Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының орталық бөлігіндегі мал айдауға арналған тарихи жол – Чишолм жолы. Азамат соғысынан кейінгі кезеңде Техас ранчоларынан Канзас теміржолдарына мал айдау үшін пайдаланылған. Бұл жол Ленапи тайпасын жақсы білетін және мал өсірумен айналысқан Блэк Бивер мен оның досы, чероки саудагері Джесси Чишолм құрған. Олар көптеген малды жинап, Канзасқа қарай айдап, шығысқа жоне беру үшін жеткізіп берді. Оңтүстік бағыты Техастың солтүстік шекарасындағы Қызыл өзенге жақын орналасқан Қызыл өзен станциясы болды. Солтүстік бағыты Канзас-Ситиге жақын сауда бекеті болды. Чишолм осы екі станцияның да иесі болды. Мал айдау жылдарында ковбойлар Техас штатындағы ранчолардан Қызыл өзен станциясына дейін, содан кейін Канзас-Ситиге қарай ірі малдың үлкен топтарын айдап әкелді.
The Chisholm Trail was a trail used in the post Civil War era to drive cattle overland from ranches in Texas to Kansas railheads. The trail was established by Black Beaver, a Lenape guide and rancher, and his friend Jesse Chisholm, a Cherokee merchant. They collected and drove numerous cattle along the trail to Kansas, where they could be shipped east to achieve higher prices. The southern terminus was Red River Station, a trading post near the Red River along the northern border of Texas. The northern terminus was a trading post near Kansas City, Kansas. Chisholm owned both of these posts. In the years of the cattle drives, cowboys drove large herds from ranches across Texas to the Red River Station and then north to Kansas City.
Шолу
Техас ранчолары Чишолм жолынан мал айдау үшін ковбойларын Рио-Гранде аймағынан немесе Сан-Антониодан мал айдауды бастауға жіберетін. Олар Техас пен Оклахома территориясының шекарасындағы Қызыл өзенде Чишолм жолымен қосылатын. Содан кейін Канзас штатының Абилин қаласындағы Канзас Тынық мұхиты темір жолының терминалына дейін солтүстікке қарай жалғастыратын, онда мал сатылып, шығысқа қарай жөнелтілетін. Бұл жол Теннессиден шыққан, жартылай чероки тегі бар көп ұлтты саудагер Джесси Чишолмның атымен аталған. Ол Black Beaver барлаушысымен бірге тауарларын бір сауда орындан екіншісіне тасымалдау үшін жолды дамытты. Осы екі адам осы бағыт бойынша малды солтүстікке айдаған алғашқылар болды.
Бизнес аспектілері
1853 жылы Техас мүйізді малын Миссуриге айдап әкелді. Жергілікті шаруалар малдардың жолын кесіп, кері қайтаруды бастады, себебі Техас ұзын мүйізді малдары басқа мал түрлеріне жұқпалы ауру тудыратын қыстырмаларды тасыды. Зорлық-зомбылық, қарақшылар және мал ұрлығы малшыларға қосымша қиындықтар келтірді. 1859 жылға қарай Миссуридегі көптеген аймақтарда мал айдауға тыйым салынды. Азамат соғысының аяқталуымен көптеген малдар батысқа қарай жылжып, Техас штатының Монтегью округіндегі Ред Ривер станциясына жиналды. 1866 жылы Техастағы малдың бір бағасы 4 доллар болса, солтүстік және шығыста 40 доллардан асып кетті. Азамат соғысы кезінде нарыққа қол жеткізе алмау Техаста малдың көптігіне себеп болды. 1867 жылы Джозеф Г. Маккой Канзас штатының Абилин қаласында мал базарын салды. Ол тексастық малшыларды малдарын оның базарына айдап әкелуге шақырды. О. У. Уилер Маккойдың шақыруына жауап берді және серіктестерімен бірге Чишолм жолы арқылы Техастан Абилинге 2400 бас мал әкелді. Бұл топ Чишолм жолы арқылы Канзасқа жеткен шамамен 5 миллион тексастық малдың алғашқысы болды. Маккойдың мал базары 1867 жылы 35000 бас мал тасып, Канзас штатының Канзас-Сити қаласының батысындағы ең ірі мал базарына айналды. Небраска арқылы Юнион Пасифик теміржолының салынуы Канзас Пасифик теміржолына қарағанда мал айдау үшін тартымды балама ұсынды. Техас жолы Чишолм жолына балама ретінде пайда болды. 1876 және 1884 жылдар аралығында кейбір малшылар Чишолм жолының орнына Техас жолын таңдады.
