Кіріспе

Стрессинг – теміржол инженерлік процесі. Ол үздіксіз дәнекерленген рельстің (CWR) орнатылуынан кейін туындайтын жылу және суықтан болатын кернеуді алдын алу үшін қолданылады. Қоршаған ортаның жылуы CWR-дың кеңеюіне, демек, бекітілген жолдың бүкілуіне әкелуі мүмкін. Ал қоршаған ортаның суығы бекітілген теміржолдың қысылуына, нәтижесінде оның қатайып, жарықтар пайда болуына себеп болуы мүмкін. Орнатудан бұрын рельс гидравликалық тартығыштармен созылып немесе қауіпті жағдайларды азайту үшін стресссіз температураға дейін қыздырылып өңделеді.

Өмірбаян

Темір жол болаты төмен температурада жиырылады, ал жоғары температурада кеңейеді. Аса суық болғанда, CWR (үзіліссіз рельс) ұзындығы созу стресіне ұшырайды. Бұл стресс темір жол болатының сынуына себеп болуы мүмкін. Аса ыстық болғанда, CWR (үзіліссіз рельс) ұзындығы қысу стресіне ұшырайды. Мұндай стресс темір жолдың бүйірге қарай (жанына) иіліп, "күн бұрылысы" деп аталатын деформацияға әкелуі мүмкін. CWR-дың жағдайына әсер ететін басқа факторларға жол балласының және оның жанындағы бөліктерінің жағдайы; ұйықтардың түрі мен орналасуы; туннельдер мен көпірлер сияқты көлеңкелі жерлер; жолдың тұрақтандырылуы; сондай-ақ, жолдың тік қисықтығы да кіреді (бірақ оның әсері аз). CWR жобалау және орнату кезінде "бейтарап температура" (RNT) деп аталатын шама есептеледі. CWR-дағы созу және қысу бойлық күштері қосылады. RNT – бұл күштердің жалпы қосындысы нөлге тең болатын температура. Осыған ұқсас шама – "көтеріліссіз температура" (SFT). Бұл рельстің босаңсыған күйдегі ұзындығымен бірдей болатын температура.

Инженерлік шешімдер

Жаңа рельс төсеу, рельс жөндеу немесе тіреуіштерді ауыстыру алдында рельс механикалық немесе термиялық түрде өңделеді (кернеулендіріледі), осылайша оның ұзындығы белгіленген кернеусіз температурадағы ұзындығымен теңестіріледі; содан кейін рельс жылу күштерінің әсері болмайынша орнына бекітіледі. Қолданылатын кернеусіз температура қоршаған ортаның шекті жағдайларына байланысты және осыған байланысты орналасқан жеріне қарай өзгереді. Ұлыбританияда CWR 27 °C (81 °F) дейін, яғни орташа жазғы рельс температурасына дейін кернеулендіріледі. АҚШ-та стандартты кернеусіз температура 35-43 °C (90-110 °F) аралығында болады. Орнату алдында CWR кернеуленгеніне қарамастан, рельс әлі де "критикалық рельс температурасына" (CRT) жете алады. Бұл рельс температурасы, одан асып кеткенде деформациялану мүмкін. CRT балластың, рельс құрамдас бөліктерінің немесе рельс геометриясының бұзылуынан туындауы мүмкін. Мысалы, CRT рельс бөлігін немесе оқшауланған блок тіркемесін (IBJ) алып тастау нәтижесінде жете алады. Кернеуді өлшеуші инженер алынып тасталатын рельс бөлігін өлшейді және рельстің табанына белгілер қоятын индикаторларды орнатады. Рельс бөлігі кесілгеннен кейін оның бастапқы кернеусіз температурасы анықталады. Жаңа рельс бөлігі кесіліп, ауыстырылып, содан кейін бір жағынан дәнекерленеді. Екінші ұшын реттеу және дәнекерлеуге дайын қосылыс жасау үшін "кернеу жиынтығы" (гидравликалық рельс тартылысы), мысалы, Permaquip HSM70 кернеулендіргіші немесе басқа әдіс қолданылады. Егер рельс бөлігін шұғыл түрде ауыстыру қажет болса, кейін стресс-тексеру жүргізіледі. Жақындағы инженерлік шешім – 1998 жылы Vortok компаниясы жасаған "VERSE" сынақ жабдығы. Ол рельс инженерлеріне рельс бөлігін алып тастамай-ақ кернеусіз температураны өлшеуге мүмкіндік береді. Vortok енді Pandrol Vortok болып табылады.