Кіріспе
INS Delhi (1948-1978) INS Delhi – 1933 жылы Ұлыбритания Корольдік теңіз флоты үшін HMS Achilles деп салынған, ал 1937 жылы HMNZS Achilles ретінде Жаңа Зеландия Корольдік теңіз флотының бөлімшесіне (1941 жылдан бастап Жаңа Зеландия Корольдік теңіз флоты) тапсырылған жеңіл крейсер. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол Ұлыбритания Корольдік теңіз флотына қайтарылды және 1948 жылы Үндістан Корольдік теңіз флотына сатылып, HMIS Delhi ретінде қайта қолданысқа енгізілді. 1950 жылы INS Delhi деп аталды және 1978 жылғы 30 маусымда Бомбей қаласында қызметтен босатылғанға дейін қызмет етті.
INS Delhi was a light cruiser built for the Royal Navy in 1933 as HMS Achilles, and commissioned into the New Zealand Division of the Royal Navy (from 1941 the Royal New Zealand Navy) in 1937 as HMNZS Achilles. She was returned to the Royal Navy at the end of the Second World War and in 1948 was sold to the Royal Indian Navy to be recommissioned as HMIS Delhi. In 1950 she was renamed INS Delhi and remained in service until decommissioned at Bombay on 30 June 1978.
Тарих
1948 жылдың 5 шілдесінде Ұлыбританиядағы Үндістанның Жоғарғы комиссары В. К. Кришна Менонның бұйрығымен, капитан Х. Н. С. Браунның басшылығымен кеме HMIS Delhi ретінде Корольдік теңіз күштеріне қабылданып алынды. Капитан Браун сонымен қатар Индия теңіз эскадрильясының (COMINS) командирі де болды. Кемеде 17 британдық офицер мен старшиналар, ал қалған экипаж үндістерден тұрды. Командир Рам Дасс Катари – кеменің атқарушы офицері және ең жоғары дәрежелі үнді офицері, ал лейтенант-командир Сардарилал Матрадас Нанда – бірінші лейтенант болды. Үндістанға жол жүзінде кеме Портсмут, Портленд, Гибралтар және Мальта қалаларында тоқтады. 1948 жылдың 15 қыркүйегінде Үндістанның премьер-министрі Джавахарлал Неру кемені Бомбей қаласында қарсы алды. 1948 жылы кеме Шығыс Африка, Сейшель аралдары және Маврикийге өзінің алғашқы маңызды достық сапарын жасады. 1950 жылдың қаңтарында Үндістан Республика болғаннан кейін, кеме INS Delhi деп қайта аталды. 1950 жылдың маусымында командир Адхар Кумар Чаттерджи (кейіннен Теңіз күштерінің Бас штабының бастығы) кеменің алғашқы үнді командирі болды; сол айда ол премьер-министр Джавахарлал Неруді ресми сапармен Индонезияға жеткізді. 1951 жылдың мамырында Жаңа Зеландия үкіметі, кеме Жаңа Зеландияға көрсеткен қызметінің және Үндістанға деген ізгі ниеттің белгісі ретінде, Делидің командирі капитан С. Г. Кармаркарға тақта табыс етті. Ахилл мен Делидің гербтері бейнеленген тақта Индиядағы Жаңа Зеландияның сауда комиссары арқылы табыс етілді. 1951 жылдың 31 мамырында Дели INS Rajput, INS Ranjit және INS Rana эсминецтерімен және INS Jamuna, INS Kaveri және INS Sutlej фрегаттарымен бірге Бомбейден шығыс Африка мен Мадагаскарға алты апталық достық сапарға шықты. Кеменің командирі капитан С. Г. Кармаркар, атқарушы офицері командир Б. А. Самсон, ал бірінші лейтенанты лейтенант-командир Дж.Б. Симмонс болды. Индия теңіз күштерінің командирі, контр-адмирал Джеффри Барнард Дели кемесінде өзінің туын көтерді. Кемеде сонымен қатар Индия теңіз күштерінің Бас қолбасшысы, вице-адмирал сэр Эдвард Пэрри және Операциялық қолбасшылықтың әуе офицері, коммодор Аржан Сингх те болды. Бас қолбасшы мен әуе офицері Кочин қаласында түсіп, Индия теңіз эскадрильясы сапарын жалғастырды. Дели Момбаса, Дар-эс-Салам және Диего Суарес қалаларына тоқтады. Момбасада Кенияның болашақ бірінші премьер-министрі және президенті Джомо Кениата Дели кемесіне келді. Ол бірнеше күн кемеде болды, Кармаркардың кабинасында орналасты. Үндістанға қайтып келе жатқанда кеме Мальдив аралдарындағы Адду атолына тоқтады. 1953 жылы кеме Елизавета II патшайымның тәж киюіне арналған флот парадына қатысты. 1956 жылы кеме "Ривер-Плейт шайқасы" фильмінде Ахилл рөлін ойнады. 1968 жылы кеме оқу-жаттығу мақсатына жұмсалды.
