Кіріспе

Француздық көпұлттық электр энергетикалық компаниясы Électricité de France SA (сөзбе-сөз – Францияның Электр энергиясы), әдетте EDF деп белгілі, Франция үкіметіне тиесілі француздық көпұлттық электр коммуналдық компаниясы. Басты кеңсесі Парижде орналасқан, 2023 жылы 139,7 миллиард еуро көлемінде сатумен EDF Еуропа, Оңтүстік Америка, Солтүстік Америка, Азия, Таяу Шығыс және Африкада кем дегенде 120 гигаватт қуаттылықтағы әртүрлі электр стансалары портфелін басқарады. 2009 жылы EDF әлемдегі ең ірі электр энергиясын өндіруші болды. Франциядағы 56 жұмыс істеп тұрған ядролық реакторы 18 нысанда (18 атом электр стансасы) орналасқан. Олардың ішінде 900 МВт қуаттылығы бар 32 реактор, 1300 МВт қуаттылығы бар 20 реактор және 1450 МВт қуаттылығы бар 4 реактор бар, барлығы да қысымды су реакторлары (PWR). EDF 1946 жылғы 8 сәуірде 1945 жылғы парламент шешімімен, түрлі бөлінген ұйымдардың бірігуі нәтижесінде құрылды. EDF Францияның соғыстан кейінгі энергетикалық өсуін басқарды, қайта құру және өнеркәсіпті одан әрі дамыту арқылы азаматтық ядролық энергияға ерекше назар аударды, «Алтын тридесінші жылдар» кезеңінде Францияның жаңа өнеркәсіптік ландшафтының белгілі бір символы болды. 2004 жылы Еуропалық ортақ нарыққа интеграциядан кейін EDF жекешелендірілді, бірақ Франция үкіметі 84% акцияларын сақтап қалды. 2017 жылы EDF Франция үкіметінің қолдауымен жүзеге асырылған қайта құрылым аясында Areva компаниясының реакторлық бизнесінің көп бөлігін өзіне қосты. Алайда, 2022 жылға қарай бұл шешім кері қайтарылды, президент Эммануэль Макронның әкімшілігі «ядролық қайта жандану» жоспарларын жариялады, ол 6 EPR модель 2 реакторын салудан басталып, тағы 8 реактор салу мүмкіндігі қарастырылды. Осы уақытта Франция мен Ұлыбританияда EPR модель 1 реакторларын салу жұмыстары жалғасуда. Жекешелендіруден кейін, ондаған жылдар бойы инвестициялардың жеткіліксіздігі және 2021–2022 жылдардағы әлемдік энергетикалық дағдарысқа байланысты француз үкіметі компанияны шамамен 5 миллиард еуроға толық қайта ұлттықтандыруды жариялады, ол 2023 жылы аяқталды.

Іс-шаралар

EDF электр энергиясына маманданған, инженерлік саладан бастап таратуға дейін. Компанияның қызметтеріне мыналар кіреді: электр энергиясын өндіру және тарату; электр станцияларын жобалау, құрылыс және бөлшектеу; энергия саудасы; және тасымалдау. Компания ядролық энергия, су электр энергиясы, жел энергиясы, күн энергиясы, биомасса, геотермальдық энергия және қатты отынмен жұмыс істейтін энергия сияқты электр энергиясын өндіру технологияларында белсенді. 2022 жылдың қараша айында EDF, GE Steam Power-дің ядролық қызметін сатып алуға келісім жасады, бұл жаңа ядролық электр станциялары үшін, соның ішінде бу турбиналары үшін ядролық емес жабдықтарды өндіруді және Америкадан тыс жердегі қолданыстағы ядролық электр станцияларына техникалық қызмет көрсету мен жаңартуды қамтиды.

Бас кеңсесі

EDF бас кеңсесі Париждің 8-ші округінде, Ваграм даңғылында орналасқан. EDF бас кеңсесі Үлкен Париж аймағындағы бірнеше EDF нысандарымен бөлісілген.

