Кіріспе

Қуатты парапланерлік ұшу, сондай-ақ парамоторлы ұшу немесе PPG деп те аталады, бұл ұшқыштың арқасына бекітілген қозғалтқышты (парамоторды) киіп, парапланерді қолдану үшін жеткілікті күш беретін өте жеңіл авиацияның бір түрі. Оны ұшқыш өзі, қозғалмаған ауада және тегіс жерде, ешқандай көмексіз ұшыруға болады.

Сипаттама

Көптеген елдерде, соның ішінде АҚШ-та, қуатты парапланермен ұшу минималды реттеледі және лицензия талап етілмейді. Бұл типтегі ұшудың ең басты артықшылықтары – қауіпсіз түрде төмен және баяу ұшу мүмкіндігі, "ашық" сезім, жабдық пен техникалық қызмет көрсетудің төмен құны және оның тасымалдағыштығы деп есептеледі. Қуатты парапланерлер әдетте "жерге тие беру" биіктігінен бастап 5486,40 метрге дейін немесе рұқсат болған жағдайда одан да жоғары биіктікте ұшады. Парамотордың баяу жылдамдығы және жұмсақ қанаттың сипатынан туындайтын себепті, қатты желде, турбуленттілікте немесе күшті жылулық белсенділікте, әсіресе тәжірибесіз ұшқыштар үшін оны пайдалану қауіпті. Парамотордың салмағы ұшыру кезінде ұшқышпен бірге қолдауға алынады. Қысқа жүгірістен кейін (әдетте 3,05 метр) қанат моторды және оған бекітілген ұшқышты жерден көтереді. Ұшып шыққаннан кейін ұшқыш орындыққа отырып, желкенді қанаттың астында маятниктей ілінеді. Басқару оң және сол тежегіштерді қолдану және мотор мен винт жылдамдығын реттеуге арналған қолға ұсталатын газ педалі арқылы жүзеге асырылады. Кейбір модельдер бұрыш пен жылдамдықты реттеуге арналған триммерлермен және жылдамдық таяқшасымен жабдықталған, бұл жылдамдықты арттыру немесе азайту үшін шабуыл бұрышын өзгертеді. Тежегіштерді қолдану және салмақты ауыстыру – бұрылыс пен айналуды (бұрылу) басқарудың негізгі әдісі. Егер жабдықталған болса, қанат ұшы тежегіштері мен стабилизатор рулі де бұрылыс пен айналуға әсер етеді және олар тиімді ұшу үшін немесе қанат өндірушісінің талаптарына сәйкес, мысалы, рефлекстік қанаттар сияқты белгілі бір конфигурацияларда қолданылуы мүмкін. Газ педалі (жылдамдық таяқшасы және триммерлермен бірге) қисайтуды басқарады. Құрама ұшақтардан айырмашылығы, газды күшейту көтерілуге және биіктікке өрлеуге (немесе төмендеуді азайтуға) әкеледі, бірақ әуе жылдамдығын арттырмайды.

Қолданылуы

Парапланерлер көбінесе жеке демалысқа арналған, бірақ кейбір жағдайларда басқа мақсаттарда да қолданылады.

Әскери

Қуатты парапланеризм кейбір әскери мақсаттарда қолданылған, оның ішінде арнайы күштердің сарбаздарын жеткізу және кейбір елдерде шекараны күзету үшін де пайдаланылды. Ливан әуе десант бөлімі 2008 жылы осы техниканы қабылдады. АҚШ және Египет армиялары көп жылдар бойы Paramotor Inc FX сериялы құрылғыларын пайдаланды және олар әлі де өндірісте. 2023 жылғы Израиль-ХАМАС соғысы басталғанда, ХАМАС жауынгерлері Оңтүстік Израильге ену үшін қуатты парапланерлерді қолданды, олардың бірнешеуі Рейм музыка фестиваліндегі жаппай қырғынға қатысты.

