Кіріспе

Модуль файлдары (MOD music, tracker music) – 1980-ші жылдардың соңында Amiga жүйелерінде пайда болған MOD файл форматынан бастау алған музыка файл форматтарының тобы. Осы файлдарды (музыкалық трекерлер деп аталатын бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдана отырып) жасайтындар және тыңдайтындар бүкіл әлемдік MOD қауымдастығын құрайды. Бұл үлгілер ноталардың нөмірлерін, аспаптардың нөмірлерін және басқару хабарламаларын қамтиды. Ән үлгілер тізімінен құралады, ол осы үлгілердің әнде қандай ретпен ойнатылатынын көрсетеді. Модуль файлдарының бір кемшілігі – модульдерді дұрыс ойнатудың нақты стандартты сипаттамасы жоқ, соның салдарынан модульдер әртүрлі ойнатқыштарда әртүрлі дыбысталуы мүмкін, кейде айқын айырмашылықтар болуы мүмкін. Бұл көбінесе модуль файлындағы үлгілерге қолданылатын эффектілерге және әртүрлі ойнатқыштардың авторлары оларды қалай іске асыруды таңдайтынына байланысты. Дегенмен, трекерлік музыканың артықшылығы – оны ойнату үшін өте аз процессорлық жүктеме қажет, және ол нақты уақыт режимінде орындалады.

Танымал форматтар

Әрбір модуль файл пішімі алдыңғы нұсқаларда енгізілген түсініктерге негізделеді. MOD форматы (.MOD)
MOD форматы – тректелген музыка үшін алғашқы файл форматы. Бұл форматтың өте қарапайым нұсқасы (тек өте аз үлгілік командалар мен қысқа үлгілерді қолдайды) 1987 жылы Карстен Обарскидің Ultimate Soundtracker бағдарламасымен Amiga үшін ұсынылды. Ол 4 арна мен 15 үлгіні пайдалану үшін жасалған. Ultimate Soundtracker көп ұзамай NoiseTracker және Protracker бағдарламаларымен алмастырылды, олар көбірек трекер командаларына (эффекттерге) және аспаптарға мүмкіндік берді. Кейіннен, жеке компьютерде пайда болған MOD форматының нұсқалары арналар санын кеңейтті, панорамалау командаларын қосты (Amiga-ның төрт аппараттық арнасы алдын ала анықталған стерео конфигурациясы болды) және Amiga-ның жиілік шегін кеңейтті, бұл жазбалардың октаваларын қолдауға мүмкіндік берді. Бәлкім, ең көп тараған трекер форматтарының бірі (көптеген компьютерлік ойындар мен демонстрацияларда қолданылуының арқасында), сонымен қатар оны пайдалану оңай, бірақ пайдалану үшін аз ғана үлгілік командаларды ұсынады. Oktalyzer форматы (.OKT)
Бұл Amiga-ға сегіз арналы дыбыс әкелуге жасалған алғашқы әрекет болды. Кейінгі ойнатқыштар осы модульдерден талапты араластыру технологияларын пайдаланып, дыбыс сапасын жақсартты. MultiTracker форматы (.MTM)
Америкалық Demoscene тобы Renaissance жасаған MultiTracker бағдарламасы PC трекер қауымдастығына 32 арналы дыбысты әкелді. 32 бір мезгілдегі арнаны толық пайдаланған әндер сол дәуірдің әдеттегі компьютерлеріне үлкен жүктеме салды. MED/OctaMED форматы (.MED)
Бұл формат sound/pro/noisetracker форматтарына өте ұқсас, бірақ деректер сақталу әдісі басқаша. MED SoundTracker бағдарламасының тікелей көшірмесі емес, оның өзгеше ерекшеліктері мен файл форматтары болды. OctaMED – MED-тің сегіз арналы нұсқасы, ол ақырында OctaMED Soundstudio бағдарламасына айналды (ол 128 арналы дыбыс, қосымша синтезатор дыбыстарын, MIDI қолдауын және басқа да көптеген жоғары деңгейлі мүмкіндіктерді ұсынады). AHX форматы (.AHX)
Бұл формат синтезатор трекері. Модуль файлында үлгілер жоқ, керісінше қажетті дыбысты синтездеудің қалай жасалатынының сипаттамасы бар. Бұл өте кішкентай дыбыс файлдарына (AHX модульдері көлемі әдетте 1к–4к) және ерекше дыбысқа әкеледі. AHX чиптүн дыбысымен музыка жасау үшін арналған. AHX трекері Kickstart 2.0 және 2 МБ жадты қажет етеді. ScreamTracker 3 форматы (.S3M)
Scream Tracker 3 S3M форматы үлгілерді баптауды (үлгілер үшін ортаңғы C нотасының жиілігін нақты анықтау), ойнату арналарының санын арттыруды, көлемді басқару үшін қосымша бағанды пайдалануды (басқа трекерлер панорамалау командаларын да өңдеу үшін кеңейтті) және файл көлемін кішіреу үшін үлгі деректерін қысуды енгізді. FastTracker 2 форматы (.XM)
XM форматымен FastTracker 2 бағдарламасы үлгілерге көлемді және панорамалық эффекттерді қолданатын «аспаптар» түсінігін енгізді. Сонымен қатар, бірнеше үлгіні бір аспапқа сәйкестендіру мүмкіндігі қосылды, бұл көп үлгілі аспаптар немесе барабан жиынтықтары үшін пайдалы болды. XM аспаптарға негізделген панорамалауды пайдаланады – үлгілердегі аспап нөмірлері әрқашан арнаның панорасын ағымдағы үлгінің бастапқы панорасына қайтарады. Ол MOD эффект командалық әріптерін, сонымен қатар дыбысты басқару үшін бірнеше өзіндік әріптерін пайдаланады. Композитор бастапқы темптер мен жылдамдықтарды анықтай алады; аспаптарға оларды беру арқылы үлгілерге эффекттер қоса алады; үлгінің қайталануын орнатып, автоматты үлгі тербелісін қолдана алады. Модуль файлы аяқталғаннан кейін ол трекер қауымдастығына жіберіледі. Композитор жаңа композицияны модуль файлдары сақталатын бірнеше сайттың біріне немесе бірнешеуіне жүктейді, оны өздерінің компьютерлерінде файлды жүктеуге ниетті аудиторияға қолжетімді етеді. Әрбір модуль файлында мәтіндік ақпаратты кодтау арқылы композиторлар өздерінің аудиториясымен және бір-бірімен байланыс орнатып, электрондық пошта мекенжайларын, жанкүйерлеріне және басқа композиторларға сәлемдесулерін және виртуалды қолтаңбаларын қосады. Көптеген трекер музыканттары MOD бағдарламалық жасақтамасын пайдаланушылар арасында халықаралық танымалдыққа ие болды және олардың кейбіреулері жоғары деңгейдегі бейне ойындар студияларында жұмыс істеді немесе ірі жазба компанияларында пайда бола бастады. Белгілі суретшілер: Эндрю Сега, Purple Motion, Darude, Александр Брэндон, Питер Хаджба, Аксуэлл, Венециялық тұзақтар, Джеспер Кид, TDK, Томас Дж. Бергерсен, Маркус Каарлонен, Михиел ван ден Бос және Дэн Гардопе. Сондай-ақ, Aphrodite-тің алғашқы релиздерінің көпшілігі OctaMED бағдарламасын орындайтын екі синхрондалған Amiga компьютерлерінде жасалғаны және Джеймс Холден өзінің алғашқы материалдарының көп бөлігін Jeskola Buzz бағдарламасында жасағаны белгілі. Deadmau5 және Infected Mushroom тобынан Erez Eisen бағдарламаның алғашқы кезеңдерінде Impulse Tracker бағдарламасын пайдаланды.

