Кіріспе

Статистикалық бағдарламалық қамтамасыз ету

SAS (бұрынғы "Статистикалық талдау жүйесі") – SAS институтының деректерді басқару, кеңейтілген талдау, көпөлшемді талдау, бизнес-интеллект, қылмыстық тергеу және болжамдық талдау үшін әзірлеген статистикалық бағдарламалық кешені. SAS-тың аналитикалық бағдарламалық жасақтамасы жасанды интеллект негізінде құрылған және деректерді басқару мен модельдеу үшін машиналық оқыту, терең оқыту және генеративті жасанды интеллектті пайдаланады. Бұл бағдарламалық жасақтама қаржы, сақтандыру, денсаулық сақтау және білім беру сияқты салаларда кеңінен қолданылады. SAS 1966 жылдан 1976 жылға дейін Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінде, SAS институты құрылғанға дейін дамытылды. SAS 1980-90 жылдары жаңа статистикалық процедуралар, қосымша компоненттер және JMP енгізу арқылы одан әрі жетілдірілді. 2004 жылы 9-шы нұсқасында басу және таңдау интерфейсі қосылды. 2010 жылы әлеуметтік желілерді талдау өнімі енгізілді.

Техникалық шолу және терминология

SAS – әртүрлі дереккөздерден деректерді іздеуге, өзгертуге, басқаруға және алуға мүмкіндік беретін, сондай-ақ оларға статистикалық талдау жасауға арналған бағдарламалық кешен. SAS бағдарламалары DATA қадамдарын, деректерді іздеуге және өңдеуге арналған, PROC (процедуралар) деректерді талдауға, және функцияларды қамтиды. DATA қадамы бағдарламалық жасақтаманың әрекет етуіне әкелетін орындалатын түйіндемелерге және деректер жиынтығын оқуға немесе деректердің көрінісін өзгертуге нұсқау беретін декларативтік түйіндемелерге ие. Деректер жиынтықтары "көзқарастамалар" деп аталатын қатарлармен және "айнымалылар" деп аталатын бағандармен кестелерге ұйымдастырылады. Әрбір дерек сипаттама мен мәнге ие. PROC түйіндемелері аталатын процедураларды шақырады. Процедуралар деректер жиынтығын талдау және статистика, талдамалар мен графикалық материалдарды шығару үшін есеп беруді жүзеге асырады. 300-ден астам аталатын процедуралар бар, және олардың әрқайсысы статистикалық жұмыстың маңызды бөлігін орындайды. SAS деректерін HTML, PDF, Excel, RTF және басқа форматтарда 2007 жылы енгізілген Output Delivery System арқылы жариялауға болады. SAS Enterprise Guide – SAS-тың интерфейсі, ол деректерді өңдеу немесе талдау үшін SAS бағдарламалау тілін пайдаланбастан кодты жасайды. SAS бағдарламалық кешені 200-ден астам қосымша пакеттерді, кейде компоненттер деп аталатын, қамтиды. SAS компоненттерінің кейбіреулері, яғни Base SAS-қа қосымша пакеттер:

Шығу тегі

SAS-ты әзірлеу 1966 жылы Солтүстік Каролина мемлекеттік университеті Энтони Баррды дисперсиялық талдау және регрессиялық бағдарламалық жасақтамасын IBM System/360 компьютерлерінде жұмыс істеуі үшін қайтадан жұмысқа алғаннан кейін басталды. Жобаны Ұлттық денсаулық сақтау институттары қаржыландырды, мақсаты – егін өнімділігін арттыру еді. Баррға студент Джеймс Гуднайт қосылды, ол бағдарламаның статистикалық алгоритмдерін жасады, және екеуі де жоба жетекшілері болды. 1972 жылы SAS-тың бірінші нұсқасы шығарылғаннан кейін жоба қаржыландырудан айырылды. Гуднайттың сөзіне сүйенсек, бұл себебі NIH тек медициналық қолданысқа бағытталған жобаларды қаржыландыруға дайын болды. Гуднайт университетте 1 доллар жалақымен және жоба үшін пайдалануға орталық компьютерлерге қол жеткізу құқығымен оқытуын жалғастырды. 1971 жылы SAS 71 шектеулі нұсқа ретінде жарияланды. Ол тек IBM мейнфреймдерінде қолданылды және SAS бағдарламалаудың негізгі элементтерін, мысалы DATA қадамын және ең көп қолданылатын процедураларды, яғни PROC-терді қамтыды. SAS-тың дамуы жасанды интеллект тарихындағы «шешімдік нүкте» деп сипатталды. 1976 жылы Барр, Гуднайт, Салл және Хелвиг жобаны Солтүстік Каролина штатынан шығарып алып, оны SAS Institute, Inc. деп тіркеді.

