Интернеттегі домен атаулары

Кіріспе

Интернеттегі идентификациялық тізбек
Интернеттегі домендер

Интернетте домендік атау – әкімшілік тәуелсіздік, билік немесе бақылау аймағын анықтайтын тізбек. Домендік атаулар көбінесе веб-сайттар, электрондық пошта қызметтері және тағы да басқалар сияқты Интернет арқылы ұсынылатын қызметтерді анықтау үшін қолданылады. Домендік атаулар түрлі желілік контексттерде және қолданбаға тән атау мен адрестеу мақсаттарында пайдаланылады. Жалпы алғанда, домендік атау желілік доменді немесе Интернет-протокол (IP) ресурсын, мысалы, Интернетке кіру үшін қолданылатын жеке компьютерді немесе серверлік компьютерді анықтайды. Домендік атаулар Домендік атаулар жүйесінің (DNS) ережелері мен процедуралары бойынша құрастырылады. DNS-де тіркелген кез келген атау домендік атау болып саналады. Домендік атаулар DNS түбірлік доменінің бағынышты деңгейлерінде (қосалқы домендерде) ұйымдастырылады, ол атаусыз. Домендік атаулардың бірінші деңгейлі жиынтығы – жоғарғы деңгейлі домендер (TLD), оның ішінде жалпы жоғарғы деңгейлі домендер (gTLD), мысалы, кең таралған домендер com, info, net, edu және org, сондай-ақ елдік кодты жоғарғы деңгейлі домендер (ccTLD). DNS иерархиясындағы жоғарғы деңгейлі домендердің төменгі жағында екінші және үшінші деңгейлі домендер орналасқан, олар әдетте жергілікті желілерді Интернетке қосуды, басқа да жалпыға қолжетімді Интернет ресурстарын құруды немесе веб-сайттарды іске қосуды қалайтын соңғы пайдаланушылар үшін резервтеуге ашық. Екінші немесе үшінші деңгейлі домендік атауды тіркеуді әдетте өз қызметтерін халыққа сататын домендік атауларды тіркеуші жүзеге асырады. Толық білікті домендік атау (FQDN) – DNS иерархиясындағы барлық белгілермен толық көрсетілген, ешбір бөлігі жоқ домендік атау. Көбінесе FQDN нүктемен (.) аяқталады, DNS ағашының жоғарғы жағын білдіреді. Домендік атаулар жүйесіндегі белгілер үлкен-кіші әріптерге сезімтал емес, сондықтан кез келген қалаған әріптермен жазылуы мүмкін, бірақ техникалық контексттерде домендік атаулар көбінесе кіші әріптермен жазылады.

Мақсаты

Домендік атаулар Интернет ресурстарын – компьютерлерді, желілерді және қызметтерді анықтау үшін қолданылады. Олар сандық мекенжайларға қарағанда есте сақтау оңай болатын мәтіндік белгіні пайдаланады. Домендік атау мұндай ресурстардың толық жиынтығын немесе жеке мысалдарын көрсете алады. Жеке Интернет хост компьютерлері домендік атауларды хост идентификаторлары ретінде қолданады, олар хост атаулары деп те аталады. Хост атауы термині домендік атаулар жүйесіндегі жапырақ белгілерін де білдіреді, көбінесе қосымша бағынышты домендік кеңістіксіз. Хост атаулары веб-сайттар сияқты Интернет ресурстарының бірыңғай ресурс локаторларында (URL) компонент ретінде пайда болады (мысалы, en.wikipedia.org). Домендік атаулар ресурстың меншігін немесе бақылауын көрсету үшін қарапайым идентификациялық белгілер ретінде де қолданылады. Мұндай мысалдарға сессияны бастау протоколында (SIP) қолданылатын салалық идентификаторлар, электрондық пошта жүйелеріндегі DNS домендерін тексеруге арналған домендік кілттер және көптеген басқа да бірыңғай ресурстық идентификаторлар (URI) жатады. Домендік атаулардың маңызды функциясы – сандық мекенжаймен анықталатын Интернет ресурстарына оңай танылатын және есте сақтауға ыңғайлы атауларды беру. Бұл абстракция кез келген ресурсты желінің мекенжай топологиясында, жаһандық немесе жергілікті интранетте басқа физикалық орынға жылжытуға мүмкіндік береді. Мұндай жылжу әдетте ресурстың IP-адресін өзгертуді және осы IP-адрестің домендік атауынан және кері аудармасын талап етеді. Домендік атаулар бірегей идентификацияны орнату үшін қолданылады. Ұйымдар өздеріне сәйкес домендік атауды таңдап алады, бұл Интернет пайдаланушыларына оларға оңай жетуге көмектеседі. Жалпы домен – бұл нақты немесе жеке мысалдың орнына жалпы санатты анықтайтын атау, мысалы, компания атауынан гөрі сала атауы. Жалпы атаулардың мысалдары: books.com, music.com және travel.info. Компаниялар жалпы атауларға негізделген брендтер құрды және мұндай жалпы домендік атаулар құнды болуы мүмкін. Домендік атаулар көбінесе домендер деп аталады, ал домендік атауды тіркеушілер жиі домен иелері деп аталады, бірақ домендік атауды тіркеу тіркеушіге домендік атаудың заңды меншігін бермейді, тек белгілі бір уақытқа оны пайдаланудың эксклюзивті құқығын ғана береді. Домендік атауларды коммерциялық мақсатта пайдалану оларды тауарлық таңба заңнамасына бағынуы мүмкін.

