Кіріспе

Джон Карпентердің қорқынышты фильмі

«Вампирлер» (сонымен қатар Джон Карпентердің «Вампирлер» фильмі) – 1998 жылғы американдық нео-вестерн әрекет-қорқынышты фильмі, режиссерлігі мен музыкасы Джон Карпентерге, ал басты рөлде Джеймс Вудсқа тиесілі. Ол Джон Стиклидің «Вампирлер» романы негізінде түсірілген. Вудс Джек Кроу рөлінде ойнайды, ол вампирлерді аулаушылар тобының жетекшісі. Кроудың ата-анасы вампирлердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Католик шіркеуі оны «бас аңшы» ретінде тәрбиелейді. Фильмнің сюжеті Кроудың ғасырлар бойы сақталған шапаға қол тигізбеу үшін жасаған күш-жігеріне ортақтас. Ол Ян Валек (Томас Ян Гриффит ойнаған Валакқа сілтеме) – барлық вампирлердің бірінші және ең күштісінің қолына тимейін деп тырысады. Фильмде сонымен қатар Даниэль Болдуин Тони Монтойя рөлінде, Кроудың жақын досы және серігі; Шерил Ли Катрина рөлінде, Валек шаққаннан кейін психикалық байланысы бар әйел; Тим Гвинее Әке Адам Гвито рөлінде; және Максимилиан Шелл Кардинал Альба рөлінде ойнайды. Фильмнен кейін екі тікелей бейнежазбаға түсірілген жалғасы шықты: «Вампирлер: Лос Муэртос» (2002) және «Вампирлер: Бұрылыс» (2005).