Португалия мен Үндістан соғысы
1961 жылғы 18 желтоқсанда Португалияның Үндістан мемлекетін басып алу кезінде, сондай-ақ "Вижай операциясы" немесе Португалия-Үнді соғысы деп белгілі болған, Гоа және оның Даман мен Диуға тәуелді аумақтары басып алынғанда, Дели кемесіне Диу жағалауындағы суларды күзету міндеті жүктелді. Таң атқанда португалдықтар кемені байқады, бірақ оның көтерілген соғыс туын танымады. Португалдық құрлықтағы артиллерия оны жүк кемесі деп ойлап, атуды бастамады. Үндістан Әскери-теңіз күштерінің мәліметінше, Дели кемесі Гоа қаласына оқ атып, әуежайдың басқару мұнарасын жойды, соның арқасында Үндістан армиясының шабуылына көмектесті. Португалияның басып алу туралы толыққанды есептерінде Үндістан крейсерінің бас қаруларынан оқ атылғаны туралы мәлімет жоқ. Алайда, бұл қарама-қайшылықтың себебі қартайған крейсерден атылған оқтың көзі анықталмауы мүмкін, себебі Үндістан армиясы құрлықтан оқ атқан болуы мүмкін. Сондай-ақ, крейсердің снарядтары цитадельге жетпеген болуы да мүмкін. Диу аймағындағы португалдық есептерде Үндістан мен Португалия арасындағы теңіз шайқасының жалғыз құжатталған жағдайы – Үндістан Әскери-әуе күштерінің ұшақтарымен португалдық "Вега" патрульдік қайығын батыру болды. "Вега" оларға жалғыз Оерликон 20 мм зениттік пушкасымен оқ атып, экипаждың екі мүшесін, оның ішінде капитанын қаза қылды. "Вега" батқаннан кейін аман қалғандар жағалауға алынып, соғыс тұтқындары ретінде ұсталды. Португалия-Үнді соғысының тағы бір теңіз шайқасында Гоадағы Мормугао портына кіруге тырысқан бірнеше үнді фрегаттары ауыр зақымданып, бір сағаттық шайқастан кейін құлап қалды.
Жаңа Зеландияға сапар
1969 жылы Дели капитаны В.Э.С. Барбоза басшылығымен Жаңа Зеландияға сапар жасады. Сапар «Ахилл» ардагерлерінің көптеген кездесуіне мүмкіндік берді, оларға көп мөлшерде ром мен сыра ұсынылып, кемемен шағын саяхат жасалды.
Пайдаланудан шығару
1978 жылы «Дели» кемесі Бомбей қаласында қызметтен босатылды. Кейіннен оның бір қару мұнарасы Жаңа Зеландияға жіберілді, онда ол сақталып тұр. Екінші мұнара немесе қаруы Нашиктегі артиллерия музейінде сақталғаны хабарланды. Үшінші мұнараның нақты тағдыры белгісіз, бірақ ол ресми түрде «ақ құмырсқалар жеген» деп тіркелген деген қауесет бар. Кеменің қалған бөлігі металл терісіне жіберілді. Басты мачта Ұлттық қорғаныс академиясының курсанттары үшін қақпа ретінде қызмет етеді.