Domain names serve to identify Internet resources, such as computers, networks, and services, with a text based label that is easier to memorize than the numerical addresses used in the Internet protocols. A domain name may represent entire collections of such resources or individual instances. Individual Internet host computers use domain names as host identifiers, also called hostnames. The term hostname is also used for the leaf labels in the domain name system, usually without further subordinate domain name space. Hostnames appear as a component in Uniform Resource Locators (URLs) for Internet resources such as websites (e. g., en. wikipedia. org). Domain names are also used as simple identification labels to indicate ownership or control of a resource. Such examples are the realm identifiers used in the Session Initiation Protocol (SIP), the Domain Keys used to verify DNS domains in e mail systems, and in many other Uniform Resource Identifiers (URIs). An important function of domain names is to provide easily recognizable and memorizable names to numerically addressed Internet resources. This abstraction allows any resource to be moved to a different physical location in the address topology of the network, globally or locally in an intranet. Such a move usually requires changing the IP address of a resource and the corresponding translation of this IP address to and from its domain name. Domain names are used to establish a unique identity. Organizations can choose a domain name that corresponds to their name, helping Internet users to reach them easily. A generic domain is a name that defines a general category, rather than a specific or personal instance, for example, the name of an industry, rather than a company name. Some examples of generic names are books. com, music. com, and travel. info. Companies have created brands based on generic names, and such generic domain names may be valuable. Domain names are often simply referred to as domains and domain name registrants are frequently referred to as domain owners, although domain name registration with a registrar does not confer any legal ownership of the domain name, only an exclusive right of use for a particular duration of time. The use of domain names in commerce may subject them to trademark law.

Домендік атаулар кеңістігі

Бүгінде Интернет корпорациясы тағайындалған атаулар мен нөмірлер (ICANN) Интернет домендік атаулар кеңістігінің жоғары деңгейдегі дамуын және архитектурасын басқарады. Ол домендік атауларды тіркеуге және қайта тағайындауға рұқсат беретін домендік атауларды тіркеушілерді аккредиттеуден өткізеді. Домендік атаулар кеңістігі домендік атаулар ағашынан тұрады. Ағаштың әрбір түйіні домендік атаумен байланысты ақпаратты сақтайды. Ағаш DNS түбірлік аймағынан басталатын аймақтарға бөлінеді.

Домен атауының синтаксисі

Домендік атау бір немесе бірнеше бөліктен тұрады, олар техникалық тұрғыда белгілер деп аталады, бұл белгілер әдетте біріктіріліп, нүктелермен бөлінеді, мысалы, example.com. Ең оң жақ белгі жоғары деңгейлі доменді көрсетеді; мысалы, www.example.com домендік атауы com жоғары деңгейлі доменіне жатады. Домендердің иерархиясы оңнан солға қарай төмендейді; сол жақтағы әрбір белгі оң жақтағы доменнің бөлімшесін немесе субдоменін көрсетеді. Мысалы: example белгісі example.com түйінін com доменінің субдомені ретінде анықтайды, ал www – www.example.com құру үшін қолданылатын белгі, яғни example.com доменінің субдомені. Әрбір белгіде 1-ден 63 октетке дейін болуы мүмкін. Бос белгі түбірлік түйін үшін резервтелген және толыққанды білікті болған жағдайда нүктемен аяқталатын бос белгі ретінде көрсетіледі. Толық домендік атаудың мәтіндік өрнегі 253 ASCII таңбадан аспауы тиіс. Хост атауы – кем дегенде бір IP-адресімен байланыстырылған домендік атау. Мысалы, www.example.com және example.com домендік атаулары хост атаулары болып табылады, ал com домені – емес. Дегенмен, басқа жоғары деңгейлі домендер, әсіресе елдік кодты жоғары деңгейлі домендер, IP-адресіне ие болуы мүмкін, және егер олай болса, олар да хост атаулары болып саналады. Хост атаулары сәйкес домендік атауда рұқсат етілген таңбаларға қатысты шектеулер қояды. Дұрыс хост атауы жарамды домендік атау болып табылады, бірақ жарамды домендік атау міндетті түрде хост атауы ретінде жарамды болмауы мүмкін.