Бизнес

Энергиялық өтімге үлкен үлес қосып келе жатқан EDF тобы – энергияны өндіру, беру, тарату, энергия саудасы, энергияны сату және энергиялық қызметтер салаларында жұмыс істейтін интеграцияланған энергетикалық компания. 2015 жылы компанияның кірісі 143,5 миллиард еуродан асып, дүние жүзінде 37,6 миллионнан астам тұтынушысы болды. 2024 жылдың сәуір айында EDF өзінің атом энергетикасы бизнесін қайта ұйымдастырды, бұл 2035 жылдан бастап жұмыс істейтін алты жаңа EPR2 реакторын салу үшін жоспарланған үкіметтік инвестицияға дайындық шарасы болды.

Статистика

Клиенттер: 2015 жылы әлем бойынша 37,6 миллион. 2009 жылғы айналымы: 63,34 миллиард евро (23% Франциядан) – 2002 жылы 41,82 миллиард евро. Пайда: 2010 жылы 3,96 миллиард евро – 2009 жылы 3,96 миллиард евро. Таза пайда: 2010 жылы 1 миллиард евро – 2009 жылы 3,92 миллиард евро. Таза қарыз: 2010 жылы 34,4 миллиард евро – 2009 жылы 42,5 миллиард евро. Кіріс: 2015 жылы 75 миллиард евро. Энергия өндірісі: 2015 жылы 619,3 ТВт/сағ. Қызметкерлер: бүкіл әлем бойынша 165 200 адам.

Қаржы

2001-2003 жылдар аралығында EDF Оңтүстік Америка мен Еуропадағы еншілес компанияларының көрсеткіштеріне байланысты жалпы сомасы 6,4 миллиард евроға жететін өзінің жарғылық капиталын азайтуға мәжбүр болды. 2001 жылы компания бірнеше британдық энергетикалық компанияларды сатып алып, Ұлыбританиядағы ең ірі электр энергиясы жеткізушісіне айналды. Компанияның қарызы әлі де жоғары деңгейде сақталуда. 2008 жылы басталған экономикалық дағдарыс кезінде оның табыстылығы төмендеді. 2009 жылы 3,9 миллиард евро табыс алса, 2010 жылы ол 1,02 миллиард евроға дейін төмендеді, ал резервтерге 2,9 миллиард евро бөлінді. 2013 жылдың қаңтар айында компания АҚШ-тың Exelon коммуналдық компаниясындағы 1,6% үлесін 470 миллион долларға сатты. 2016 жылдың наурыз айында EDF-тің бас қаржы директоры Томас Пикемал, Hinkley Point C атом электр станциясын салу бойынша соңғы инвестициялық шешімді үш жылға кейінге жылдыру қажет екенін айтқаннан кейін, отставкаға кетті. EDF-тің нарықтық құны соңғы жыл ішінде екі есеге төмендегендіктен, Hinkley Point C жобасының құны EDF-тің нарықтық капитализациясынан асып кетті. 2017 жылдың наурыз айында EDF капиталды арттыру мақсатында 4 миллиард евроға жаңа акцияларды ұсынды, акцияларға 34,5% жеңілдік берілді. Франция үкіметі құқықтардың 3 миллиард евролық бөлігін сатып алуға міндеттенді. Жаңа акцияларға жасалған үлкен жеңілдіктерге байланысты акция бағасы рекордно төмен деңгейге жетті. 2018 жылдың соңында EDF-тің таза қарызы 33 миллиард евроны құрады, бірақ зейнетақы міндеттемелері және ядролық қалдықтарды басқаруға байланысты болашақ міндеттемелерді ескергенде, түзетілген таза қарыз 70 миллиард евроға жетті. EDF-тің қаржылық жағдайын жақсарту үшін 2019 жылға қарай 10 миллиард евролық активтер сатылды, ал 2021 жылға дейін тағы 2-3 миллиард евролық активтерді сату жоспарлануда. Акционерлерге ақшалай дивидендтер емес, жаңа акциялар бөлінді. Қаржыландыру көздерін кеңейту үшін азия валюталарында облигациялар шығарылды. Компания Flamanville және Hinkley Point C жобаларына қаржылық міндеттемелерді қабылдады. EDF француз ядролық реактор паркін 50 жылға дейін ұзарту үшін 2025 жылға дейін 49,4 миллиард евро жұмсауға міндеттенді, олардың орташа жасы 2019 жылы 33 жасты құрады. 2021 жылдың желтоқсанында EDF-тің қарызы 43 миллиард евроны құрады, ал Morningstar инвестициялық сарапшылары оның 2022 жылдың соңына дейін 60 миллиард евродан асып кетеді деп күтті. EDF-тің кредиттік рейтингі 2022 жылдың ақпан айында төмендетілді.

