Кіріспе
Ирландиялық құрылыс материалдары компаниясы CRH 1978 жылы Юта штатындағы Amcor бетон өнімдері тобын сатып алып, АҚШ-қа енді. Бұл сатып алынған компания АҚШ-тағы бөлімшесінің негізін қалады, ол қазір Oldcastle Inc деп аталады. АҚШ-тағы келесі ірі сатып алулардың ішінде 1985 жылы Нью-Йорк штатындағы құм, қиыршық тас және асфальт өндіруші Callanan Industries компаниясы болды.
CRH entered the United States in 1978 by buying Amcor, a concrete products group in Utah which would then form the basis of the company's U. S. division, which is now called Oldcastle Inc. Subsequent large purchases in the US included Callanan Industries, a New York State based aggregates and asphalt producer in 1985.
1990 жылдар: Еуропа мен АҚШ-тың алғашқы сатып алулары
1990 жылдары компания Францияға бірнеше сатып алулар арқылы көшті, оның ішінде Raboni SA, құрылыс материалдары сататын компания, сондай-ақ дренаж жүйелері мен бетон қабырғаларын өндіретін Prefaest SA тобы бар еді. 1995 жылы CRH жаңа немесе дамып келе жатқан нарықтарға алғаш рет енді, Holding Cement Polski компаниясын сатып алып, кейіннен Польшаның ірі цемент өндірушілерінің бірі – Cementownia Ożarów компаниясының басым үлесіне ие болды. Бұл сатып алу CRH үшін Ирландиядан тыс жердегі алғашқы цемент өндірісі болып табылды. Онжылдықтың соңына қарай CRH Польшада оннан астам кәсіпорынға ие болды және содан бері көрші Украинада цемент өндірісіне инвестиция жасады, соңғысы бәсекелес Lafarge компаниясынан Mykolaiv Cement сатып алу туралы келісімді жариялады. 1999 жылы CRH Финляндияның жалғыз цемент өндірушісі Finnsementti Oy және Финляндияның ірі инерт материалдар мен дайын бетон қоспаларын өндірушісі Lohja Rudus Oy компанияларын сатып алды. 1990 жылдары CRH АҚШ-та Betco Block & Products Inc. (1990, Мэриленд штаты, Бетесда қаласы) компаниясын сатып алды. 1994 жылы CRH Коннектикут штатындағы Balf Co., Пенсильвания штатындағы Lebanon Rock, Массачусетс штатындағы Keating және Нью-Йорк штатындағы Sullivan Lafarge компанияларын сатып алды. 1996 жылы ол Солтүстік-Шығыс АҚШ-тағы ірі жол құрылысы маманы Tilcon және шатыр және қаптама өнімдеріне мамандандырылған Allied Building Products компанияларын сатып алды.
2000-2010: кейінгі сатып алулар
Компания 2000 жылы Швейцарияға Jura Group-ты 425 миллион еуроға сатып алып, цемент, бетон және инерт материалдар операцияларын, сондай-ақ аймақтық тарату желісін қосты. Келесі жылы CRH компаниясы Машав холдингі компаниясының 25% үлесін алып, осы елдегі жалғыз цемент өндірушісі – Нешер Израиль цемент зауытының қызметіне қатысты. 2003 жылдың шілдесінде ол Нидерландыдағы «Өзің жаса» дүкендер желісі мен құрылыс материалдарын өндіруші Cementbouw компаниясын сатып алу үшін 693 миллион еуро төлеуге келісті. 2004 жылы CRH компаниясы Португалияның цемент өндірушісі Secil компаниясының 49% үлесін сатып алу үшін 429 миллион еуро төледі. Ол бұл үлесті 2012 жылы 574 миллион еуроға Париждегі Халықаралық сауда палатасының төрелік соты акционерлік дау туралы шешім қабылдағаннан кейін қайта сатты. АҚШ-та CRH 2000 жылы Огайо штатының Shelly Group компаниясын, 2002 жылы Нью-Джерси штатындағы Mount Hope Rock Products компаниясын және 2006 жылы Атлантадағы Ashland Paving And Construction (APAC) компаниясын сатып алды. APAC компанияның ең ірі мәмілесі болды. 2007 жылы CRH өзінің АҚШ материалдық бөлімшесіне қосу үшін жалпы құны 350 миллион доллар (251 миллион еуро) болатын төрт компанияны сатып алды: бұл компаниялар Conrad Yelvington Distributors Inc. (CYDI), Eugene Sand & Gravel, Cessford Construction және McMinn's Asphalt and Prospect Aggregates. 2008 жылы CRH 540 миллион долларға ландшафттық плитка өндіруші Pavestone компаниясын сатып алуға келісті. 2006 жылы CRH Қытайдың Хэйлунцзян аймағындағы цемент зауытына инвестиция жасады. Ол осы қатысуын кеңейтіп, Jilin Yatai Group-тың 26% үлесін сатып алды және болашақта 49% үлесін сатып алу опциясын иеленді. 2008 жылы CRH Үндістанның My Home Industries Ltd. цемент компаниясының 50% үлесін 290 миллион еуроға (452 миллион доллар) сатып алуға келісті.