Сюжет

Джек Кроу Ватиканның қолдауымен вампирлерді аулаушылар тобын бастап, Нью-Мексикодағы тастап кеткен үйге күндізгі рейдке шығады. Олар вампирлердің "ұясын" тауып, оларды оқтармен, сүңгілермен және ағаш қазықтармен бағындырады, модификацияланған арбалетті механикалық тұтқаға бекітіп, оларды сыртқа тартып, күн сәулесінде өртеді. Тоғыз қарапайым вампир "қарақшысын" жойғанына қарамастан, Джек ұяның "басшысын" – ескі және күшті вампирді таба алмағанына алаңдайды. Команда жергілікті мотельде жыныс жұмыскерлерімен мас болып тойлап жатқанда, бас вампир Валек келіп, жыныс жұмыскерлерінің бірі Катринаны тістейді, оның вампирге айналуына бастама жасайды. Ол аулаушыларды жылдам өлтіреді, тек Кроу мен оның сенімді лейтенанты Тони Монтойя Катринамен бірге тірі қашып кетеді. Валек оны атымен танығанына алаңдаған Кроу Монтойяға Катринамен жасырынуға бұйырады, оның Валекпен психикалық байланысын пайдаланып, оны іздеуді үміттенеді. Командасын жерлеп, мотельді өртеп жібергеннен кейін, Кроу өзінің жоғары тұрған кардинал Альбаға есеп береді, ол Валектің шіркеуге қарсы көтеріліске басшылық еткен, оны өлтіріп, алғашқы вампирге айналған опасыз дін қызметкері екенін растайды. Валек Германияда тағы бір топ аулаушыларды өлтірді, ал Альба Кроуға жаңа команда құруды тапсырады, оған мұрағатшы Әке Адам Гвито ілеседі. Командасының сатқындыққа ұшырағанын сезінген Кроу Гвитоны сұраққа алып, вампирлерді аулау туралы оның батырлық көзқарастарын жоққа шығарып, оған вампирлердің оңтүстік-батыста белгісіз нысанды іздеп жүргенін көрсететін вампирлер қызметінің картасын көрсетеді. Монтойя Катринаны қонақ үйде күзетіп, оның өмірінде болып жатқан өзгерістерді түсіндіреді. Дүрсіліп, ол өзіне қол жұмсауға тырысады және Монтойя оны құтқарып қалғанда, ол Монтойяны тістейді, оны Кроу мен Гвитодан жасырады. Кроу жаңа команда жинамай-ақ Валекті қууға шешім қабылдайды, ал Катрина Валекпен байланысты болады, ол дін қызметкерін сұраққа алып, өлтіреді. Гвитоның бірдеңе жасырып жатқанын сезінген Кроу оған қауіп төндіреді, ол өзінің әкесі вампир шаққандықтан өлтіргенін және Джектің анасын оның көз алдында өлтіргенін айтады. Гвито Валектің ежелгі реликвияны, Берзиердің "Қара крестін" іздеп жүргенін айтады, ал Кроу оны жаңа аулаушы ретінде командаға қош келдіңіз деп қабылдайды. Катринаның психикалық байланысын пайдалана отырып, Джек, Монтойя және Гвито Валектің тағы жеті басшысын оятқанын біледі. Олар вампирлерді Валек монахтарды өлтіріп, айқышқа қол жеткізген испандық миссияға дейін қадағалайды. Гвито Валектің өзін күн сәулесіне қарсы иммунитетті және іс жүзінде тоқтатылмас етіп, өзінің жын-перілерді құртуын аяқтауды жоспарлап отырғанын түсінеді. Жақын маңдағы тасталған қалашықты іздестіріп, кем дегенде отыз жаңа қарақшының түрленгенін анықтайды. Гвито ерікті түрде басшыларға "құрбандық" ретінде қызмет етеді, Джек оларға арқанмен шабуыл жасап, Монтойя оларды күн сәулесіне сүйреуге мүмкіндік береді. Олар оның лейтенанттарының көпшілігін өлтіруге тырысқанда, Валек және оның өлмеген әскері оларды күн бату кезінде басып алады; Кроу тұтқындалады, Гвито жасырынып, Монтойя мен Катрина қашады, тек ол Валекке қосылар алдында Монтойяны толығымен түрлендіріп, мойнынан тістейді. Кардинал Альба Валектің одақтасы екенін көрсетеді; өлімнен қорқып, ол Валекке өзінің вампирге айналуына байланысты бастапқы рәсімді қайта жасауға көмектесуге келіседі. Бұл рәсімге дін қызметкерінің қатысуы, "жалаушының" қаны мен айқышқа шегеленуі қажет. Гвито ритуалды аяқтамай тұрып Альбаны өлтіреді және өзін өлтіріп, Валекті дін қызметкерсіз қалдырамын деп қорқытып, вампирлер тобын ұстап қалады. Монтойя мен Гвито күн шыға бастағанда Кроуды құтқарады, ал Кроу Валекке қарсы шығып, оны Берзиердің айқасымен түйреп, күндіз жояды. Гвито мен Кроу Монтойя мен Катринаны өлтіруге дайындалады, олардың түрленуі кері қайтарылмайтын екенін біледі; алайда, Монтойяның тістегеннен кейін екі күндік адалдығын өтеу үшін Кроу оларға екі күндік басымдық береді. Монтойя мен Катрина кетіп бара жатқанда, Джек пен Гвито қалған вампирлерді өлтіруге барады.