Бағыт
Техаста жүздеген мал көшету жолдары ірі қара малдың басты бір жолына солтүстікке қарай бағытталған. 1840 жылдардың басында көптеген малдар Шоуни жолымен айдалып әкелінетін. Чишолм жолы бұрын үнділердің аң ауу және шабуыл жасау тобы тарапынан қолданылған; жол Қызыл өзен стансасының жанында Үндістан аумағына (қазіргі батыс-орталық Оклахома) кіріп, Калдвеллдің жанынан Канзасқа өткен. Оклахома арқылы АҚШ 81 тас жолы қазіргі Эль-Рено, Дункан, Чикаша және Энид қалалары арқылы Чишолм жолымен өтеді. Тарихшылар Чишолм жолының Донна немесе Сан-Антониодан басталатынын санайды. 1867-1871 жылдар аралығында жол Канзас штатындағы Абилин қаласында аяқталды, бірақ теміржолдар оңтүстікке қарай біртіндеп салынғандықтан, жолдың соңы басқа қалаларға жылжыды. Жолдың соңы Ньютонға, содан кейін Вичитаға жетті. 1883-1887 жылдар аралығында жолдың соңы Калдвеллде болды.
Қиындықтар
Екі айға дейінгі ұзақ сапарларда малшылар көптеген қиындықтарға тап болды. Олар Арканзас және Қызыл сияқты ірі өзендерді, сондай-ақ сансыз кішігірім арналарды кесіп өтуге мәжбүр болды, қаньондар, шөлейттер және аласа тау тізбектерінің табиғи ерекшеліктерімен күресуге тура келді. Көбінесе мал айдау көктемде, жаңбырдан кейін басталатын, себебі жаңбыр жасыл шөптердің өсуін қамтамасыз етіп, малға жайылымдық жем беруге мүмкіндік берді. Көктемгі айдаулар, жаңбыр мен су деңгейінің көтерілуіне байланысты, көпірлердің болмауынан өзендерді кесіп өтуді әлдеқайда қауіпті етіп жасады. Тексастың жартылай жабайы ұзын мүйізді малдары көңілсіз және кез келген сылтаумен қорқып қашуға бейім болды. Маусымның ортасына таяу, күннің ең ұзақ болатын күндері де айдау уақытын жоспарлауда маңызды рөл атқарды. Табиғи қауіптерден өзге, ковбойлар мен малшылар ұрыларға және кейде үндістермен қақтығыстарға да тап болды. Мал айдаулар үнді аумағында аң ауру мен егіншілікке кедері келтірді. Тайпа мүшелері жолбасшылардан жергілікті тайпаларға басқа төлем ретінде әр басқа 10 центтен төлеуді талап етті, осылайша үнді жерлерінен өтуге рұқсат алатын (сол кезде Оклахома Үнді аумағы болып саналды және Арканзас штатының Форт-Смит қаласынан басқарылды). Өзінің малын айдаған жалғыз әйел Маргарет Борланд 1873 жылы Техастан Уичитаға дейін Чишолм жолымен сапар шекті. Ол отбасын, жұмысшыларын және 2500 Лонгхорн малын алып, Канзаста Техас бағасынан үш есе қымбатқа сатылатын малдан пайда табуға тырысты. Сәтті сапардан кейін Уичитаға келгеннен кейін ол "жол қызуынан" қайтыс болды.
БАҚ-тағы өкілдік
Мал айдау батыс жанрындағы фильмдерде жиі кездесетін тақырып. Кем дегенде 27 фильм Чишолм жолымен жасалған алғашқы айдау туралы көркем әңгімелерді бейнелеген, соның ішінде Джеймс П. Хоган режиссерлік еткен «Техасцы» (1938) фильмінде Рэндольф Скотт пен Джоан Беннет түскен; және Ховард Хоукс режиссерлік еткен «Қызыл өзен» (1948) фильмінде Джон Уэйн мен Монтгомери Клифт ойнаған. Уолтер Бреннан екі фильмде де түскен. Бұл жол туралы кем дегенде екі эстрада әні бар: Эд Брюс жазып, орындаған «Соңғы ковбой әні», сондай-ақ The Highwaymen тобы да орындаған; және «Ескі Чишолм жолы» әні. Бұл әнді Джин Отри, «Алтын батыстың қыздары», Вуди Гатри, Майкл Мартин Мерфи, Текс Риттер және Рой Роджерс сияқты әншілер орындаған. Lead Belly (Хадди Ледбеттер) де осы әнді орындаған, бірақ оның нұсқасы «Мен ковбой болғанда» деп аталған. Жаңа Шотландияда туған Уилф Картер әнге «Come A Ty ya Yippie Yi Yo» деген атау беріп, жазбасын жасаған.