Кіріспе
Электромагнетизм мен әлсіз өзара әрекеттесудің бірыңғай сипаттамасы. Электроәлсіз өзара әрекеттесу немесе электроәлсіз күш – бөлшек физикасында табиғаттың төрт негізгі өзара әрекеттесуінің екеуін біріктіретін сипаттама: электромагнетизм (электромагниттік өзара әрекеттесу) және әлсіз өзара әрекеттесу. Бұл екі күш күнделікті жағдайда төмен энергияда өте әртүрлі болғанымен, теория оларды бір күштің екі жағы ретінде қарастырады. Бірлесу энергиясы деңгейінде, шамамен 246 ГэВ-та, олар бірыңғай күшке бірігеді. Демек, температура жеткілікті жоғары болса – шамамен 1015 К – электромагниттік күш пен әлсіз күш бірігіп, электроәлсіз күшке айналады. Кварк дәуірінде (Ұлы жарылыстан кейін) электроәлсіз күш электромагниттік және әлсіз күшке бөлінді. Қажетті 1015 К температура кварк дәуірінен бұрын ғаламда кеңінен байқалмаған деп есептеледі, ал қазіргі уақытта адам жасаған ең жоғары температура термиялық тепе-теңдікте шамамен 5,5x1012 К (Ірі адрондық коллайдерден) құрайды. Шелдон Глэшоу, Абдус Салам және Стивен Вайнберг 1979 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығына ие болды, олар элементар бөлшектер арасындағы әлсіз және электромагниттік өзара әрекеттесуді біріктіруге қосқан үлесі үшін, бұл Вайнберг-Салам теориясы деп аталады. Электроәлсіз өзара әрекеттесулердің бар екендігі екі кезеңде тәжірибелік түрде расталды: біріншісі – 1973 жылы Гаргамель ынтымақтастығының нейтрино шашырауында бейтарап тоқтарды ашуы, екіншісі – 1983 жылы UA1 және UA2 ынтымақтастығының W және Z гаузельді бозондарды ашуы, бұл протон-антипротон соқтығысуларында жүзеге асты (өзгертілген Суперпротон синхротронында). 1999 жылы Герардус 'т Хоофт пен Мартинус Велтман электроәлсіз теориясының нормализацияланатынын көрсеткені үшін Нобель сыйлығын алды.
In particle physics, the electroweak interaction or electroweak force is the unified description of two of the four known fundamental interactions of nature: electromagnetism (electromagnetic interaction) and the weak interaction. Although these two forces appear very different at everyday low energies, the theory models them as two different aspects of the same force. Above the unification energy, on the order of 246 GeV, they would merge into a single force. Thus, if the temperature is high enough – approximately 1015 K – then the electromagnetic force and weak force merge into a combined electroweak force. During the quark epoch (shortly after the Big Bang), the electroweak force split into the electromagnetic and weak force. It is thought that the required temperature of 1015 K has not been seen widely throughout the universe since before the quark epoch, and currently the highest human made temperature in thermal equilibrium is around 5.5x1012 K (from the Large Hadron Collider). Sheldon Glashow, Abdus Salam, and Steven Weinberg were awarded the 1979 Nobel Prize in Physics for their contributions to the unification of the weak and electromagnetic interaction between elementary particles, known as the Weinberg–Salam theory. The existence of the electroweak interactions was experimentally established in two stages, the first being the discovery of neutral currents in neutrino scattering by the Gargamelle collaboration in 1973, and the second in 1983 by the UA1 and the UA2 collaborations that involved the discovery of the W and Z gauge bosons in proton–antiproton collisions at the converted Super Proton Synchrotron. In 1999, Gerardus 't Hooft and Martinus Veltman were awarded the Nobel prize for showing that the electroweak theory is renormalizable.
Жалпы оқырмандар
Стандартты модельдің көп бөлігін ешқандай формалды математика қолданбай түсіндіреді. Әлсіз өзара әрекеттесуді өте толық қарастырады.