Жоғарғы деңгейдегі домендер

1980 жылдары Домендік атаулар жүйесі құрылғанда домендік атау кеңістігі домендердің екі негізгі тобына бөлінді. Ел кодтарының жоғары деңгейдегі домендері (ccTLD) негізінен ISO 3166 елдерінің қысқартуларының екі таңбалы аумақтық кодтарына негізделген. Сонымен қатар, жеті жалпы жоғары деңгейдегі домен (gTLD) енгізілді, олар атаулар мен көптеген ұйымдардың санаттарын білдірді. Бұл gov, edu, com, mil, org, net және int домендері болды. Бұл екі типті жоғары деңгейдегі домендер (TLD) – Интернеттегі домендік атаулардың ең жоғары деңгейі. Жоғары деңгейдегі домендер иерархиялық Домендік атаулар жүйесінің DNS түбірлік аймағын құрайды. Кез келген домендік атау жоғары деңгейдегі домен белгісімен аяқталады. Интернет өскен сайын қосымша жалпы жоғары деңгейдегі домендерді құру қажеттігі туды. 2009 жылдың қазан айына қарай 21 жалпы жоғары деңгейдегі домен және 250 екі әріпті ел кодтарының жоғары деңгейдегі домендері болды. Бұдан өзге, ARPA домені Домендік атаулар жүйесінің инфрақұрылымында техникалық мақсаттарға қызмет етеді. 2008 жылы Парижде өткен ICANN-ның 32-ші халықаралық қоғамдық отырысында ICANN «жаңа жалпыға ортақ жоғары деңгейдегі домендерді енгізуде маңызды қадам» жасау үшін TLD атау саясатының жаңа процесін бастады. Бұл бағдарлама көптеген жаңа немесе бұрын ұсынылған домендердің қолжетімділігін, сондай-ақ жаңа өтінімдерді қабылдау және іске асыру процесін көздеді. Сағалашылар жаңа ережелердің нәтижесінде жүздеген жаңа жоғары деңгейдегі домендер тіркелуі мүмкін деп болжады. 2012 жылы бағдарлама іске қосылды және 1930 өтініш қабылданды. 2016 жылға қарай 1000 gTLD-ге қол жеткізілді. Интернетке тағайындалған нөмірлер басқармасы (IANA) DNS түбірлік аймағының дерекқорында жоғары деңгейдегі домендердің түсіндірмелі тізімін жүргізеді. Желілік сынақтар, құжаттама және басқа да қолданбалар сияқты арнайы мақсаттар үшін IANA арнайы қолданысқа арналған домендік атауларды да сақтайды. Бұл тізімге мысалы, example, local, localhost және test сияқты домендік атаулар кіреді. Корпоративтік пайдалану үшін тауарлық белгілері бар басқа жоғары деңгейдегі домендер тіркелген. Мұндай мысалдарға BMW, Google және Canon сияқты брендтер жатады.

When the Domain Name System was devised in the 1980s, the domain name space was divided into two main groups of domains. The country code top level domains (ccTLD) were primarily based on the two character territory codes of ISO 3166 country abbreviations. In addition, a group of seven generic top level domains (gTLD) was implemented which represented a set of categories of names and multi organizations. These were the domains gov, edu, com, mil, org, net, and int. These two types of top level domains (TLDs) are the highest level of domain names of the Internet. Top level domains form the DNS root zone of the hierarchical Domain Name System. Every domain name ends with a top level domain label. During the growth of the Internet, it became desirable to create additional generic top level domains. As of October 2009, 21 generic top level domains and 250 two letter country code top level domains existed. In addition, the ARPA domain serves technical purposes in the infrastructure of the Domain Name System. During the 32nd International Public ICANN Meeting in Paris in 2008, ICANN started a new process of TLD naming policy to take a "significant step forward on the introduction of new generic top level domains." This program envisions the availability of many new or already proposed domains, as well as a new application and implementation process. Observers believed that the new rules could result in hundreds of new top level domains to be registered. In 2012, the program commenced, and received 1930 applications. By 2016, the milestone of 1000 live gTLD was reached. The Internet Assigned Numbers Authority (IANA) maintains an annotated list of top level domains in the DNS root zone database. For special purposes, such as network testing, documentation, and other applications, IANA also reserves a set of special use domain names. This list contains domain names such as example, local, localhost, and test. Other top level domain names containing trade marks are registered for corporate use. Cases include brands such as BMW, Google, and Canon.

