Густав Цейнер: Техникалық термодинамиканың негізін қалаушы және өмірінің тарихы
Gustav Zeuner
Густав Цейнер (1828-1907) – неміс физигі, инженер, термодинамиканың негізін қалаушы. Техникалық термодинамика мектебін құрған ғалымның өмірі мен еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Густав Антон Цейнер (30 қараша 1828 – 17 қазан 1907) – неміс физигі, инженеры және танымтанушы, техникалық термодинамиканың және Дрезден термодинамика мектебінің негізін қалаушы саналады.
Gustav Anton Zeuner (30 November 1828 – 17 October 1907) was a German physicist, engineer and epistemologist, considered the founder of technical thermodynamics and of the Dresden School of Thermodynamics.
Университет пен революция
Зейнер Саксонияның Хемниц қаласында дүниеге келген. Оның инженерлік білімінің алғашқы сабақтары Хемниц Корольдік кәсіптік мектебінде (қазіргі Хемниц технология университеті) өтті, онда ол 1843-1848 жылдары оқыды. 1848 жылы ол Фрайбергтегі Бергакадемияға (Тау-кен академиясы), қазіргі технология университетіне ауысты, онда тау-кен ісі мен металлургияны зерттеді. Ол атақты минералог Альбин Юлиус Вайсбахпен, өзінің профессорларының бірімен жақын байланыс орнатып, бірнеше жобада бірге жұмыс істеді. Бірақ, университет курсы Германияның барлық аймақтарында болған төңкерістер кезінде үзіліске ұшырады. Ірі халық жиналыстары мен жаппай демонстрациялар өтті, олардың басты талаптары баспасөз бостандығы, жиналыс бостандығы, халықты қаруландыру және ұлттық неміс парламенті құру болды. Зейнер 1849 жылғы мамыр көтерілісі кезінде Дрездендегі баррикадаларда төңкерісшілерге қосылды. Көптеген отандастарынан өзгеше, олардың кейбіреулері өлім жазасына кесілді немесе түзету колониясына жіберілді, Зейнер кешірілді. Ол білімін аяқтады, тіпті 1853 жылы Лейпциг университетінде докторлық диссертациясын қорғады, бірақ Саксонияның ешбір университетінде оқытуға тыйым салынды.
Zeuner was born in Chemnitz, Saxony. His first training in the subject of engineering was at the Chemnitz Königliche Gewerbeschule (Royal Vocational School), today Chemnitz University of Technology, where he studied from 1843 1848. In 1848 he moved the short distance to the Bergakademie (Mining Academy) in Freiberg, today also a university of technology, where he studied mining and metallurgy. He developed close links with one of his professors, the famous mineralogist Albin Julius Weisbach, with whom he worked on several projects. The university course was disrupted, however, during the revolutions which took place all over Germany. Large popular assemblies and mass demonstrations took place, primarily demanding freedom of the press, freedom of assembly, arming of the people, and a national German parliament. Zeuner joined the revolutionaries on the barricades in Dresden during the May Uprising in 1849. Unlike many of his compatriots, some of whom were sentenced to death or sent to the workhouse, Zeuner was pardoned. He was able to complete his course, and even completed his PhD at the University of Leipzig in 1853, but was banned from ever teaching at any Saxon university.
Цюрихке қашу
1853 жылы Зейнер "Der Civilenginieur. Zeitschrift für das Ingenieurwesen" – механикаға арналған алғашқы неміс журналының редакторы қызметін қабылдады, ол 1896 жылға дейін жарық көрді. Ол 1857 жылға дейін осы қызметте болды, тіпті 1855 жылы Цюрихке көшіп, Цюрихтегі Швейцария Федералдық Технологиялық Институтында (ETH Zürich) техникалық механика профессоры болып жұмыс істеді. Ол Франц Реуло сияқты танымал инженерлермен бірге жұмыс істеді. Дрездендегі басқа революционерлер де өз елдерінен Цюрихке қашып келді (Рихард Вагнер, Готфрид Семпер, Теодор Моммсен). 1858 жылы Цюрихте Зейнер локомотивтің алдыңғы бөлігінің моделін жасады; ол оның инерция құру мүмкіндігін мойындады, бірақ тек теориялық аспектісіне ғана қызығушылық танытып, бұл жобаны одан әрі дамытпады. Сондай-ақ Цюрихте (1869 жылы) Зейнер үш өлшемді халық графигін ойлап тапты, ол кейде Цейнер диаграммасы деп аталады, бірақ көбінесе Вильгельм Лексистің сәл өзгерткен идеясынан кейін Лексис диаграммасы деп аталады. 1859 жылдан бастап Зейнер ETH Zürich-тің уақытша директоры болып жұмыс істеді, ал 1865 жылдың мамыр айында ол осы лауазымды ресми түрде иеленді. Оның бұрынғы профессоры Альбин Вайсбах досының осы лауазымға тағайындалуын құрметтеп, оның құрметіне жасыл түсті, мөлдір кристалл – зеунерит минералын атады.