Энергетика саясаты

Франция әлемде электр энергиясын өндіруде ядролық энергияны ең көп пайдаланатын ел (2007 жылы француздық өндірістің 78%). 2004 жылдың мамыр айында Францияның ішкі істер министрі Николя Саркози француз парламенті алдында ядролық энергияның басымдығын қайта мәлімдеді, бұл EDF кәсіподақтарына үлкен жеңілдік әкелді. Бұл сөйлесінде министр "Бізде мұнай жоқ, бірақ идеяларымыз бар" деген танымал ұранды өзгеше айтып: "Бізде мұнай жоқ, газ жоқ, көмір жоқ, бірақ идеяларымыз бар" деді. Соңғы жылдары 58 француз атом электр станциясының өңделген отынынан алынған кемітілген уран Ле-Хавр портынан Ресейге экспортталып, Северскіде сақталды, онда байытылды, ал жаңа отын Францияға қайта экспортталды. 2013 жылы EDF жаңа EPR ядролық реакторын салудағы қиындықтарды мойындады, соның нәтижесінде өндіріс және инженерлік бөлімінің басшысы Герве Машенауд EDF ядролық электр станцияларын жобалау және салудағы халықаралық үстемдігін жоғалтқанын мәлімдеді. 2015 жылдың қыркүйек айында EDF-тің бас директоры Жан Бернард Леви "Жңа үлгідегі" EPR реакторының жобалануын жүргізіп жатқанын, оның құрастыруы оңай болатынын және шамамен 2020 жылдан бастап тапсырыстар қабылдауға дайын болатынын хабарлады. 2016 жылы EDF-тің бас атқарушы директоры Жан Бернард Леви EDF-тің 2030 жылға дейінгі стратегиясында жаңартылатын энергияға көбірек мән беріліп, әлем бойынша жаңартылатын энергия қуатын екі есеге арттыру мақсаты қойылғанын мәлімдеді. Ол: "Болашақта орталықтандырылған және сенімді жүйе сақталатынына сенімдімін, бірақ оны тұтынушылар өз тұтынуын басқаратын, үзілісті және жергілікті децентрализацияланған жүйе толықтырады. Осыған дайындық үшін электр энергиясын сақтау және ақылды электр жүйелерін зерттеуді жалғастыруымыз керек" деді.

EDF-ті тыңдау үшін айыптау

2011 жылы француз соты EDF-ке 1,5 миллион евро айыппұл салып, екі жоғары лауазымды қызметкерін Greenpeace ұйымын тыңдағаны және оның компьютерлік жүйелеріне хакерлік шабуыл жасағаны үшін түрмеге қамады. Greenpeace-ке 500 000 евро өтемақы төленді. EDF қауіпсіздік фирмасы Greenpeace-ті бақылау мақсатында жұмысқа алынғанын мәлімдегенімен, сот онымен келіспеді және EDF-тің ядролық қауіпсіздік бөлімінің басшысы мен орынбасары үш жылға бас бостандығынан айырылды. Францияның бұрынғы құпия қызметінің қызметкері басқарған "Каргус" қауіпсіздік фирмасының екі қызметкері үш және екі жылға сотталды. 2013 жылы апелляцияда көптеген айыптаулар қабылданбады.