Екінші және төменгі деңгейдегі домендер

Домендік атаулар иерархиясындағы жоғарғы деңгейдегі домендерден төмен екінші деңгейдегі домендер (SLD) атаулары. Бұл com, net және басқа жоғары деңгейдегі домендердің сол жағындағы атаулар. Мысалы, домен үлгісінде. co. uk, co - екінші деңгейлі домен. Келесі - үшінші деңгейлі домендер, олар екінші деңгейлі доменнің сол жағына жазылады. Төртінші және бесінші деңгейдегі домендер болуы мүмкін және т.б. іс жүзінде ешқандай шектеусіз. Әрбір таңба нүктемен бөлінеді. Домендік белгілердің төрт деңгейі бар операциялық домендік атаудың мысалы - sos. мемлекет. - Ой, иә. Біздікі. "sos" - "state" дегеннің ішкі домені. - Ой, иә. біз" және "мемлекеттік" "о" суб доменін. Бізге" және т.б. Жалпы, субдомендер - бұл олардың бас доменіне бағынысты домендер. Субдомендерді реттеп, өте терең деңгейлерге мысал ретінде IPv6 реверс резолюциялы DNS аймақтары, мысалы 1.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0. arpa - кері DNS-резолюциялы домендік атау, бұрау интерфейсінің IP-мекенжайы немесе локальді хост атауы. Екінші деңгейдегі (немесе төменгі деңгейдегі, белгіленген бас иерархияға байланысты) домендік атаулар көбінесе компанияның атына негізделеді (мысалы, bbc. co. uk), өнім немесе қызмет (мысалы, Hotmail. com) деп аталады. Осы деңгейлерден төмен келесі домендік атау компоненті белгілі бір хост серверін белгілеу үшін пайдаланылды. Сондықтан, ftp. мысал келтіріңіз. com FTP сервері болуы мүмкін, www. мысал келтіріңіз. com - бұл World Wide Web сервері және пошта. мысал келтіріңіз. com электрондық пошта сервері болуы мүмкін, олардың әрқайсысы тек қана қарастырылған функцияларды орындауға арналған. Қазіргі заманғы технология әр түрлі (сағ. жүктемені теңдестіру) немесе тіпті бірдей мекенжайлар (қараңыз. anycast) бір хост атауы немесе домен атауы немесе бірнеше домен атауы бір компьютермен қызмет көрсету үшін. Соңғысы веб-хостинг қызмет көрсету орталықтарында өте танымал, онда қызмет көрсетушілер көптеген ұйымдардың веб-сайттарын бірнеше серверде орналастырады. Домендік атаулардың иерархиялық DNS белгілері немесе компоненттері толық білікті атауларда тоқтаммен (нүкте, . ),

Below the top level domains in the domain name hierarchy are the second level domain (SLD) names. These are the names directly to the left of com, net, and the other top level domains. As an example, in the domain example. co. uk, co is the second level domain. Next are third level domains, which are written immediately to the left of a second level domain. There can be fourth and fifth level domains, and so on, with virtually no limitation. Each label is separated by a full stop (dot). An example of an operational domain name with four levels of domain labels is sos. state. oh. us. 'sos' is said to be a sub domain of 'state. oh. us', and 'state' a sub domain of 'oh. us', etc. In general, subdomains are domains subordinate to their parent domain. An example of very deep levels of subdomain ordering are the IPv6 reverse resolution DNS zones, e. g., 1.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0. ip6. arpa, which is the reverse DNS resolution domain name for the IP address of a loopback interface, or the localhost name. Second level (or lower level, depending on the established parent hierarchy) domain names are often created based on the name of a company (e. g., bbc. co. uk), product or service (e. g. hotmail. com). Below these levels, the next domain name component has been used to designate a particular host server. Therefore, ftp. example. com might be an FTP server, www. example. com would be a World Wide Web server, and mail. example. com could be an email server, each intended to perform only the implied function. Modern technology allows multiple physical servers with either different (cf. load balancing) or even identical addresses (cf. anycast) to serve a single hostname or domain name, or multiple domain names to be served by a single computer. The latter is very popular in Web hosting service centers, where service providers host the websites of many organizations on just a few servers. The hierarchical DNS labels or components of domain names are separated in a fully qualified name by the full stop (dot, . ).

Халықаралық домендік атаулар

Домендік атаулар жүйесінде рұқсат етілген таңбалар жиынтығы ASCII негізінде құрылған және көптеген тілдердің атаулары мен сөздерін олардың түпнұсқа жазуларымен немесе әліпбилерімен көрсетуге мүмкіндік бермейді. ICANN Интернационалдастырылған домендік атаулар (IDNA) жүйесін бекітті, ол қолданба пайдаланушы интерфейстерінде қолданылатын Юникод тізбектерін Punycode деп аталатын кодтау арқылы жарамды DNS таңбалар жиынтығына түрлендіреді. Мысалы, københavn.eu, xn--kbenhavn-54a.eu болып түрлендіріледі. Көптеген тіркеу орталықтары IDNA-ны қабылдаған.