Өндіріс

Largo Entertainment 1992 жылы Джон Стиклидің романына құқықтарды сатып алып, осы фильмді студияның келесі маңызды жобасына айналдыруды жоспарлады. Карпентер, Сэм Райми, Питер Джексон және Рон Андервуд та қарастырылғанмен, Рассел Малкахи ең бірінші режиссер ретінде тағайындалды. Дольф Лундгрен Джек Кроудың басты рөліне бекітілді, ал Виллем Дафое антагонист-вампир Валек рөліне қарастырылып жатты. Фильмге қатысты көптеген сценарийлер жасалды, олардың бірі толығымен Ватикан қабырғаларында өріліп, жамандыққа толы вампирге айналған Папаны көрсетеді, ал екіншісі – вампирлердің көптеп табылатын және вампир аулаушылардың полиция қызметкерлерімен шайқасқан, қашық болашақтағы жоғары технологиялық әлемде өтеді. Фильмнің бюджеті 50-60 миллион доллар болып жоспарланған және 1996 жылдың жазында көрсетілуге тиіс болған, бірақ Малкахи мен студия арасындағы келіспеушіліктер оны түсірілімдер басталмас бұрын жобадан кетуге мәжбүр етті, ол Лундгренді де өзімен бірге алып кетті. "Лос-Анджелестен қашу" фильмін аяқтағаннан кейін Джон Карпентер кино жасаудан бас тартуды ойлады, себебі "ол енді көңіл көтеруді білдірмейтін еді". Largo Entertainment оған Джон Стиклидің осы аттас романының бейімделуі – "Vampires" жобасын ұсынды. Олар оған Дон Джейкоби және Дэн Мазур жазған екі сценарийді табыстады. Карпентер екі сценарийді де және романы да оқып, өзіне қызығушылық тудырған фильмнің мүмкіндіктерін байқады. "Мен кеңсеме кіріп, "Оқиға Американың оңтүстік-батысында өтеді, бұл – батыс фильмі, Говард Хоукс сияқты" деп ойладым". Карпентер өзінің фильмінің "стилі жағынан Хоуксқа қарағанда "Жабайы топқа" көбірек ұқсайды, бірақ сезімдері мен соңғы сахнасы "Ред-Ривер" фильміндегідей қайталау сияқты" деді.

Кастинг

Карпентер Джек Кроу рөліне ерекше дағдыға ие адамды іздеді және "көпшілікке ұқсайтын, бұлшық еті мықты адамдардан" қашып тырысты, соңында Джеймс Вудсқа тоқтады. Бұл рөлге Клинт Иствуд, Курт Рассел, Билл Пакстон, Аль Пачино, Джо Песчи және Р. Ли Эрмиді де қарастырған, бірақ олардың барлығы рөлден бас тартты немесе кестедегі келіспеушіліктерге байланысты келісімге келе алмады. Студия Эрмидің кастингін қабылдамады, өйткені ол блокбастерге жетекшілік ету үшін жеткілікті жұлдыздық күшке ие емес деп ойлады. Карпентер Джеймс Вудсты Джек Кроу рөліне таңдады, өйткені ол "вампирлерді өлтірушінің ол қуалайтын олжа сияқты қатыгез, вампирлердей қауіпті болғанын" қалады. "Джеймс Вудс – вампирдің аяғын жұлып алатындай адам" деді ол. 1997 жылдың 4 тамызында түсірілім аяқталды. Түсірілім барысында Карпентер шығармашылық араласуға байланысты фильмнен кетіп қалды, ал арнайы грим жасаушы Грег Никотеро Карпентерді қайтаруға көндіргенге дейін бірнеше күн бойы оның орнына түсірілімді жүргізді. Фильмнің титрлерінде авторлық құқық 1998 жылдың орнына 1997 жыл деп көрсетілген, себебі түсірілім жұмыстары 1998 жылға дейін аяқталған. MPAA фильмдегі шектен тыс зорлық-зомбылыққа наразылық білдіріп, егер кейбір қанды көріністер алынып тасталмаса, NC-17 рейтингісін беруге қауіптендірді. Нәтижесінде фильмнен шамамен 20 секундтық кадрлар қиылып тасталды. Кинг: "Біз рейтингтік комиссияны қорқынышты көріністердің бірнешеуін қысқарту арқылы қанағаттандырдық". Әлемдік көрсеткіштер ресми түрде жарияланбаса да, Карпентер фильмнің шетелде, әсіресе Жапонияда үлкен жетістікке жеткенін және 20 миллион долларлық бюджеттен асып кеткенін мәлімдеді. Кейіннен ол үйге арналған видеожазбаларды жалға беру және сатудан тағы 42 миллион доллар таба алды. "Вампиры" Карпентердің 90-шы жылдардағы жалғыз қаржылық табысқа ие болған фильмі және бүгінгі күнге дейін Джон Карпентердің режиссерлік еткен соңғы қаржылық табысқа ие болған туындысы.