Даму

SAS SAS 76 жылы қайта құрылды. INPUT және INFILE операторлары IBM мейнфреймдері қолданатын көптеген дерек форматтарын оқуға мүмкіндік беретіндей жетілдірілді. PUT және FILE операторлары арқылы есептер жасау мүмкіндігі де қосылды. Жалпы сызықтық модельдерді талдау мүмкіндігі, сондай-ақ деректердің көрінісін өзгертуге әзірлеушілерге мүмкіндік беретін FORMAT процедурасы енгізілді. SAS 4-ші нұсқасы шектеулі мүмкіндіктерге ие болғанмен, SAS-ты қолжетімді етті. 5-ші нұсқада толық макро тілі, массивтік индекстер және Display Manager деп аталатын толық экранды интерактивті пайдаланушы интерфейсі пайда болды. SAS Financial Management және SAS Human Capital Management (кейіннен тиісінше CFO Vision және HR Vision деп аталды) сияқты вертикальдық өнімдер де енгізілді. JMP-ді SAS-тың негізін қалаушы Джон Салл және әзірлеушілер тобы 1984 жылы Apple Macintosh-та енгізілген графикалық пайдаланушы интерфейсін пайдалану үшін жасады. JMP атауы бастапқыда "Джонның Macintosh жобасы" дегенді білдірді. JMP алғаш рет 1989 жылы шығарылды. JMP-нің жаңартылған нұсқалары 2002 жылдан кейін үздіксіз шығарылды, соңғысы 2016 жылы жарық көрді. 2022 жылдың қаңтар айында JMP SAS Institute-тің толыққанды еншілес компаниясына айналды, бұрын компанияның бизнес-бөлімі болған. SAS 6 1990-шы жылдар бойы қолданылды және Macintosh, OS/2, Silicon Graphics және PRIMOS операциялық жүйелерінің кең ауқымында қолжетімді болды. SAS жаңа мүмкіндіктерді нүктелік жаңартулар арқылы енгізді. 6.06-дан 6.09-ға дейін Windows парадигмасына негізделген пайдаланушы интерфейсі енгізілді және SQL қолдауы қосылды. 7-ші нұсқада Output Delivery System (ODS) және жетілдірілген мәтін редакторы пайда болды. Келесі шығарылымдар ODS-ті жақсартты. Мысалы, 8-ші нұсқада шығыс параметрлерінің саны артты. Қолдау көрсетілетін операциялық жүйелердің саны UNIX, Windows және z/OS-ке дейін азайтылды, Linux қосылды. SAS 8 және SAS Enterprise Miner 1999 жылы шығарылды. 2004 жылы SAS 9.0 нұсқасы шығарылды, ішкі түрде "Меркурий жобасы" деп аталды және SAS-ты кең ауқымды бизнес пайдаланушыларға қолжетімді ету үшін жасалды. SAS 9.0 пайдаланушының рөліне негізделген жеке пайдаланушы интерфейстерін қосты және SAS Enterprise Guide пайдаланушы интерфейсін бағдарламалық жасақтаманың негізгі графикалық пайдаланушы интерфейсі (GUI) ретінде белгіледі. 2008 жылы SAS деректердің сапасын, деректерді интеграциялауды және бас деректерді басқаруды біріктіруге арналған Project Unity жобасын жариялады. SAS Institute Inc. World Programming Ltd компаниясына қарсы сот процесі болды, онда бәсекелес World Programming System әзірлеушілері SAS-тың авторлық құқығын бұзды деп айыпталды, олар сол функционалдықты іске асырған. Бұл іс Ұлыбританияның Жоғарғы сотынан 2010 жылғы 11 тамызда Еуропалық сотқа жіберілді. 2012 жылдың мамыр айында Еуропалық сот World Programming компаниясының пайдасына шешім шығарды, "компьютерлік бағдарламаның жұмыс істеуі және бағдарламалау тілі авторлық құқықпен қорғала алмайды" деп тапты. 2010 жылы студенттерге арналған SAS-тың тегін нұсқасы ұсынылды. Сол жылы әлеуметтік медиа мониторингі, қатысу және сезімдерді талдау құралы SAS Social Media Analytics та шығарылды. Сол жылы Microsoft Excel-ді пайдалана отырып, негізгі аналитикалық модельдерді құратын SAS Rapid Predictive Modeler (RPM) енгізілді. 2010 жылы JMP 9 бағдарламасына R бағдарламалау тілін пайдалануға арналған жаңа интерфейс және MS Excel үшін қосымша енгізілді. Келесі жылы Teradata және EMC Greenplum серіктестігі арқылы жоғары өнімділік компьютерлік платформа қолжетімді болды. 2011 жылы компания SAS Enterprise Miner 7.1-ді шығарды. Компания 2013 жылдың қазан айынан 2014 жылдың қазан айына дейін 27 деректерді басқару өнімін және 160 басқа өнімге жаңартуларды енгізді. SAS Global Forum 2015 форумында SAS әртүрлі салаларға арналған бірнеше жаңа өнімдерді, сондай-ақ жаңа оқыту бағдарламалық жасақтамасын жариялады. Компания жасанды жалпы интеллект немесе "күшті жасанды интеллекттің" дамуына инвестиция салды, мақсаты терең оқытуды және табиғи тіл өңдеуді когнитивтік есептеулерге жеткізу. 2019 жылы SAS алдын ала жасанды интеллектті, терең оқытуды, табиғи тіл өңдеуді және машиналық оқытуды дамытуға 1 миллиард доллар инвестиция салатындығын жариялады. 2023 жылы осы салаларға қосымша 1 миллиард доллар инвестиция салуды, әсіресе қаржы, сақтандыру, үкімет, денсаулық сақтау және энергетика сияқты салалар үшін жариялады. 2023 жылдың қыркүйегінде компания аналитика, деректерді басқару және модельдеудегі генеративтік жасанды интеллекттің қолдануы бойынша зерттеулерді кеңейтетінін мәлімдеді.

