Кіріспе

Теңіз үңгірінің жоғарғы жағындағы тесік, арқылы толқындар суды немесе көпіршікті күшпен шығара алады. Геологияда, соққы тесігі немесе теңіз гейзері теңіз үңгірлері құрлыққа қарай және тік шахталар бойымен жоғары өскенде, жер бетіне ашылып, теңіз суының гидравликалық қысымын тудырады, ол соққы тесігінің үстіңгі жағындағы тесіктен шығарылады. Үңгір мен соққы тесігінің геометриясы, толқын деңгейі және толқу жағдайлары көпіршіктің биіктігін анықтайды.

Механика

Жағалаудағы жартастарда лава түтіктері сияқты жарықтар болған жерлерде бұрғылау тесіктері пайда болуы мүмкін. Мұндай аймақтар көбінесе жарық сызықтары мен аралдарда орналасқан. Бұрғылау тесігінің пайда болуы жағалау үңгірінің қалыптасуымен байланысты. Бұл екі элемент бұрғылау тесігі жүйесін құрайды. Бұрғылау тесігі жүйесі әрқашан үш негізгі элементтен тұрады: су жинағыш кіреберіс, қысым үңгірі және шығару порты. Осы үш элементтің орналасуы, бұрышы және көлемі порттан шығарылатын ауа мен су арақатынасын анықтайды. Бұрғылау тесігі жағалау үңгірінің ең шеткі бөлігінде пайда болады. Аты айтқандай, бұрғылау тесіктері ауаны жылдам қозғалта алады. Жағалау үңгіріндегі қысым өзгерісіне байланысты күшті кері ағындар желдің жылдамдығын 70 км/сағ дейін жеткізе алады. Бұрғылау тесігі жүйесінің қалыптасуы жағалау үңгірінің пайда болуымен басталады. Жағалау үңгірлерінің қалыптасуына әсер ететін негізгі факторлар – толқын динамикасы және бастапқы материалдың тау жыныстарының қасиеттері. Үңгірлердің дамуында бастапқы материалдың ауа райына сезімталдығы немесе төзімділігі сияқты қасиеттері маңызды рөл атқарады. Жағалау үңгірлері екі түрлі процестер арқылы қалыптаса алады: әк тастан жасалған үңгірлер карст (еріту) процестері арқылы, ал жанартау жыныстарынан жасалған үңгірлер псевдокарст (ерітпейтін) процестері арқылы пайда болады. Уақыт өте келе жағалау үңгірі ішкі және тік бағытта бастапқы материалдағы әлсіз жарықтар арқылы кеңейеді. Ауа райының әсерінен үңгірдің төбесі ашылады, содан кейін бұрғылау тесігі кеңейеді, ақырында жағалау үңгірінің төбесі әлсіреп құлайды. Бұл жағалау морфологиясының келесі сатысының дамуына мүмкіндік беретін тік қабырғалы кіреберіс жасайды. Ла Буфадора – Мексиканың Баха-Калифорния түбегіндегі Пунта-Банда түбегінде орналасқан үлкен бұрғылау тесігі. Ол 13-17 секунд сайын қайталанататын атылу аралығы бар жіңішке ашылуы бар жағалау үңгірінен тұрады, ол теңіз деңгейінен 100 футқа дейін суды шығарады.

Экологиялық әсері

Жаңғылау тесіктері өз орналасқан жерлерінің жер бедерін өзгертуге қабілетті. Жаңғылау тесіктері айналасындағы жарықтарды эрозияға ұшыратып, көбінесе үлкен теңіз үңгірлерін жасайды. Кейде үңгірдің өзі құлап кетуі мүмкін.

Басқа

Ауаның жабық жер асты жүйесі мен жер бетіндегі қысым айырмашылығының салдарынан жер бетіндегі кішкентай тесіктен ауа шығаратын сирек кездесетін геологиялық құбылысқа соғу тесігі деп аталады. Вупатки ұлттық ескерткішіндегі соғу тесіктері осы құбылыстың бір мысалы. Жер астындағы жабық жолдардың көлемі кем дегенде жеті миллиард куб футтқа жетеді деп есептеледі. Желдің жылдамдығы сағатына 48 шақырымға дейін жете алады. Оңтүстік Дакотадағы Жел үңгірінің табиғи кіреберісі осы типтегі соғу тесігінің тағы бір белгілі мысалы.