Кіріспе

15 жылдық циклдың кез келген жылы, Еуропаның орта ғасырлық құжаттарын мерзімдеу үшін қолданылған. Индикция (indictio, impost) – Рим империясында әр он бес жыл сайын жүзеге асырылатын салық салуды кезеңдік қайта қарау еді. Кейінгі антик дәуірде бұл 15 жылдық цикл құжаттарды мерзімдеу үшін қолданыла бастады және Орта ғасырлық Еуропада осы мақсатта қолданыла берді, сонымен қатар циклдың жекелеген жылына сілтеме ретінде де қолданылуы мүмкін; мысалы, "төртінші индикция" – ағымдағы циклдың төртінші жылын білдіреді. Циклдердің өзі нөмірленбегендіктен, нақты жылды анықтау үшін қосымша ақпарат қажет.

Тарих

Бастапқыда Рим империясындағы ауыл шаруашылығы немесе жер салығын мерзімік қайта бағалауға қатысты. Үш түрлі цикл болды: империяның барлық аймағында қолданылған 15 жылдық цикл; Римдік Египетте қолданылған 14 жылдық цикл; және Рим республикасының халық санағынан туындаған, "lustrum" деп аталатын бес жылдық цикл. Салық жүйесіндегі өзгерістер көбінесе осы циклдердің бірінің басында жасалса, ал индикция аяқталғанда императорлар жиналған қарыздарды кешіруге жиі батыл болды. 15 жылдық цикл салық реформалары мен қарыздардың жабылуы туралы әдеби және эпиграфикалық деректерде кездеседі.

Принципаты

630 жылға дейін жазылған «Пасха жылнамасы» Юлий Цезарь б.з.д. 49 жылы 15 жылдық циклді енгізгенін, оның Антиохия дәуірінің бірінші жылы болғанын мәлімдейді. Бірақ мұны растайтын басқа дерек жоқ. Егер цикл кейінірек белгілі болған циклмен бірдей болса, басталу күні б.з.д. 48 жыл болуы керек. 15 жылдық циклмен байланысты ең ерте белгілі оқиға – Клавдий билік еткен кезде 42 жылы аяқталған цикл бойынша мерзімі өткен қарыздарды өндіру үшін үш претордан арнайы кеңес құрылғандығы. 58 жылы циклдің басталуы Нерон жүргізген салық реформаларымен және қарыздардың кешірілуімен сәйкес келеді. Алғашқы куәлік – 89 жылы Египет префекті Марк Меттий Руфтың жылжымалы мүлік пен қарыздарды тіркеуді талап еткен жарлығы. 287 жылдан бастап, Римдік Египет ең кеш дегенде 5 жылдық циклдар жүйесін қолданды, содан кейін циклдық емес серия 318 жылы 26 санына жетті.

Ежелгі дәуірдің соңы және орта ғасырлар

15 жылдық циклді Константин 312 жылы Рим империясының барлық құжаттарында мерзімдеу жүйесі ретінде енгізді, ал 314 жылы ол Египетте қолданысқа кірді. «Хроника Паскалис» (шамамен 630 жылы) өзінің алғашқы жылын 312–313 жылдарға, ал 933 жылғы копт құжаты – 297–298 жылдарға, бір цикл бұрынғы кезеңге жатқызды. Бұл екі жыл да Александрия күнтізбесінің жылдары болды, олардың алғашқы күні жалпы Юлиан жылдарына дейінгі жылдары тамыздың 29-ы күні Тот 1 болса, ал кезекті жылдары тамыздың 30-ы болды, сондықтан әрқайсысы екі Юлиан жылының арасында қалды. Жылды сол кезде бастаудың себебі – егін жинау аяқталып, салық төлеуге тиіс соманы есептеуге ыңғайлы уақыт болды. Индикция алғаш рет салық жинаумен байланысты емес құжаттарды мерзімдеу үшін төртінші ғасырдың ортасында қолданылды. IV ғасырдың соңында ол Жерорта теңізінің аймағындағы құжаттарды мерзімдеу үшін қолданыла бастады. Египеттен тыс Шығыс Рим империясында жылдың алғашқы күні тамыздың 23-і, Августтың туған күні болды. V ғасырдың соңғы жартысында, шамамен 462 жылы, бұл күн қыркүйекке 1-ге ауыстырылды және Византия империясының қалған бөлігінде сол күйінде қалды. 537 жылы Юстиниан «Новелла 47» арқылы барлық мерзімдерде индикцияны міндетті ету туралы жарлық шығарды, бұл Византия жылының қыркүйекте 1-де басталуына әкеп соқты. Бірақ Батыс Жерорта теңізінде Беденің айтуынша, оның алғашқы күні қыркүйекте 24-і немесе келесі желтоқсанның 25-і немесе қаңтардың 1-і болды, бұл паптық индикция деп аталды. Кейде қыркүйекте 8-де басталатын «Indictio Senensis» туралы да айтылады. 7980 жылдық Юлиандық кезең 15 жылдық индикциялық циклды, 28 жылдық күн циклын және 19 жылдық метоникалық циклды көбейту арқылы құрылды.

Терминология

"Индикция" термині қолданыла бастағанда, ол толық циклді ғана білдірді, ал жеке жылдар индикцияның 1-шы жылы, индикцияның 2-ші жылы сияқты аталатын. Кейіннен бұл термин жылдардың өзіне қолданыла бастады, осылайша бірінші индикция, екінші индикция және т.б. деп айтылатын болды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Бонни Блэкберн, Леофранк Холфорд Стревенс, "Оксфорд серіктесі" (Оксфорд, 1999), 769-71 бб. "Астрономиялық альманах" 2017 жылға арналған, "Кестелер" (Вашингтон: АҚШ Үкіметтік баспа кеңсесі, 2016), Б4 б. Хроника паскалис 284–628 жж., Майкл Уитби және Мэри Уитби аударған (Ливерпуль, 1989), 10-бет. Ричард Дункан Джонс, Рим империясындағы ақша және үкімет (Кембридж университетінің баспасы, 1994), 59-63 бб.