In 1853, Zeuner took over as the editor of the engineering magazine "Der Civilenginieur. Zeitschrift für das Ingenieurwesen", the first German magazine specialising in mechanics, which ran until 1896. He continued in this position until 1857, even after moving to Zürich in 1855 to work as a professor for technical mechanics at the ETH Zürich, the Swiss Federal Institute of Technology in Zürich. There he worked alongside famous engineers such as Franz Reuleaux. Other Dresden revolutionaries had fled their home country for Zürich (Richard Wagner, Gottfried Semper, Theodor Mommsen). It was in Zürich that Zeuner made his model of a locomotive front end in 1858; he recognised its potential for creating momentum but was only interested in the theory and did not develop the design any further. Also in Zürich (in 1869) Zeuner invented the three dimensional population graph now sometimes known as a Zeuner diagram but more often as a Lexis diagram after Wilhelm Lexis who modified the idea slightly. From 1859 Zeuner worked the stand in director of the ETH Zürich, and in May 1865 he took over the position officially. His former professor, Albin Weisbach, commemorated his friend's acquisition of the post by naming a mineral after him the transparent green crystal zeunerite.
Германияға оралу
1871 жылы Зейнер Германияға оралды және Вайсбахпен қайта жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болды, ол ескі досының орнын Фрайберг тау-кен академиясының директоры болып алмастырды. Ол 1875 жылға дейін механика және тау-кен машиналарын зерттеу профессоры ретінде дәріс берді. Бұл, оған бұрынғыда оқытуға тыйым салынған болса да, 1862 жылы барлық революционерлерге кешірім жарияланғаннан кейін мүмкін болды. 1873 жылы Фрайберг тау-кен академиясының директоры қызметін атқарып жүргенде, Зейнер Дрездендегі Корольдік саксон политехникумының (қазіргі Дрезден техникалық университеті) директоры лауазымын да қосымша атқарды. Зейнердің бұл саладагы еңбегі гуманитарлық ғылымдардың енгізілуіне әкелді; оқыту пәндерінің кеңеюі 1890 жылы политехникумның толыққанды политехникалық университет деңгейіне көтерілуіне ықпал етті. 1889 жылы 61 жасқа толғанда Зейнер политехникум директоры лауазымынан бас тартып, 1897 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін оқытушы ретінде жұмыс істеді. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол құрметті профессор атанды. Зейнер 1907 жылы Дрезденде дүние салды.
In 1871 Zeuner returned to Germany and was once again able to work with Weisbach when he succeeded his old friend as director of the Freiberg Mining Academy. He also taught there until 1875 as a professor of mechanics and the study of mining machinery. This was now possible, despite the teaching ban which had been placed on him, because of the amnesty granted to all the revolutionaries in 1862. In 1873, while still director of Freiberg Mining Academy, Zeuner also took on the post of director at the Royal Saxon Polytechnicum in Dresden (now Technische Universität Dresden). Zeuner's efforts there led to the introduction of the humanities; the extension of the range of subjects taught resulted in the polytechnic's rise to a full scale polytechnic university in 1890. In 1889, aged 61, Zeuner gave up his position as director of the polytechnic to work as a lecturer until his retirement in 1897. On retiring he was made an emeritus professor. Zeuner died in Dresden in 1907.
Густав Зейнер сыйлығы
1993 жылдан бері Неміс инженерлер қауымдастығы (Verein Deutscher Ingenieure немесе VDI) Германиядағы үздік инженерлік дипломдық жұмысы үшін студенттерге Густав Зейнер сыйлығын табыс етіп келеді; Зейнер 1897 жылы VDI-нің Дрезден бөлімшесі құрылғанда оған қолдау көрсеткен.
Since 1993, the German Association of Engineers (Verein Deutscher Ingenieure or VDI) has presented students with the Gustav Zeuner Award for the best engineering thesis in Germany; Zeuner supported the Dresden branch of the VDI at its foundation in 1897.