Кіріспе

Шығыс Тимордың бұрынғы интернет-елдік жоғарғы деңгейлі домені tp – Шығыс Тимордың тізімделген интернет-елдік жоғарғы деңгейлі домені (ccTLD) болды. Бұл әріптер Португалиялық Тимор, яғни Португалияның теңіз арқылы билеген аумағы болған кездегі қазіргі тәуелсіз мемлекеттің атауын көрсетеді. tp домені 1997 жылдың желтоқсан айында Дублин (Ирландия) қаласындағы connect.ie интернет-провайдерімен, Шығыс Тимор билігімен (Индонезия билігі астында болған кезеңде) бірлесіп ресми түрде іске қосылды. tp домені ауысу кезеңінде қолданыста болды, бірақ қазір ISO 3166-1 стандартына сәйкес келмейді, себебі Шығыс Тимор тәуелсіздік алғаннан кейін ел коды TP-дан TL-ға өзгерді. Дегенмен, ол 2015 жылдың ақпанында жойылғанға дейін бірнеше доменді сақтап келді. tp доменіне жасалған соңғы өзгеріс және жаңарту 2008 жылдың 22 сәуірінде тіркелген.

Тарих

1997 жылы connect.ie «виртуалды Шығыс Тимор» құру мүмкіндігін талқылады. Олар осы идеяларды Шығыс Тимордың жетекшілеріне және олардың өкілдеріне жеткізді. Бұл Шығыс Тимордың сол кездегі жалғыз ресми атауы болған tp доменін алу процесін бастады. Jon Postel, IANA-мен келіссөздер жүргізілгеннен кейін, тіркеу үшін қажетті шарттардың орындалуы қажет болды, соның ішінде жергілікті байланыс тұлғасының деректерін ұсыну да талап етілді. Осы талқылауға қатысушылардың барлығы, осындай мақсаттар үшін тізімделген кез келген адамға немесе орынға жағымсыз реакция тууы мүмкін екенін ескерді. Шығыс Тимордың әртүрлі өкілдерімен кеңескеннен кейін, сол кезде Джакартада түрмеде отырған Ксанана Гусмаоның байланыс тұлғасы ретінде тағайындалуына келісім берілді. Жергілікті мекенжай және басқа да байланыс мәліметтерін қамтамасыз ету мәселесі Дилиге телефон соққанда шешілді, сол арқылы әскери губернатордың мекенжайы мен телефоны анықталды – бұл Ксанана Гусмаоның соңғы белгілі жері еді. Бұл деректер IANA-ға ұсынылып, қабылданды. tp доменінің тіркелімі сәтті сатып алынып, «тәуелсіздік жариялау» мақсатында, кемінде виртуалды әлемде, белсендірілді. tp доменінің тіркеліміне жасалған келесі шабуыл әлемдік бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланып, халықтың қолдауын тапты. Осы оқиғадан кейін 6 күн өткен соң, Индонезия президенті Бахарудин Юсуф Хабиби Шығыс Тиморда арнайы автономия мен тәуелсіздік арасында таңдау жасау үшін референдум өткізу туралы жариялады. Бұл іс 2002 жылдың 20 мамырында Шығыс Тимордың XXI ғасырдағы алғашқы тәуелсіз мемлекеті болып құрылуымен аяқталды.

"Интернет" соғысының бірінші кезеңі

1999 жылғы Шығыс Тимор дағдарысы кезінде ".tp" домендік аймағының cctld серверлік қызметтеріне Индонезия әскерінің бір тобының тапсырысымен және қолдауымен жұмыс істеген деп саналатын хакерлер шабуыл жасады. Осы уақытта Connect Ireland компаниясы да зиянды телефон қоңыраулары мен басқа да хабарламалар алды.

Аң-таңдық

1999 жылдың тамызында референдум өткізілгенге дейін, тәуелсіздік көшбасшыларының бірі, Шығыс Тимордың бұрынғы президенті Хосе Рамос Хорта, индонезиялық сайттарға хакерлік шабуылдар ұйымдастырылғанын айтқан деген хабар тарады. Осы баспасөз хабарларына жауап ретінде, олар қарапайым индонезиялық азаматтарға зиян келтіретін кез келген әрекет үшін хакерлікке жол бермейтінін мәлімдеді, сондай-ақ (CI) индонезия халқымен "соғыста" емес екенін және бұрынғы tp доменіне жасалған шабуылдан кейін көптеген индонезиялықтардан қолдау алғанын атап өтті.

.tl-ге ауысу

. tl – қазір ISO 3166-1 стандартына сәйкес келетін ccTLD. Шығыс Тимордың ақпараттық технологиялар департаменті tl ccTLD-ге тұрақты және қауіпсіз көшуді қамтамасыз ету үшін Connect Ireland компаниясымен ынтымақтастықта жұмыс істейді. Бұрынғы tp ccTLD-де тіркелген тіркелушілерге тіркелудің бірінші жылында тегін tl ccTLD-де бірдей домен берілді. Ескі домендер үшін tp және tl "нұсқаларының" екеуі де жұмыс істейді, тіркелуші туралы ақпарат, whois деректері және домен серверлерінің тіркемелері tl және tp үшін бірдей болды. 2005 жылдың маусымынан бастап tp доменінде жаңа тіркемелер қабылданбады. tl доменін тікелей екінші деңгейде, жергілікті өкілдік талаптарынсыз, CoCCA және әлемдегі түрлі дистрибьюторлар арқылы тіркеуге болады. 2008 жылы іздеу жүйелері tp доменінде оның ізілдесі tl доменінен екі есе көп бет тапты. 2009 жылдың қазанында бұл көрсеткіш 1:8-ге дейін төмендеді, ол кезде tl доминанты болды. 2013 жылы бұл көрсеткіш tl доменінің пайдасына 1:10000-ге дейін төмендеді. 2015 жылы TLD деактивацияланды. IANA-ға осы ақпаратты жаңарту туралы сұрау жіберілді. 2005 жылдың 30 қыркүйегінде жаңарту жасалды және tl белсенді жоғарғы деңгейдегі домен ретінде тізімделді.