2011-2019: Америка, Еуропа және дамушы нарықтар
CRH 2013 жылы Үндістанда басқа да мүмкіндіктерді қарастыруға қызығушылық танытқанын растады. 2015 жылы CRH Лондон мен Дублинде тіркеуде қалды. 2015 жылы CRH жаңа құрылған LafargeHolcim компаниясынан 6,5 миллиард АҚШ долларына активтер сатып алды. Бұл сатып алу CRH-тің таза қарызын үш есеге жуық арттырып, 6,6 миллиард еуроға жеткізді. Ол кезде CRH-де Солтүстік Америкада 4 500 қызметкері бар BuildingEnvelope деп аталатын ұқсас бизнес болды, оны CRH-пен біріктіретіні айтылды. 2016 жылдың маусым айында Financial Times басылымы CRH-тың Америкадағы табысы Еуропадан екі есе көп екенін хабарлады. 2016 жылдың қараша айында сатылған асфальттың, ұсақ тос және түрлі материалдың жартысы АҚШ-қа жіберілді. Дублинде кеңсесі орналасқан CRH АҚШ-та асфальт өндірушілердің ішінде ең ірісі және дайын бетон қоспасын өндірушілердің арасында үшінші орында тұрды. 2016 жылғы сату көлемі 27,1 миллиард еуроны құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 15 пайызға өсті. Салықтан кейінгі пайда 1,3 миллиард еуроны құрады. 2017 жылдың 27 сәуірінде CRH Ирландияның ең ірі компаниясы болды. Ол кезде бизнестің 65 пайызы Америкада болды, ал Филиппин нарығы «қиын» болып шықты және Азиядағы көрсеткіштерге кері әсер етті. 2017 жылдың 27 сәуірінде CRH Дублинде жылдық жалпы мәжілісін өткізді, онда акционерлердің 17 пайызы компания басшыларының еңбекақы құрылымына қарсы дауыс берді. Ал өткен жылы 40 пайыз қарсы дауыс берген еді. Мәжілісте компания төрағасы Ник Хартери компания акцияларының бағасы 2014 жылдан бері 80 пайызға өскенін атап өтті. 2017 жылдың сәуірінде CRH 2018 жылы ірі сатып алуды күтіп отырғаны хабарланды. Ол кезде CRH жыл басынан бері сегіз сатып алуға 500 миллион еуро жұмсаған еді. 2017 жылдың мамыр айының басында BlackRock CRH plc-дегі үлесін арттырды. Сондай-ақ 2017 жылы CRH Allied Building Products компаниясын Beacon Roofing Supply компаниясына 2,6 миллиард долларға сатты. 2017 жылдың соңында ең ірі сатып алу Fels Werke GmbH болды, ол Германияның әк және ұсақ тос бизнесінің көшбасшысы, 1 миллиард тонна жоғары сапалы әк тас қоры, 11 өндіріс орны, оның тоғызы Германияда, ал біреуі Чехия мен Ресейде орналасқан. 2018 жылы CRH Ash Grove Cement компаниясын сатып алды. 2023 жылдың маусым айында акционерлердің дауысынан кейін CRH өзінің негізгі акцияларын Лондоннан Нью-Йорк қор биржасына көшіретінін растады.
