық-түлік электр

Өлгенге дейін Сондерс "Фудэлектрик" деп аталатын тағы бір автоматты дүкен жүйесін жоспарлап дамытып жатқан. "Фудэлектрик" тұжырымдамасы - өзін-өзі тексеруге тікелей балама. Сондерс оны былай деп сипаттады:

Дүкен соншалықты автоматты жұмыс істейтіндей, клиент өзі азық-түлік тауарын жинап, орап, өзінің кассирі бола алады. Бұл кассадағы қалыңдықтың алдын алып, шығындарды азайтады және аз штатты қызметкерлерге үлкен көлемде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Мен 2 миллион долларлық тауар айналымын бар болғаны сегіз қызметкермен жүзеге асыра аламын. Басты өнертабыс – қарапайым компьютер немесе "сауда миы" болатын, ол сатып алушыға беріліп, содан кейін дүкендегі шынымен жабылып қойылған тауарлардың арасында еркін жүретін. Бұл дүкен алғашқы "Пиггли Вигли" дүкенінен Мемфис қаласының орталығында екі блок қашықтықта орналасуы тиіс еді, бірақ ешқашан ашылмады.

Жеке өмір

1928 жылы 27 қыркүйекте Кларенс пен Кэролин ажырасып, 1928 жылы 20 желтоқсанда Кларенс Патриция Хьюстон Бамбергке үйленді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сондерс ойыншық арбалар, сәбилерге арналған арбалар және сыпырғыштар жасады. Ол 1953 жылы қайтыс болды.

Әр түрлі

Сондерс саяси кандидаттарды қолдау үшін газет жарнамасын қолданушылардың алғашқыларының бірі болды, кем дегенде Теннесси штатында. Ол өзінің туған қаласы Кларксвилльде танысқан Остин Пей үшін үгіт жүргізді. 1922 жылы Пей жеңіске жетті және бұл жеңіске Сондерстің жарнамасының көмегі тиді деп мәлімдеді. 1926 жылы губернатор Пей үшінші мерзімге түскенде (сол кезде Теннесси губернаторлары екі жылдық мерзімге сайланды), Сондерс түсініксіз себептермен оған қарсы шығып, газет жарнамалары арқылы бұрынғы досын сынады. 1928 жылы Сондерс Хилл МакАлистерге қарсы Генри Хортонды губернаторлыққа қолдады. Мемфис қаласының саяси лидері Э. Х. Крамп МакАлистерді қолдады. Кандидаттар Саундерс пен Крамп арасындағы газеттік жарнама соғысынан көлеңкеде қалды. Олардың араздасуы жеке және көзге түсетін болды, себебі Мемфистегі азаматтардың көпшілігі американдық саясаттағы аңызға айналған қала басшыларының бірі – Крампқа қарсы тұруға батыл болған жоқ. 1928 жылдан кейін Сондерстің жағдайы нашарлап, ол енді саяси жарнамалар жасамады.

Патент

Өз мүддесін қорғайтын дүкен. С. Саундерс