Шығарылған күні

SAS 1972 жылдан бері көптеген нұсқаларды шығарды. 9.3 нұсқасынан бастап SAS/STAT-тың өзіндік нөмірлеуі бар. +ReleaseDateComment72 қаңтар 197276 шілде 197679.5 сәуір 198182.4 қаңтар 19834.06 наурыз 19845.03 қаңтар 19856.01 шілде 1986PC DOS6.03 наурыз 19886.06 наурыз 19906.07 сәуір 19916.08 наурыз 19936.09 қазан 19936.10 қазан 19946.11 қазан 19956.12 қараша 19967.0 қазан 19988.0 қараша 19998.1 шілде 20008.2 наурыз 20019.0 қазан 20029.1 желтоқсан 20039.1.3 тамыз 20049.2 наурыз 2008STAT 9.29.2M2 сәуір 2010STAT 9.229.3 шілде 2011STAT 9.39.3M2 тамыз 2012STAT 12.19.4 шілде 2013STAT 12.39.4M1 желтоқсан 2013STAT 13.19.4M2 тамыз 2014STAT 13.29.4M3 шілде 2015STAT 14.19.4M4 қараша 2016STAT 14.29.4M5 қыркүйек 2017STAT 14.39.4M6 қараша 2018STAT 15.19.4M7 тамыз 2020STAT 15.29.4M8 қаңтар 2023STAT 15.3

Бағдарламалық өнімдер

2011 жылға қарай, SAS-тың ең ірі өнімдер жиынтығы – клиенттік интеллектіге арналған желісі болды. Веб, әлеуметтік желілер және маркетингтік талдау үшін көптеген SAS модульдерін клиенттер мен потенциалды клиенттердің профилін жасау, олардың мінез-құлқының болжамын жасау және коммуникацияларды басқару мен оңтайландыру үшін пайдалануға болады. SAS сондай-ақ SAS Алаяқтыққа қарсы күресу аясын ұсынады. Аяның негізгі функционалдығы – әртүрлі қолданбалар, желілер және серіктестердегі транзакцияларды бақылау және алаяқтыққа нұсқау беретін аномалияларды анықтау үшін талдауды пайдалану. Бұл бағдарламалық құрал кіріс пен активтерді бақылау үшін жасанды интеллектті қолданады. SAS активтер мен міндеттемелерді басқару платформасы тәуекелді бақылау және тәуекелді басқару стратегияларын модельдеу үшін генеративтік жасанды интеллект пен машиналық оқытуды пайдаланады. SAS басқару, тәуекел және сәйкестік менеджері тәуекелді модельдеу, сценарийлерді талдау және тәуекелді басқару және визуализациялау үшін басқа да функцияларды ұсынады. Негізінен банктер мен қаржылық қызметтер ұйымдарына арналған SAS Enterprise Risk Management өнімдерінің жиынтығы да бар. SAS-тың ИТ жүйелерінің жұмысын бақылау және басқаруға арналған өнімдері жиынтығы "SAS IT Management Solutions" деп аталады. SAS әртүрлі ИТ активтерінен өнімділік және пайдалану туралы деректерді жинап, содан кейін есептер мен талдаулар жасайды. SAS-тың өнімділікті басқару өнімдері қызметкерлер, бөлімдер және ұйымдық деңгейдегі негізгі өнімділік көрсеткіштерін (KPI) біріктіреді және графикалық түрде көрсетеді. SAS-тың жеткізу тізбегі бойынша интеллект өнімдері жиынтығы өнімге деген сұранысты болжау, тарату мен қойманы басқару және бағаны оңтайландыру сияқты жеткізу тізбегінің қажеттіліктері үшін ұсынылады. Сондай-ақ, операциялардың және олардың қоршаған ортаға немесе экожүйеге тигізетін әсері арасындағы себеп-салдарлық байланысты болжау және анықтау үшін "Тұрақтылықты басқаруға арналған SAS" бағдарламалық құралы бар. SAS-тың тәуекелді басқаруға қатысты әртүрлі талдау құралдары бар. SAS активтер мен міндеттемелерді басқару платформасы тәуекелді бақылау және тәуекелді басқару стратегиясын модельдеу үшін генеративтік жасанды интеллект пен машиналық оқытуды пайдаланады. SAS-тың мемлекеттік басқару, бөлшек сауда, телекоммуникация, аэроғарыш, маркетингті оңтайландыру және жоғары өнімділікпен есептеу сияқты нақты салалар үшін өнімдері бар. Компания денсаулық сақтау және өмір ғылымдарына қатысты талдау өнімдерінің жиынтығына ие.