Сыни жауап

Фильм бастапқыда әртүрлі сын-пікірлерге ие болды, жылдың ең жақсы және ең нашар фильмдер тізіміне енді. Жақсы пікірлер фильмнің актерлік шеберлігіне, режиссурасына және визуалды стиліне негізделді, ал жағымсыз пікірлерде фильмде байланысты сюжет немесе ұнатуға болатын кейіпкерлердің жоқтығы айтылды. Rotten Tomatoes сайтында 52 сынға сүйене отырып, «Vampires» фильміне 42% рейтинг берілді. Сайттың консенсусы: «Бір кездесуден кейін бірі». Metacritic сайтында фильм 19 сыншының пікіріне сүйене отырып 42% балл алды, бұл «аралас немесе орташа пікірлерді» көрсетеді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A+–ден F–ге дейінгі шкалада «D+» бағасын берді. «The Globe and Mail» газетінен Лиам Лейси оны «қабақты, өрескел, жаман қызық» деп атады. efilmcritic.com сайтынан Роберт Гонсалвес фильмге бес жұлдыздың төртеуін берді, «Vampires» фильмін «жаман, беделсіз қызық – қазіргі заманда ғана қорқыныш фильмі ретінде жасырылған қан мен текила батыстық фильмі» деп сипаттады. Stream On Demand сайтынан Шон Аксмейкер фильмге төрт жұлдыздың 3,5 жұлдызын берді, оны «Карпентердің өзінің ең жақсы түрінде» деп атады, әлем құруы мен актерлік шеберлігіне ерекше назар аударды. «The New York Times» газетінен Лоуренс Ван Гелдерс сияқты жағымсыз пікірлерде фильм «күлкілі болуға жеткілікті қорқынышты емес, бірақ күлкілі» екені айтылды. The Movie Report сайтынан Майкл Декина фильмге бес жұлдыздың 1,5 жұлдызын берді, «нағыз сюжет жоқ» деді және фильмде «жақындағы естеліктегі ең жағымсыз кейіпкерлер» бар екеніне сенді. CNN-нің Пол Татара фильмге өте жаулы сын берді, Карпентерді режиссер ретінде сынады және шолуын «қанша жаман болса да, балалар «Джон Карпентердің Вампирлері» фильмін көрмеуі керек, себебі бұл олардың эмоционалдық және шығармашылық дамуын тежеуі мүмкін» деп аяқтады. Басқа сыншылар фильмді орташа деңгейде бағалады. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың екі жарым жұлдызын берді және «белгілі бір қызаң әзіл мен тартымдылық бар» екенін атап өтті, бірақ ақыр соңында «қорқынышты емес, ал сюжеті бірінен кейін бірі қанды кездесулерден тұрады» деді. Austin Chronicle газетінен Марк Савлов фильмге бес жұлдыздың үшеуін берді, фильмнің операторлық жұмысын ұнатып, оны «өмірге келтірілген комикс» деп сипаттады, бірақ фильм өзін тым ерншілдікпен қабылдайды және фильм қараңғы комедия ретінде жақсы жұмыс істегенін айтты. Джеймс Берардинелли фильмге төрт жұлдыздың екі жарым жұлдызын берді, «Vampires лайықты, бірақ бұл фильмді келесі жылдары немесе тіпті келесі апталарда ешкім есте сақтамайды» деді. «Vampires» фильмінің ең жағымды пікірлерінің бірінде Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың төртеуін берді, оны «вестерндер мен классикалық қорқынышқа жасалған жоғары деңгейдегі құрмет, бірегей сюжеті мен шебер операторлық жұмысы бар» және «Джон Карпентерді қорқыныш режиссері және жалпы режиссер ретінде қайтадан танымал ететін фильм» деп атады. Сискел фильмде ересектердің ғана ойнағанын және вампирлер мен вампир аулаушыларды ерекше бейнелегенін де бағалады. Жыл соңында ол Джеймс Вудсты «Оскар» сыйлығының «Ең үздік актер» номинациясына ұсынды. Фильмнің авторы Джон Стикли фильмді ұнатып, онда оның диалогтарының көп бөлігі бар, бірақ сюжеті жоқ екенін айтты.