Азаматтық

Ауа-райының қатаң талаптарының кесірінен, моторлы парапланерлер көптеген авиациялық қолданыстар үшін сенімді балама емес. Олар іздеу-құтқару жұмыстарына, мал өрістеуге, фотосуретке түсіруге, жерді зерттеуге және басқа да мақсаттарға пайдаланылған, бірақ көптеген елдерде коммерциялық қызметке қатысты шектеулер сақталған.

Қауіпсіздік және ережелер

Зерттеулер көрсеткендей, бұл қызмет мотоциклмен жүруге қарағанда сәл қауіпсіз, ал көлікпен жүруге қарағанда қауіптірек. Ауыр жарақаттардың ең көп кездесетін себебі – айналмалы пернемен дененің жанасуы. Жарақат алудың келесі себебі – қону алаңынан өзге жерге ұшып кету. Кейбір елдер апаттар бойынша толыққанды статистика жүргізеді, мысалы, Германияда 2018 жылы шамамен 36 000 парапланшы 232 апатқа ұшырады, олардың 109-ы ауыр жарақат алып, 9-ы қайғылы жағдайға әкелді. Кейбір ұшқыштар 50 фут (15 м) қашықтықта ашылатын қосалқы парашютпен ұшады. Резервтік парашюттер жылдам ашылу үшін жасалған, бірақ олардың жүйелік ұзындығы 13,3 фут (4,5 м) пен 21,9 фут (7,3 м) аралығында болады және ұшқышты қауіпті жылдамдыққа дейін тежеу үшін кемінде 150 фут (46 м) қашықтық қажет (LTF және EN сертификаттарына сәйкес сертификатталған жобалық жылдамдық секундына 18 фут (5 м) құрайды). Жерден жеткілікті биіктікте, көптеген мәселелерді қосалқы парашютті қолданбай-ақ шешуге болады. Қажетті дағдыларды SIV оқуларында алуға болады, олар жүйелік шектеулерді жақсы түсінуге және экстремалды жағдайларда тәжірибелік оқыту арқылы ұшу қауіпсіздігін арттырады. Бұл типтегі ұшақтар үшін белгіленген жобалау критерийлерінің болмауына байланысты, 2007 жылы Ұлыбританиядағы Әуе апаттарын тергеу бөлімі: "тек нақты резервтік коэффициенттер жеке арналар/қанаттар комбинациялары үшін белгіленгенде, олар нақты салмақты тасымалдайтын және жүзеге асырылатын маневрлерге сәйкес жүктеме факторларында, осы ұшақтар конструкциялық тұрғыдан қауіпсіз деп есептелуі мүмкін" деген қорытынды жасады.

Лицензия және оқыту

АҚШ, Ұлыбритания және көптеген басқа елдерде лицензия да, арнайы оқыту да талап етілмейді. Арнайы реттеулер жоқ елдерде (мысалы, Мексикада) пилоттар қажет болған жағдайда жергілікті билік өкілдерімен ынтымақтасатын болса, парамотормен ұшуға рұқсат беріледі. Канада, Франция, Италия және Оңтүстік Африка сияқты реттеулері бар елдерде пилоттар лицензиясы бар нұсқаушылармен ұшу теориясы мен практикасын оқып үйренуі керек. Кейбір елдер ресми сертификаттауды үкіметтік емес жеңіл авиация ұйымдары арқылы жүзеге асырады. Ережелерге қарамастан, тиісті оқытусыз парапланермен ұшу қауіпті болуы мүмкін. Көптеген ұйымдардың толық пилоттық курсын аяқтау үшін 5-15 күн қажет, бірақ ауа райына байланысты бұл мерзім ұзарауы мүмкін. Оқыту үшін түрлі әдістер қолданылады, көбінесе студентті қанатты жерде, сүйреу арқылы, кішкентай төбелерден немесе тандемдік ұшу арқылы басқарумен таныстырады. Арнайы жабдықтармен жолаушыны (тандем) алып жүруге болады, бірақ көптеген елдер, АҚШ сияқты, мұны жасау үшін белгілі бір сертификатты талап етеді.

