Кіріспе

Қазіргі кезде бөлшек физикасында қолданылмайтын теория

Бөлшек физикасында Печчей-Куинн теориясы – Роберто Печчей және Хелен Куинн 1977 жылы ұсынған, күшті CP проблемасын шешуге арналған белгілі және ұзақ мерзімді ұсыныс. Бұл теория Стандартты модельге жаңа аномальды симметрияны және симметрияны төмен энергияда спонтанды түрде бұзатын жаңа скалярлық өрісті енгізеді, нәтижесінде проблемалық CP бұзуын жойатын аксион пайда болады. Бұл модель көптен бері эксперименттер арқылы жоққа шығарылды және оның орнына күшті CP проблемасын шешу үшін бірдей механизмді пайдаланатын ұқсас көзге көрінбейтін аксиондық модельдерге алмастырылды.

Көрінбейтін аксион үлгілері

Пецсей-Квинн моделінің жұмыс істеуі үшін ыдырау тұрақтысы электроәлсіз масштабта орнатылуы керек, бұл ауыр аксионға алып келеді. Мұндай аксион тәжірибелер арқылы көптен бері жоққа шығарылды, мысалы, сирек каон ыдырауларының шектеулері арқылы. Оның орнына, жаңа скалярлық өрісті электроәлсіз масштабтан тәуелсіз енгізетін, вакуумдық күту мәнін әлдеқайда үлкендететін және осылайша өте жеңіл аксиондарды мүмкін ететін «көрінбейтін аксион» модельдері деп аталатын әртүрлі өзгертілген модельдер бар. Мұндай модельдердің ең танымаллары – Ким-Шифман-Вайнштейн-Захаров (KSVZ) және Дине-Фишлер-Средницкий-Житницкий (DFSZ) модельдері. KSVZ моделі PQ заряды бар жаңа ауыр кварк дублетін енгізеді, ол Юкава мүшесі арқылы масса алады. Бұл модельде PQ зарядын тасымалдайтын жалғыз фермиондар ауыр кварктар болғандықтан, стандартты модельдің фермиондары мен аксион арасында ағаш деңгейіндегі байланыс жоқ. Ал DFSZ моделі әдеттегі Хиггсті екі PQ зарядталған Хиггс дублетімен, және , алмастырады, олар стандартты модельдің фермиондарына әдеттегі Юкава мүшелері арқылы масса береді, ал жаңа скаляр стандартты модельмен тек төртінші дәрежелі байланыс арқылы ғана өзара әрекеттеседі. Екі Хиггс дублеті PQ зарядын тасымалдағандықтан, нәтижедегі аксион стандартты модельдің фермиондарымен ағаш деңгейінде байланысады.