Тарих

Интернет-доменнің алғашқы коммерциялық атауы, com TLD, 1985 жылдың 15 наурызында Symbolics Inc. атты компьютерлік жүйелер фирмасы үшін symbolics.com ретінде тіркелді. 1992 жылға дейін 15 000-нан аз com домені тіркелген. 2015 жылдың бірінші тоқсанында 294 миллион домендік атау тіркелді. Олардың көп бөлігі com TLD-де, 2014 жылдың 21 желтоқсанына қарай 115,6 миллион домендік атауды құрады, оның ішінде 11,9 миллион онлайн бизнес және электрондық коммерция сайттары, 4,3 миллион ойын-сауық сайттары, 3,1 миллион қаржыға қатысты сайттар және 1,8 миллион спорт сайттары болды. 2012 жылдың 15 шілдесінде com TLD, барлық ұлттық домендердің (ccTLD) жиынтығынан көп тіркелді. Барлығы 359,8 миллион домендік атау тіркелген.

Әкімшілік

Домендік атауды пайдалану құқығын домендік атауларды тіркеушілер береді, олар Интернет корпорациясы тағайындаған атаулар мен нөмірлер (ICANN) аккредиттеген ұйым. ICANN – Интернеттегі атаулар мен нөмірлер жүйесін қадағалаумен жүктелген ұйым. ICANN-нан басқа, әрбір жоғарғы деңгейдегі доменді (TLD) техникалық тұрғыдан тіркелімді басқаратын әкімшілік ұйым күзетеді және қызмет көрсетеді. Тіркелім өзі басқаратын TLD-де тіркелген атаулардың дерекқорын жүргізуге жауапты. Тіркелім, тиісті TLD-де атаулар беруге уәкілетті әрбір домендік атау тіркеушіден ақпаратты арнайы қызмет – WHOIS протоколы арқылы жариялайды. Тіркелімдер мен тіркеушілер әдетте домендік атауды пайдаланушыға беру және атау серверлерінің стандартты жиынтығын ұсыну қызметі үшін жылдық төлем алады. Көбінесе бұл мәміле домендік атауды сату немесе жалға беру деп аталады, ал тіркеуші кейде «иесі» деп аталуы мүмкін, бірақ бұл мәмілеге заңдық қатынас тікелей байланысты емес, тек домендік атауды пайдаланудың эксклюзивті құқығы ғана қарастырылады. Дұрысырақ айтқанда, уәкілетті пайдаланушылар «тіркеушілер» немесе «домен иелері» деп аталады. ICANN TLD тіркелімдерінің және домендік атау тіркеушілердің толық тізімін жариялайды. Домендік атауларға қатысты тіркеуші туралы ақпарат WHOIS протоколы арқылы қолжетімді онлайн деректер базасында сақталады. 250-ге жуық елдік кодты жоғарғы деңгейдегі домендердің (ccTLD) көпшілігі үшін домен тіркелімдері WHOIS (тіркеуші, атау серверлері, жарамдылық мерзімі және т.б.) ақпаратын сақтайды. Кейбір домендік атау тіркелімдері, көбінесе желілік ақпараттық орталықтар (NIC) деп аталады, сонымен қатар соңғы пайдаланушыларға тіркеушілер ретінде қызмет көрсетеді. Негізгі жалпы жоғарғы деңгейдегі домендік тіркелімдер, мысалы, com, net, org, info домендері және басқалары үшін жүздеген домендік атау тіркеушілерінен тұратын тіркелім-тіркеуші моделін қолданады (ICANN немесе VeriSign тізімдерін қараңыз). Бұл басқару әдісінде тіркелім тек домендік атаулар базасын және тіркеушілермен қарым-қатынасты басқарады. Тіркеушілер (домендік атауды пайдаланушылар) – тіркеушінің клиенттері, кейде қосымша делдалдар арқылы. ICANN-нің домендік атауларды басқарудағы рөлін бәсекеге салуға немесе толықтыруға тырысатын тағы бірнеше DNS түбірлік провайдерлері бар, бірақ олардың көпшілігі кеңінен танылуға қол жеткізе алмады, сондықтан осы баламалы түбірлер ұсынатын домендік атауларды қосымша арнайы конфигурацияларсыз көптеген интернетке қосылатын құрылғыларда әмбебап түрде пайдалану мүмкін емес.