Ережелер

Көптеген елдерде парамотор ұшқыштары қарапайым ережелерге сәйкес жұмыс істейді, бұл оларды ұшқыш куәлігі мен жабдыққа сертификация алу талаптарынан босатады. Дегенмен, бұл заңдар ұшқыштардың қалалық және қала маңындағы елді мекендерден, сондай-ақ ірі әуежайлардан қашықтау ұшуын талап етеді, бұл басқа адамдарға немесе ұшақтарға қауіпті жағдай тудырмау мақсатында жасалған. АҚШ ұшқыштары Федералдық авиация басқармасының (FAA) 103-бөліміне сәйкес жұмыс істейді. Парамоторлар, қанаттары бар және ауырлығы бар ұшу аппараты болғандықтан, техникалық тұрғыдан 14 CFR 1.1 «Жалпы анықтамалар» бойынша анықталған әуе кемесінің түрі болып табылады, ол барлық FAR ережелеріне, соның ішінде 103-бөлімге анықтама береді. Ұлыбританияда парамоторлар Азаматтық авиация органымен реттеледі, олар өздігінен қозғалатын дельтаплан ретінде жіктеледі және 70 кг-нан аспайтын салмақта, 35 түйіндік жылдамдықтан аспайтын және аяқпен ұшырылатын жағдайда тіркеусіз және лицензиясыз ұшуға болады. Дөңгелекпен ұшырылатын парамоторларға қосымша талаптар қойылады: олар жолаушы тасымалдамауы керек, 20 түйіндік немесе одан төмен жылдамдықпен ұшуы керек, бірақ егер олар қосалқы парашютпен жабдықталған болса, салмағы 75 кг-ға дейін болуы мүмкін.

Қауымдастықтар

АҚШ-та бұл спортты негізінен АҚШ Қуатты Парапланеринг қауымдастығы (USPPA) ұсынады, сонымен қатар тиісті сертификатталған тандем нұсқаушыларының екі орындық оқуына рұқсат беретін ерекшелікке ие. АҚШ Ұльтражеңіл Авиация қауымдастығы (USUA) және Aero Sports Connections (ASC) да қолдау көрсетеді. АҚШ-тағы нұсқаушылар негізінен Америка Құрама Штаттарының Қуатты Парапланеринг қауымдастығы (USPPA) тарапынан ұсынылады және сертификатталады. Ұлыбританияда бұл спорт түрін Британдық Параплан және Дельтаплан қауымдастығы (British Hang Gliding and Paragliding Association) ұсынады.

Қозғалтқышты парашют айырмашылығы

Қозғалтқышты парапланер (PPG) қозғалтқышты парашюттан (PPC) негізінен өлшемі, қуаты, басқару тәсілі және отырған адамдар саны бойынша ерекшеленеді. Қозғалтқышты парапланерлер кішкентайрақ, тиімдірек (бірақ басқаруы қиынрақ) парапланер қанаттарын пайдаланады және спорттық парашютшілер сияқты тежегіштермен басқарылады. Қозғалтқышты парашюттер көбінесе басқаруға оңайрақ, бірақ тиімділігі төмен қанаттарды қолданады, үлкен қозғалтқыштармен жабдықталған, аяқтармен басқарылады және жолаушыларды алып жүру мүмкіндігіне ие болуы мүмкін. Дегенмен, ерекшеліктер де бар: қозғалтқышты парашюттердің саны артып келеді, олар эллипстік қанаттарды қолданады, кейбіреулері қолмен басқарылады, ал көптегендері FAA-ның 103-бөліміне сәйкес келетін жеңіл, бір орындық ұшақтар болып табылады.