Польша
2007 жылы Польшада CRH компаниясына Польшаның бәсекелестік және тұтынушылардың қорғалуын қамтамасыз ету комиссиясы бағаны түзетуге қатысты тергеу үшін польшалық билік органдары жинап жатқан дәлелдерге кедерес келтіргені үшін 530 000 евро айыппұл салды. 2009 жылы Grupa Ożarów (CRH 1995 жылы алғаш инвестиция салған) Польшада бағаны түзетуге қатысқан картель ұйымдастырғаны үшін 26 миллион евро айыппұл төледі. Польшаның бәсекелестік реттеуші органы нарықтың шамамен 100 пайызын құрайтын жеті компанияның сұр цементке ең төменгі бағаны белгілеп, әрбір оператордың нарық үлесіне келісім жасасқанын мәлімдеді. CRH компаниясы Ozarów Польшада тәуелсіз коммерциялық саясат жүргізді деп санайтынын мәлімдеді және айыппұлға шағымдануға болады.
Ирландия
1994 жылы Ирландияда CRH-тің толық меншігіндегі Irish Cement Limited компаниясы Еуропалық Комиссия тарапынан Еуропа бойынша баға белгілеу және нарықты бөлу картелінің құрамында екендігі анықталды, ол континенттегі цемент бағасын заңсыз және жасанды түрде көтерген. 3,5 миллион евродан астам айыппұл салынды. 1996 жылы Ирландияда CRH, оның еншілес компаниялары және екі бәсекелесіне қарсы жоғары сотта іс қозғалды, онда талапкерлер CRH және басқаларын картель ұйымдастыруда және оларды бизнестен шығару мақсатында заңсыз және бәсекелестікке қарсы әрекеттер жасауда айыптады. 2012 жылы CRH іс бойынша кез келген дәлелдерді ұсынудағы «шамадан тыс және түсіндіріле алмайтын кешігу» негізінде талапты қабылдамау туралы өтініш білдірді. Бұл шешімге 2012 жылы Жоғарғы Сотқа шағым түсті. Шағым қарастырылып жатқанда, іс жүргізуді қадағалаған судьяның CRH акцияларына ие екендігі анықталды және ол қызметтен шеттетілуге мәжбүр болды. 2012 жылдан бастап Ирландияның цемент және бетон өнеркәсібі Ирландияның Бәсекелестік Сақтау Органымен тергеліп жатыр.
Америка Құрама Штаттары
2006 жылы Калифорнияда CRH еншілес компаниясы Oldcastle Precast және AT&T-нің үш филиалына қарсы монополияға қарсы сот ісі қозғалды. Сотта айыпталушылар сауданы негізсіз шектегендіктері және жер желісі арқылы телефон байланысын қамтамасыз ету үшін телефон шкафтарын монополиялауға тырысқандықтары туралы мәлімдеме жасалды. Арыз берушілер AT&T инфрақұрылымымен қызмет көрсетілетін мүліктер үшін Oldcastle Precast өнімдерін сатып алуды талап ететін келісімшартқа қарсы шықты. Олар бұл шараның нәтижесінде Oldcastle Precast компаниясының Солтүстік Калифорниядағы алдын ала құйылған электрлік шкафтардың сатылымын басып алғанын, олар көбінесе телефон құрылымдарымен бірге орнатылғанын мәлімдеді. 2010 жылы Американдық апелляциялық сот талапкердің адвокаты Калифорния және Невада телефон шкафтары нарығындағы бәсекелестікке зиян келтіргенін дәлелдеу үшін жеткілікті мәліметтер ұсынбағанын анықтады. 2009 жылдың қазан айында Флоридада Oldcastle Materials және басқа да компанияларға қарсы цемент және бетон бағасын манипуляциялау бойынша топтық сот ісі қозғалды. Арызда жауапкерлердің 2000 жылдан 2009 жылға дейінгі кезеңде цемент және бетон нарығындағы бәсекелестікті жойып, жасанды түрде жоғары баға белгілегені айтылды. Сондай-ақ, бұл құлшынның жеке кездесулер, телефон арқылы сөйлесулер және басқа да байланыс түрлері арқылы жүзеге асырылғаны көрсетілді. 2008 жылы жауапкерлер бетон мен цемент бағасын бірыңғай түрде көтеру туралы хабарлады, бұл олардың бағаларын бір уақытта бір деңгейге жеткізді, деп мәлімдеді сот ісі. Содан кейін қыркүйек айында бірнеше жауапкер компаниялар тәуелсіз бетон фирмаларынан клиенттерді тартып алу үшін бетон бағасын төмендетті. Сотта цемент және бетон өнеркәсібіндегі осы амалдардың заңсыз екені айтылды. 2012 жылы бұл іс құпия шарттар бойынша аяқталды. 2014 жылдың сәуір айында Огайо штатының Кливленд қаласындағы Oldcastle Materials құрылыс аймағы "өте қауіпті" деп сипатталды, бұл 2010 жылдың 27 шілдесінде Рэнди Рогинскидің қазасына байланысты ақталмаған өлім туралы сот ісінде айтылды. Марқұмның отбасына 19 миллион доллар өтемақы төленді, ал CRH компаниясымен байланысты Shelly Company 20 миллион доллар айып төледі.