The right to use a domain name is delegated by domain name registrars, which are accredited by the Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), the organization charged with overseeing the name and number systems of the Internet. In addition to ICANN, each top level domain (TLD) is maintained and serviced technically by an administrative organization operating a registry. A registry is responsible for maintaining the database of names registered within the TLD it administers. The registry receives registration information from each domain name registrar authorized to assign names in the corresponding TLD and publishes the information using a special service, the WHOIS protocol. Registries and registrars usually charge an annual fee for the service of delegating a domain name to a user and providing a default set of name servers. Often, this transaction is termed a sale or lease of the domain name, and the registrant may sometimes be called an "owner", but no such legal relationship is actually associated with the transaction, only the exclusive right to use the domain name. More correctly, authorized users are known as "registrants" or as "domain holders". ICANN publishes the complete list of TLD registries and domain name registrars. Registrant information associated with domain names is maintained in an online database accessible with the WHOIS protocol. For most of the 250 country code top level domains (ccTLDs), the domain registries maintain the WHOIS (Registrant, name servers, expiration dates, etc.) information. Some domain name registries, often called network information centers (NIC), also function as registrars to end users. The major generic top level domain registries, such as for the com, net, org, info domains and others, use a registry registrar model consisting of hundreds of domain name registrars (see lists at ICANN or VeriSign). In this method of management, the registry only manages the domain name database and the relationship with the registrars. The registrants (users of a domain name) are customers of the registrar, in some cases through additional layers of resellers. There are also a few other alternative DNS root providers that try to compete or complement ICANN's role of domain name administration, however, most of them failed to receive wide recognition, and thus domain names offered by those alternative roots cannot be used universally on most other internet connecting machines without additional dedicated configurations.

Бизнес-модельдер

Домендік атаулар көбінесе жылжымайтын мүлікпен салыстырылады, себебі домендік атаулар – веб-сайтты құруға болатын негіз болып табылады. Жылжымайтын мүліктерге деген сұраныс сияқты, жоғары сапалы домендік атаулар да әдетте үлкен құндылыққа ие, көбінесе олардың онлайн бренд құру әлеуеті, жарнамада қолданылуы, іздеу жүйесін оңтайландыру және басқа да көптеген критерийлерге байланысты. Бірнеше компания төмен бағамен, өзіндік құннан төмен немесе тіпті тегін доменді тіркеуді ұсынды, қызмет провайдеріне шығындарын өтеу үшін әртүрлі модельдер қолданылды. Мұндай жүйелер әдетте домендерді олардың веб-сайтында, домен иесінің контентін қоршаған жарнаманы қамтитын ая немесе порталда орналастыруды талап етеді, бұл провайдерге шығындарын өтеуге мүмкіндік береді. DNS жаңа болған кезде доменді тіркеу ақысыз болды. Домен иесі өз доменінде шексіз субдомендерді ұсына алады. Мысалы, example.org доменінің иесі foo.example.org және foo.bar.example.org сияқты субдомендерді мүдделі тараптарға ұсына алады. Көптеген ізделіс домендік атаулар бұрыннан берілген, сондықтан пайдаланушылар басқа қолайлы атауларды іздеу үшін веб-іздеу мүмкіндіктерін немесе WHOIS және операциялық жүйе құралдарын пайдалануы керек. Көптеген тіркеушілер домендік атау дерекқорын іздеп, пайдаланушы ұсынған кілт сөздерге байланысты қолжетімді балама домендік атауларды ұсынатын домендік атау ұсыну құралдарын енгізді.

Домендік атауларды қайта сату

Тіркелген домендік атауларды қайта сату бизнесі домендік екінші нарық деп аталады. Домендік атаудың қабылданатын құнына немесе нарықтық құнына әртүрлі факторлар әсер етеді. Көптеген ең қымбат домендер жеке келісіммен сатылады.

Домен атауының шатастығы

Интеркаппинг көбінесе домендік атаудың мағынасын нақтылау үшін қолданылады, өйткені DNS атаулары әріптердің үлкен не кішкентай болуына қарамастан бірдей қарастырылады. Кейбір атаулар әріптерді қалай қолданғанына байланысты дұрыс түсінілмеуі мүмкін. Мысалы, суретшілер мен агенттердің дерекқоры Who Represents, whorepresents.com доменін таңдады, оны қате оқуға болады. Мұндай жағдайларда домендік атауды тіркеу кезінде дефистерді қолдану арқылы дұрыс мағынаны түсіндіруге болады. Мысалы, бағдарламашылардың талқылау платформасы Experts Exchange, expertsexchange.com доменін пайдаланған, бірақ кейіннен домендік атауын experts exchange.com деп өзгертті.

