Кіріспе

Маган (сондай-ақ Мажан) – қазіргі Оман мен Біріккен Араб Әмірліктері аумағындағы ежелгі аймақ. Бұл аймақ шамамен 2300 ж.б.д. Шумер клинопись мәтіндерінде еске алынған және 550 ж.б.д. дейін Месопотамия үшін мыс және диориттің көзі ретінде сақталған. Юрис Заринс негіздеген Археология қоры талқылағандай, "Оңтүстік Месопотамияның шумер қалалары Перс шығанағымен тығыз байланыста болды. Археологтар мен тарихшылар Сауд Арабиясы, Бахрейн және Катардағы жерлерді шумерлік Дилмун географиялық атауымен байланыстырды. Оман, ең болмаса, шумерлік Маган болған".

Орналасқан жері

Қазіргі заманғы археологиялық және геологиялық дәлелдер Маганды қазіргі Оман мен Біріккен Араб Эмираттарының аумағында, Жоғарғы Египеттің оңтүстігінде, Нубияда немесе Суданда, сондай-ақ бүгінгі Иран мен Пәкістанның бір бөлігінде орналастырады. Маганның басқа мүмкін орналасқан жерлеріне Бахрейн, Катар және Дилмун деп белгілі географиялық аймақ кіреді.

Тарих

Маган жеріне (сумерлік Маган, аккадтық Маккан) қатысты алғашқы шумерлік жазбалар Умм-аль-Нар дәуірінде (б.з.д. 2600–2000 жж.) жасалған, сондай-ақ 'Маганның билеушілері' туралы сілтемелер де кездеседі. Шумерлік дереккөздер сонымен қатар 'Тилмун' (қазіргі Бахрейнде орналасқан деп есептеледі) және Мелуха (Инд аңғарына қатысты деп саналады) туралы да көрсетеді. Акадтардың Маганға қарсы жорықтары біздің заманымызға дейінгі жиырма үшінші ғасырда өтті, бұл бекіністердің қажеттілігін түсіндіруі мүмкін, ал Нарам Син мен Маништусу, әсіресе, 'Маганның 32 билеушісіне' қарсы жорықтар туралы жазды. Маган (𒈣𒃶) және Мелуха (𒈨ㅀ𒄩) сөздері оң жақтағы бірінші бағанда тік орналасқан. Нарам Син жеңілген Маган билеушісіне аккадтық Малек атағын берді, бұл атақ семит тілдеріне, оның ішінде араб тіліндегі 'патша' деген мағына беретін 'малик' сөзіне ұқсас. Маган кеме құрылысымен және теңіздік мүмкіндіктерімен танымал болды: бір Маган кемесі шамамен 20 тонна жүк тасымалдауға қабілетті болды, бұл оны өте күшті кеме етті. Агада патшасы Саргон (б.з.д. 2371–2316 жж.) өзінің порттарында Тильмун, Маган және Мелухадан келген қайықтар болғанын мақтан тұтты. Оның мұрагері Нарам Син Маганды жаулап қана қоймай, Маган патшасы Маниумды құрметтеп, Месопотамиядағы Маниум-Ки қаласына оның есімін берді. Инд өзені мен Шумер арасындағы сауда Маган арқылы жүзеге асты, бірақ бұл сауда үзілген сияқты, өйткені Ур Намму (б.з.д. 2113–2096 жж.) 'Маган кемелерін қайтарғанын' мәлімдеді.

Сауда

Осы кезеңге жататын археологиялық жаңалыстар Инд өзені мен Шумермен ғана емес, Иран мен Бактриямен де сауда байланысы болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, қазіргі Умм Аль Кувейн қаласындағы Телл Абрактан табылған әйелдің қаңқасында полиомиелит ауруының ең ерте жазбадағы жағдайы анықталды, бұл аурудың ерекше белгілері осы қаңқада байқалды. Маган саудасына Оманның оңтүстігіндегі қалалардың да ықпалы тиген болуы мүмкін. ЮНЕСКО-ның «Ладан елі» деп таныған Шиср (Убар) қаласы – ладан мен мирра шайырының көп мөлшерде қамтамасыз етілген болуы мүмкін осындай орындардың бірі. Оңтүстік Оманнан Иракқа дейінгі маңызды сауда жолдары Маган Шумер басып алған кең аумақтардан өтеді. Бұл сауда жолдарындағы шайырлардың дәрілік қасиеттері де жоғары бағаланған: шумерлер мен Маган шумерлері дәрі жасауды жалғастыру үшін тұрақты түрде шайырға мұқтаж болған, ал Оңтүстік Оман, әсіресе Дофар аймағы, қажетті мөлшерде шайырмен қамтамасыз ете алатын.