SAS Университеттік басылымы

2014 жылдың мамыр айында SAS, SAS University Edition іске қосылғанын хабарлады. Бұл бағдарламаны коммерциялық емес пайдалану үшін тегін жүктеуге болады. 2022 жылы SAS University Edition толығымен веб-базалы екі нұсқаға алмастырылды: SAS OnDemand for Academics және SAS Viya for Learners.

Басқа өнімдермен салыстыру

2005 жылы «Journal of Marriage and Family» журналында SAS және оның бәсекелестері Stata және SPSS статистикалық пакеттерін салыстырған Алан К. Акок, SAS бағдарламаларының «деректерді талдау және басқару жөніндегі кең мүмкіндіктерді» ұсынатынын, бірақ оларды үйрену мен пайдалану қиын екенін жазды. 2014 жылы Калифорния университетінің Лос-Анджелес бөлімшесі жасаған салыстыру да ұқсас нәтижелер көрсетті. Revolution Analytics және Alpine Data Labs сияқты бәсекелестер өз өнімдерін SAS-қа қарағанда едәуір арзан деп жарнамалайды. 2011 жылғы салыстыруда InformationWeek журналынан Doug Henschen бастапқы төлемдердің үш пакет үшін де шамалы екенін анықтады, бірақ ол бастапқы төлемдердің салыстыру үшін ең қолайлы көрсеткіш емес екенін мойындады. SAS-тың бизнес-моделі бағдарламаларына бастапқы төлемдерге көп мән бермейді, оның орнына жылдық жарна төлемдерінен түсетін кіріске баса назар аударады.

SAS Viya

2016 жылы SAS Viya, жасанды интеллект, машиналық оқыту, талдау және деректерді басқару платформасы, SAS бағдарламалық жасақтамасын қоғамдық бұлттарда жұмыс істеуі үшін оңтайландырылған жаңа архитектурамен ұсынылды. Viya ашық кодты бағдарламалық жасақтамамен өзара іс-қимыл мүмкіндігін де арттырды, бұл R, Python және Jupyter сияқты құралдарда модельдерді құруға және оларды SAS-тің Cloud Analytics Services (CAS) қозғалтқышында орындауға мүмкіндік берді. 2020 жылы Viya 4 архитектурасы бағдарламалық жасақтаманы контейнерлендірді. SAS, Viya-ны SAS 9.4-пен бірге сатады және оны SAS 9.4-тің орнына қоймайды. 2023 жылы SAS Viya үшін екі жаңа бағдарламалық қамтамасыз ету (SaaS) модулі – AI модельдерін жасауға арналған Workbench және AI қолданбаларын жасауға арналған App Factory жеке алдын ала қарау ретінде жарияланды. Екі модуль де бірнеше бағдарламалау тілін қолдайды және 2024 жылы кеңінен қолжетімді болады деп күтілуде. SAS Viya 2023 жылы Microsoft Azure Marketplace-те пайдалану бойынша төлем жасау моделімен де қолжетімді болды. 2023 жылы компания SAS Viya платформасына негізделген ортақ денсаулық сақтау деректері моделі SAS Health-ті ұсынды.