Зорлық-зомбылық және реттеу

Сыншылар жиі домендік атауларға қатысты әкімшілік билікті теріс пайдалануды айтады. Ерекше көзге түріп тұрғаны – VeriSign Site Finder жүйесі, ол барлық тіркелмеген .com және .net домендерін VeriSign веб-бетіне қайта бағыттады. Мысалы, VeriSign-пен Site Finder туралы техникалық алаңдаушылықтарды талқылау үшін өткен қоғамдық жиында IETF және басқа да техникалық ұйымдарда белсенді жұмыс істейтін көптеген адамдар VeriSign-нің Интернет инфрақұрылымының маңызды бөлігінің негізгі жұмысын өзгертуіне таң қалғанын түсіндірді, бұл өзгеріс әдеттегі келісіммен жасалмаған. Site Finder бастапқыда кез келген Интернет сұранысын веб-сайтқа қатысты деп есептеді және бұрыс домендік атауларға жасалған сұраныстардан табыс тапты, пайдаланушыны VeriSign іздеу сайтына жіберіп. Басқа қолданбалар, мысалы электрондық поштаның көптеген түрлері, домендік атау сұранысына жауап алмауды доменнің жоқ екендігінің және хабарламаны жеткізуге болмайтынының белгісі деп қарастырады. VeriSign-нің бастапқы нұсқасы электрондық пошта үшін осы болжамды бұзды, өйткені ол әрқашан бұрыс домендік атауды Site Finder-ге бағыттайтын. Кейін VeriSign Site Finder-дің электрондық поштаға қатысты жұмысын өзгерткенімен, VeriSign-нің әрекеті Интернет инфрақұрылымының мүддесіне қарағанда, оның қаржылық мүддесіне көбірек қызмет етеді деген кең тараған наразылық сақталды. Көптеген сынға қарамастан, VeriSign оны тек Интернет корпорациясы тағайындалған атаулар мен нөмірлер (ICANN) түпнұсқалық атау серверлерін басқару шартын тоқтатумен қорқытқаннан кейін ғана алып тастады. ICANN алмасылған хаттардың, комитеттердің есептері мен ICANN шешімдерінің толық жиынтығын жариялады. Сонымен қатар, ICANN-ға АҚШ үкіметінің саяси ықпалы туралы да маңызды алаңдаушылықтар бар. Бұл xxx жоғарғы деңгейлі доменін құру әрекетінде маңызды мәселе болды және кез келген бір елдің бақылауынан тыс болатын балама DNS түбірлеріне қызығушылықты күшейтті. Бұдан өзге, домендік атауларды алдын ала тіркеу бойынша көптеген айыптаулар бар, яғни тіркеушілер whois сұраныстарын алған кезде домендік атауды өздері үшін автоматты түрде тіркейді. Network Solutions осыған кінәлі деп айыпталды.

Critics often claim abuse of administrative power over domain names. Particularly noteworthy was the VeriSign Site Finder system which redirected all unregistered com and net domains to a VeriSign webpage. For example, at a public meeting with VeriSign to air technical concerns about Site Finder, numerous people, active in the IETF and other technical bodies, explained how they were surprised by VeriSign's changing the fundamental behavior of a major component of Internet infrastructure, not having obtained the customary consensus. Site Finder, at first, assumed every Internet query was for a website, and it monetized queries for incorrect domain names, taking the user to VeriSign's search site. Other applications, such as many implementations of email, treat a lack of response to a domain name query as an indication that the domain does not exist, and that the message can be treated as undeliverable. The original VeriSign implementation broke this assumption for mail, because it would always resolve an erroneous domain name to that of Site Finder. While VeriSign later changed Site Finder's behaviour with regard to email, there was still widespread protest about VeriSign's action being more in its financial interest than in the interest of the Internet infrastructure component for which VeriSign was the steward. Despite widespread criticism, VeriSign only reluctantly removed it after the Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) threatened to revoke its contract to administer the root name servers. ICANN published the extensive set of letters exchanged, committee reports, and ICANN decisions. There is also significant disquiet regarding the United States Government's political influence over ICANN. This was a significant issue in the attempt to create a xxx top level domain and sparked greater interest in alternative DNS roots that would be beyond the control of any single country. Additionally, there are numerous accusations of domain name front running, whereby registrars, when given whois queries, automatically register the domain name for themselves. Network Solutions has been accused of this.

Домендік атаулар туралы ақиқат

АҚШ-та 2003 жылғы «Домендік атаулар туралы ақиқат» заңы, 2003 жылғы «ҚОРҒАУ» заңымен бірге, интернет пайдаланушыларын интернеттік порнография сайттарына баруға итермелеу ниетімен шатастыратын домендік атауды пайдалануға тыйым салады. «Домендік атаулар туралы ақиқат» заңы 1999 жылы қабылданған, домендік атаулардағы қате жазылған атауларды және тауар таңбаларының алдауға салатын қолданылуын болдырмауға бағытталған, жалпы антикиберқұқық қорғау заңынан кейін қабылданды.