EDF сайтына DDoS шабуыл

EDF веб-сайты 2011 жылы DDoS шабуылдарының салдарынан үш рет тоқтатылды, сәуір айында екі рет және маусымда бір рет. Шабуылдарды «Аноним» хакерлік тобы өз мойнына алды. Кейіннен үш адам тұтқындалып, «деректерді өңдеу қызметінің жұмысына кедергі келтіру», «деректерді өңдеу қызметіне заңсыз кіру» және «мұндай құқық бұзушылықтарды дайындау мақсатында құрылған ұйымға қатысу» айыптары бойынша тексерілді. EDF веб-сайтының тоқтатылуы компанияға шамамен 162 000 евроға бағаланған шығын әкелді.

Газ үшін Дашқа шағымдану

2013 жылдың ақпан айында EDF Energy компаниясы 2012 жылдың қазан айында EDF-ке тиесілі West Burton CCGT электр стансасын басып алған No Dash for Gas науқанының қоршаған ортаны қорғаушы белсенділерінен шамамен 5 миллион фунт стерлинг көлемінде зиян өтеуді талап етті. Ұлыбританияда компаниялардың наразылық білдірушілерден зиян өтеу талап етуі сирек кездеседі. 2013 жылдың 13 наурызында EDF наразылық білдірушілерге қарсы сот процесін тоқтатты, EDF нысандарына кіруге қарсы тұрақты шектеу туралы келісімге келгеннен кейін.

Areva реакторлары бизнесін игеру

2017 жылы EDF Франция үкіметі демеушілік еткен қайта құру барысында Areva-ның отын бизнесінен басқа реактор бизнесінің көп бөлігін, Areva-ның жаңа EPR ядролық электр станцияларын салу кезіндегі қаржылық және техникалық қиындықтарға байланысты сатып алды. Реактор бизнесі Framatome деп аталды. 2019 жылдың қазан айында Францияның қаржы министрі Бруно Ле Мэр 2007 жылы Areva бастаған, үлкен кешігуге ұшыраған және бюджеттен шамамен төрт есе асып кеткен Flamanville 3 EPR жобасының құрылысы бойынша аудит есебін жариялады. Министр EDF-тен бір ай ішінде жобаға қатысты іс-қимыл жоспарын ұсынуды талап етті, оны "Францияның ядролық өнеркәсібі үшін толық сәтсіздік" деп сипаттады.

Коронавирус пандемиясының әсері

2020 жылдың сәуірінде EDF коронавирус пандемиясынан туындаған экономикалық төмендеу Францияда электр тұтынуды 20%-ға дейін азайтуы мүмкін екенін бағалады. EDF болжамы бойынша, Франциядағы жылдық ядролық қуат өндірісі 2020 жылы шамамен 300 ТВт·сағ, ал 2021 және 2022 жылдары 330-360 ТВт·сағ болады, бұл коронавирустан бұрынғы 375-390 ТВт·сағ көрсеткіштен төмен. 2020 жылдың жазында кейбір ядролық реакторлар тоқтатылуы мүмкін. EDF 2020 және 2021 жылдарға қойылған қаржылық мақсаттарынан бас тартқанын хабарлады. Ағымдағы жылы жоспарланған 10 жылдық реактор жаңартуларын кейінге жылдыру қажет болуы мүмкін. Әсерін азайту үшін EDF 2022 жылға дейін 500 миллион еуро үнемдеуге, сондай-ақ 2022 жылға дейін 3 миллиард еуролық активтерді сатуға бағытталған.

2021 жылы кернеулік коррозиясы крекерлік дағдарысы

2021 жылдың қазан айында тот баспайтын болаттан жасалған қауіпсіздік жүйесінің құбырларында кернеуліктік коррозиядан жарықтар пайда болды, соның салдарынан 2022 және 2023 жылдары барлық парк бойынша тексерулер мен жөндеу жұмыстарын жүргізуге тура келді. Бұл 2022 жылы электр энергиясын өндіруді 279 ТВтж-ға дейін төмендетті, бұл күтілгеннен 82 ТВтж кем, ал 2023 жылы да тапшылық жалғасуда. Сұранысты қанағаттандыру үшін EDF Еуропалық нарықтан электр энергиясын қымбат бағамен сатып алуға мәжбүр болды, бұл 2023 жылдың маусым айына дейін шамамен 29 миллиард еуроға бағаланды. 2022 жылдың мамыр айының соңында 12 ядролық реактор тоқтатылған кезде EDF инспекциялар мен жөндеулерге байланысты күтілетін кіріс азаюын 18,5 миллиард еуроға дейін арттырды.