Бала асырап алу

IDC деректері бойынша, SAS 2013 жылы «жетілдірілген талдау» саласында 35,4 пайыз нарық үлесімен ең ірі нарық иесі болып табылады. Ол 6,9 пайыз үлесімен бизнес-интеллект (BI) бағдарламалық қамтамасы нарығында бесінші орында тұр және ең ірі тәуелсіз жеткізуші болып есептеледі. SAS BI нарығында SAP BusinessObjects, IBM Cognos, SPSS Modeler, Oracle Hyperion және Microsoft Power BI компанияларымен бәсекелеседі. SAS Gartner Leader's Quadrant деректерді интеграциялау құралдары және бизнес-интеллект пен талдау платформалары санаттарында танылды. 2011 жылы BMC Health Services Research журналында жарияланған зерттеуде денсаулық сақтау саласындағы зерттеулердегі деректерді талдаудың 42,6 пайызында SAS пайдаланылғаны анықталды, бұл үш журналдан алынған 1139 мақаланың негізінде жасалған.

Білім

SAS-тың аналитикалық бағдарламалық жасақтамасы білім беруде студенттердің нәтижелерін және даму тенденцияларын өлшеу және көрнекілеу үшін пайдаланылады. Вирджиния, Солтүстік Каролина, Миссисипи, Миссури және Солтүстік Дакота штатары студенттердегі оқу үлгерімінің төмендеуін және оқуды қалпына келтіруді өлшеу және талдау үшін оның бағдарламалық жасақтамасын қолданады.

Энергетика және өңдеу

SAS-тың аналитикалық бағдарламалық қамтамасы мұнай және табиғи газ саласында, сондай-ақ жаһандық өндірісте кеңінен қолданылады.

Қоршаған ортаны зерттеу

SAS және Халықаралық қолданбалы жүйелерді талдау институты орманды жоюға қатысты сурет деректерін жинауға арналған қосымшаны іске қосты, бұл деректер жасанды интеллект алгоритмдерін оқыту үшін пайдаланылады, олар қоршаған ортаға адамның тигізетін әсерін анықтай алады. Флорида университетінің Жағалау шешімдері орталығы жағалаудағы қауымдастықтарға әсер ететін экологиялық мәселелерге қатысты зерттеулер, оқу бағдарламалары және талдамалық құралдарды әзірлеу үшін SAS-пен серіктестік құрды. 2023 жылы UNC Галапагос аралдары зерттеу орталығы SAS-пен серіктесіп, теңіз тасбақалары және балғалы акулалар сияқты түрлердің денсаулығы мен қозғалыс жолдары, сондай-ақ фитопланктон популяциясының жағдайын бақылай алатын модельді жасады.

Қаржы және сақтандыру

SAS-тың тәуекелді басқару және алаяқтыққа қарсы бағдарламалық қамтамасы мемлекеттік ұйымдар мен жеке кәсіпорындар тарапынан кеңінен қолданылады. Компанияның алаяқтықты анықтау және алдын алу бағдарламалық қамтамасын әртүрлі елдердің салық органдары пайдаланады, оның ішінде АҚШ, Ұлыбритания, Ирландия, Жаңа Зеландия, Нидерланды және Канада. 2023 жылы Мальтаның қаржы министрі Мальтаның салықтан қашуды анықтау үшін SAS бағдарламалық қамтамасын пайдалана бастайтынын хабарлады.

Денсаулық сақтау және өмірлік ғылымдар

SAS денсаулық сақтау, медициналық зерттеулер және өмір ғылымдары салаларында кеңінен қолданылатын деректерді талдау және машиналық оқыту техникаларын әзірлейді. SAS, Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарымен (Centers for Disease Control and Prevention) және Black Dog институтымен бірлесіп, халық денсаулығын жақсарту жобаларында жұмыс істеді. SAS 1982 жылдан бері Кливленд клиникасының серіктесі болып табылады. COVID-19 пандемиясы кезінде клиника, SAS әзірлеген болжамдық модельдерді қолданып, науқастар ағыны, медициналық жабдықтардың қолжетімділігі және түрлі жағдайлардағы төсек-орын сыйымдылығы сияқты факторларды болжады. SAS 2021 жылы UNC Chapel Hill-дің Жылдам дамып келе жатқан вирустық препараттарды әзірлеу бастамасына (READDI) қосылды. 2023 жылы Техас штатының үкіметі SAS компаниясымен грипптің болашақ жағдайларын болжау және қадағалау үшін орталықтандырылған визуализация платформасын құру бойынша келісім жасады.