Музыкалық дискі

Музыкалық дискі – демосценада компьютерде жасалған әндер жинағын сипаттау үшін қолданылатын термин. Олар альбомның компьютерлік баламасы есептеледі. Музыкалық дискі әдетте, тыңдаушыға әндерді ойнату үшін қосымша бағдарламалық қамтамасыз ету қажет болмайтындай, арнайы пайдаланушы интерфейсі бар бағдарлама түрінде ұсынылады. Терминнің «дискі» бөлігі музыкалық дискілердің бұрын бір дискетке сыйып, демо-партилерде оңай таратылуымен байланысты. Қазіргі заманғы платформаларда музыкалық дискілер көбінесе қатты дискіге жүктеліп алынады. Amiga музыкалық дискілері әдетте MOD файлдарынан тұрады, ал PC музыкалық дискілері көбінесе XM немесе IT сияқты көп арналы форматтарды қамтиды. Музыкалық дискілер Commodore 64 және Atari ST платформаларында да кең таралған, онда олар өздерінің туа біткен форматтарын қолданады. Байланысты терминдерге музыкалық жинақ (music pack) кіреді, ол өз ойнатқышын қамтымайтын демосцена музыкалық жинағын білдіреді, сондай-ақ чипдискі (chipdisk) – тек чиптундарды қамтитын музыкалық дискі, MP3 музыкалық дискілерінің үлкен көлеміне байланысты ПК-да кең танымал болды.