2021 жылғы әлемдік энергетикалық дағдарыс

EDF үкіметтің 2021 жылғы жаһандық энергетикалық дағдарысқа жауабына байланысты басқа жергілікті жеткізушілерге тағы 20 ТВт/сағ электр қуатын төмендетілген бағамен сатуға мәжбүр болды. 2022 жылдың қаңтар айында EDF төмендетілген бағамен көтерме сауда көлемінің ұлғаюы оған 8,4 миллиард евро (7 миллиард фунт стерлинг) шығын әкелетінін есептеді және кіріс болжамын қайтарып алды. EDF акцияларының құны күрт төмендеді. EDF-тің қарызы шамамен 41 миллиард евроға жетеді, ал Fitch Ratings агенттігі EDF-тің кредиттік рейтингін төмендетті.

2022 қайта ұлттандыру

2022 жылдың 6 шілдесінде Франция премьер-министрі Элизабет Борн "Франция үкіметі EDF-ті толықтай ұлттандыруға ұмтылып отырғанын" жариялады. Борн энергия бағасының өсуінің салдарына бақылау жасау үшін мемлекеттің "электр қуатын өндіру және жұмысын толық бақылауына" уәде берді. Парламентте сөйлеген сөзінде Борн "алдағы үлкен қиындықтарға қарсы еліміздің тәуелсіздігін қамтамасыз етуіміз керек" деді. 2022 жылдың басында президент Эммануэль Макрон EDF-ті қайта ұлттандыруды, сондай-ақ "келесі онжылдықтарда ядролық энергияны кеңейтуді" ұсынған болатын. Алайда, 2021 жылы ол кәсіби одақтардың қарсылығы мен Еуропалық комиссияның көтерген мәселелеріне байланысты EDF-тің пайдалы жаңаруына, "Геркулес жобасы" деп аталған жобаны тоқтатуға мәжбүр болды. 2023 жылдың наурыз айында EDF компаниясы 170 МВт кішкентай модулді реакторды жобалау және өндіру үшін NUWARD еншілес компаниясын құрды, ол 2030 жылдан бастап салынатын екі блоктан тұрады және біріктірілген бірінші контурмен жабдықталады.

Фотоэлектрлік

2018 жылы EDF фотовольтаикалық күн энергиясын өндіруге 25 миллиард евроға дейін инвестиция салуды және жасыл электр тарифтерін енгізуді жоспарлаған.

Көміртегі интенсивтілігі

жылӨнім (TWh)Шығарын (Mt CO2)кг CO2/MWh200265091.35141200366996.34144200464795.74148200564793.52145200665593.351422007706101.911442008704103.79147200965288.09135

Бәсекелестер

2017 жылы EDF компаниясы Францияның тұрғын үй клиенттерінің 85,5%-ын қамтыды, бірақ бұл көрсеткіш баяу төмендеуде. CNR (Compagnie nationale du Rhône): акцияларының көп бөлігі мемлекетке тиесілі, компания Рона өзенінің жағасында орналасқан 19 гидроэлектр станциясын пайдаланады. Оның 19 ТВт сағатты құрайтын өндірісі нарықтың 4%-ын алып, оны Францияның екінші ірі өндірушісі етеді. CNR Electrabel компаниясымен серіктестік келісімшартқа қол қойды; SHEM (Société hydroélectrique du Midi): SNCF компаниясының еншілес кәсіпорны, SNCF пайдаланатын электр энергиясының шамамен үштен бір бөлігін өндіреді. Electrabel компаниясымен де серіктестік келісімшарты жасалды.

Қауіпсіздік

Enedis компаниясы осы ағаш бағаналарға профилактикалық техникалық қызмет көрсетуді алғашқылардың бірі ретінде жүргізіп, қызметкерлерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуді мақсат етті, әсіресе Polux құралын пайдаланып, ол олар үшін стандартты құралға айналды.