Рихард Кун: Нобель сыйлық лауреаты және биохимия ғылымының зерттеушісі
Richard Kuhn
Рихард Кун: австриялық-неміс биохимигі, 1938 ж. химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. Каротиноидтар мен витаминдерге қатысты зерттеулері. Биографиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриялық неміс биохимигі (1900–1967)
Austrian German biochemist (1900–1967)
Рихард Иоганн Кун (3 желтоқсан 1900 – 31 шілде 1967) – 1938 жылы «каротиноидтар мен витаминдерді зерттеген еңбегі үшін» химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты болған австриялық неміс биохимигі.
Richard Johann Kuhn (; 3 December 1900 – 31 July 1967) was an Austrian German biochemist who was awarded the Nobel Prize in Chemistry in 1938 "for his work on carotenoids and vitamins".
Ерте өмір
Кун Австрияның Вена қаласында дүниеге келді, онда гимназияны және орта мектепті бітірді. Химияға деген қызығушылығы ерте оянды, бірақ оның көптеген әуесқойылыстары болды және химияны оқуға бәсекесін кеш қабылдады. 1910-1918 жылдары ол 1945 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын алған Вольфганг Паулимен бірге оқыды. 1918 жылдан бастап Кун Вена университетінде химия бойынша лекциялар тыңдады. Ол Мюнхен университетінде химия білімін аяқтап, 1922 жылы Рихард Вильштаттердің жетекшілігімен ферменттерге арналған ғылыми еңбегі үшін докторлық диссертациясын қорғады. Бітіргеннен кейін Кун ғылыми мансабын алдымен Мюнхенде, содан кейін Цюрихтегі ЭТХ-да және 1929 жылдан бастап Гейдельберг университетінде жалғастырды, онда ол 1937 жылдан бастап химия кафедрасын басқарды. 1928 жылы Дейзи Хартманнға үйленді, олардың екі ұлы мен төрт қызы болды.
Kuhn was born in Vienna, Austria, where he attended grammar school and high school. His interest in chemistry surfaced early; however he had many interests and decided late to study chemistry. Between 1910 and 1918 he was a schoolmate of Wolfgang Pauli, who was awarded the Nobel Prize in Physics for 1945. Beginning in 1918, Kuhn attended lectures at the University of Vienna in chemistry. He finished his chemistry studies at University of Munich and received his doctoral degree in 1922 with Richard Willstätter for a scientific work on enzymes. After graduating, Kuhn continued his scientific career, first in Munich, then at the ETH Zurich and from 1929 onwards at the University of Heidelberg, where he was head of the chemistry department beginning in 1937. In 1928 he married Daisy Hartmann and the couple subsequently had two sons and four daughters.
Зерттеу
Кунның зерттеу салаларына мыналар кірді: органикалық химияның теориялық мәселелерін зерттеу (алифалық және ароматтық қосылыстардың стереохимиясы; полиендер мен кумулендердің синтезі; құрылысы және түсі; көмірсутектердің қышқылдығы), сондай-ақ биохимияның кең салалары (каротиноидтар; флавиндер; витаминдер мен ферменттер). Ол, атап айтқанда, В2 витамині және дерматитке қарсы В6 витамині бойынша маңызды жұмыстар атқарды. 1929 жылы ол жаңадан құрылған Кайзер Вильгельм медициналық зерттеулер институтының химия институтының директоры болды (1950 жылдан бастап ол Хайдельбергтегі Макс Планк медициналық зерттеулер институты деп аталды). 1937 жылы ол осы институттың басқаруын да өз міндетіне алды. Осы міндеттерге қоса ол Хайдельберг университетінде биохимия профессоры қызметін атқарды, ал бір жыл Филадельфиядағы Пенсильвания университетінде физиологиялық химия бойынша арнайы зерттеуші профессор ретінде жұмыс істеді. Кейіннен 1938 жылы "каротиноидтар мен витаминдер жөніндегі жұмысы" үшін химия бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды, бірақ Гитлер неміс азаматтарына оны қабылдауға тыйым салғандықтан, сыйлықты қабылдамады. Ол тіпті қолмен жазған хатында неміс азаматына сыйлық беруді фюрердің жарлығын бұзуға шақыру деп сипаттады. Ол бұл сыйлықты Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін алды. Кун 1944 жылы Soman деген қауіпті нервтік газды ашқан. 1948 жылдан бастап Кун Justus Liebigs Annalen der Chemie журналының редакторы болды. 1967 жылы 66 жасында Германияның Хайдельберг қаласында қайтыс болды.
Kuhn's areas of study included: investigations of theoretical problems of organic chemistry (stereochemistry of aliphatic and aromatic compounds; syntheses of polyenes and cumulenes; constitution and colour; the acidity of hydrocarbons), as well as extensive fields in biochemistry (carotenoids; flavins; vitamins and enzymes). Specifically, he carried out important work on vitamin B2 and the antidermatitis vitamin B6. In 1929 he became Principal of the Institute for Chemistry at the newly founded Kaiser Wilhelm Institute for Medical Research (which, since 1950, has been renamed the Max Planck Institute for Medical Research in Heidelberg). By 1937 he also took over the administration of this Institute. In addition to these duties he also served as of Professor of Biochemistry at the University of Heidelberg, and for one year he was at the University of Pennsylvania, Philadelphia, as a Visiting Research Professor for Physiological Chemistry. He was subsequently awarded the Nobel Prize in Chemistry in 1938 for his "work on carotenoids and vitamins," but rejected the prize as Hitler had forbidden German citizens to accept it. In a hand written letter, he even described the awarding of the prize to a German as an invitation to violate a decree of the Führer. He received the award after World War II. Kuhn is also credited with the discovery of the deadly nerve agent Soman in 1944. Kuhn was editor of Justus Liebigs Annalen der Chemie from 1948. Kuhn died in 1967 in Heidelberg, Germany, aged 66.
Нацистік дәуір
Кун жоғары дәрежелі нацистік шенеуніктермен ынтымақтасып, 1936 жылы үш еврей әріптесін жамандады.
Kuhn collaborated with high ranking Nazi officials and denounced three of his Jewish co workers in 1936.