Қамаулар

ХХІ ғасырдың басында АҚШ Әділет департаменті (DOJ) домендік атауларды тәркілеуді жүзеге асырды, бұл домендік атаулар қылмыстық қызметке пайдаланылатын мүлік болып табылады және осылайша тәркілеуге жатады деген заңдық теорияға негізделген. Мысалы, құмар ойындарға арналған веб-сайттың домендік атауын тәркілеу кезінде Әділет департаменті... АҚШ Конгресі 2010 жылы Онлайн құқық бұзушылықтар мен жалған өнімдерге қарсы күрес заңын қабылдады. Тұтынушы электроникасы қауымдастығының вице-президенті Майкл Петриконе тәркілеудің заңды бизнеске зиян келтіретін қатал құрал екеніне алаңдады. Ұлыбританияда Полицияның зияткерлік меншік қылмысына қарсы бөлімі (PIPCU) сот шешімісіз домендік атауларды тіркеушілерден тартып алуға тырысып келеді.

Тоқтатулар

PIPCU және Ұлыбританияның басқа да құқық қорғау органдары Nominet-ке домендерді тоқтату туралы өтініштер жібереді, олар бұл өтініштерді шарттарды бұзу негізінде қарастырады. Жыл сайын шамамен 16 000 домен тоқтатылады, ал өтініштердің 80 пайызы PIPCU-дан түседі.

Меншік құқығы

Экономикалық құндылығын ескере отырып, Еуропалық адам құқықтары соты домендік атауға деген эксклюзивті құқықтың Еуропалық конвенцияның 1-протоколының 1-бабына сәйкес мүлік ретінде қорғалатынына үкім шығарды.

IDN нұсқалары

ICANN Бизнес тобы (BC) IDN нұсқаларын екінші деңгейде, ал соңғы бірнеше жылда жоғарғы деңгейде жұмыс істеуге ондаған жылдар бойы тырысып келді. Домендік атаулардың нұсқалары – дәстүрлі және оңайлатылған қытай тілдерінде ұсынылған бір домен сияқты, әртүрлі таңба кодтауларында танылатын домендік атаулар. Бұл – интернационализация және локализация мәселесі. Домендік атаулардың нұсқалары бойынша, домендік атаудың әртүрлі кодтаулары (оңайлатылған және дәстүрлі қытай тілінде) бір хостқа бағытталады. Интернетке қатысты тақырыптар бойынша сарапшы Джон Левиннің айтуынша: "Өкінішке орай, нұсқалар жұмыс істемейді. Мәселе оларды DNS-ке енгізуде емес, DNS-ке енгізілгеннен кейін олар басқа ешқайдада жұмыс істемейді".

Дұрыс жазылмаған домендер

Бұрмаланған домендік атаулар, сондай-ақ typosquatting немесе URL-ді ұрлау деп аталады, бұл танымал немесе белгілі домендік атаулардың қасақана немесе қате жазылған нұсқалары. Бұрмаланған домендік атаулардың мақсаты – интернет пайдаланушылары қате жазылған домендік атауды кездейсоқ теріп енгізіп, басқа веб-сайтқа бағытталғанда олардан пайда табу. Мұндай домендік атаулар көбінесе фишингтік алдаулар немесе зиянды бағдарламаларды тарату сияқты қастандық мақсаттар үшін қолданылады. Кейбір жағдайларда, бұрмаланған домендік атаулардың иелері оларды заңды домендік атаулардың иелеріне немесе қате жазылған домендік атауға кездейсоқ түскен интернет пайдаланушыларының трафигінен пайда көруге ниеттенген жеке тұлғалар мен ұйымдарға сатуға тырысуы мүмкін. Мұндай қателіктерге ұшырамас үшін интернет пайдаланушылары домендік атауларды дұрыс теруге және күдікті немесе таныс емес сілтемелерге баспауға көңіл болуы керек. Сонымен қатар, танымал немесе белгілі домендік атаулардың иелері басқалардың оларды зиянды мақсаттар үшін пайдалануына жол бермеу үшін олардың домендік атауларының жиі кездесетін қателіктерін тіркеуді қарастыруы тиіс.

Домендік атаудың қалпы

Домендік атауды жалғандау (немесе қарапайым, бірақ аз дәл, Домендік жалғандау) термині интернет домендік атауын жолсыз көрсетуге немесе бұрмалауға негізделген фишингтік шабуылдардың бір немесе бірнеше түрін жалпылама сипаттау үшін қолданылады. Олардың мақсаты – күдіксіз пайдаланушыларды қажетті емес веб-сайтқа баруға немесе көрсетілген (немесе көрінетін) мекенжайдан келмеген электрондық хатты ашуға итермелеу. Веб-сайттар мен электрондық поштаны жалғандау шабуылдары көбірек танымал болғанымен, домендік атауларды анықтауға тәуелді кез келген қызметке қауіп туындауы мүмкін.