Польша
2005 жылы поляк кәсіпкері Марек Дохнал поляк парламентінің тергеуіне 1995 жылы Польшаның орталық бөлігіндегі Озаров қаласындағы цемент зауытын жекешелендіруге байланысты, бұрынғы жекешелендіру министрі Визлав Качмарекке CRH үшін шамамен 1 миллион доллар көлемінде пара ұйымдастырғанын мәлімдеді. CRH, қазір Озаровтағы цемент зауытының иесі және операторы, бұл айыптамалардың "негізсіз" екенін хабарлады. Сондай-ақ 2005 жылы CRH Польша президентінің әйелі Жоланта Квасьневска құрған қайырымдылық қорына 125 000 евро көмектескені белгілі болды. CRH және Польшаның бірінші ханымы бұл мәміленің қандай да бір жаман ниетпен жасалғанын жоққа шығарды.
Ирландия
2003 жылы CRH Ирландияның бұрынғы премьер-министрі Чарльз Хаухиге төлемдер жасады деген айыптама туды, себебі Хаухи саяси ықпалы үшін түрлі компаниялар мен кәсіпкерлерден төлем алғаны туралы мәліметтер жарияланды. 1969 жылы Roadstone Ltd (CRH) 80 акр жерді сол кездегі Қаржы министрі Хаухиге 120 000 фунт стерлингке сатты. 1973 жылы Хаухи осы жердің 17,5 акрын CRH-ге 140 000 фунт стерлингке қайта сатты. Төрт жылдың ішінде Хаухи CRH есебінен 20 000 фунт стерлинг таза пайда алып, 62,5 акр жерге ие болды. Чарльз Хаухиге 1972 жылы CRH төрағасы лауазымы ұсынылды.
Ансбахер Банкі
Заңсыз оффшорлық шоттардың бар екендігі алғаш рет 1997 жылы Маккракен трибуналы кезінде, бұрынғы Taoiseach (Ирландияның премьер-министрі) Чарльз Хоги мен бұрынғы министр Майкл Лоуриге құпия төлемдер туралы хабарламаларды тергеу үшін құрылғанда анықталды. Банк 1970-ші жылдары құрылған және оны 1989 жылдан 1994 жылға дейін CRH төрағасы болған Дес Трейнор басқарды. Ол сол кезеңде CRH-нің Дублиндегі Фицвильям скверіндегі тіркелген кеңсесінен банкті басқарды, онда компания төрағасына кеңсе ұсынды. Трейнор Чарльз Хогидің жеке қаржы кеңесшісі де болды. Тергеу барысында сот судьясы Мориартидің CRH акцияларының шамамен 500 000 фунт стерлингілік көлемінде иеленгені анықталды. Оның пікірінше, бұл оған CRH-ға қатысты белгілі бір мәселелерді тергеуге кедергі келтіргенімен, Фицвильям скверіндегі Дес Трейнор кеңсесінен жүргізілген банктік қызметті тергеуге кедергі келтірмеді деді. Мориартиді тағайындағандарға оның акциялық үлесіне байланысты сын айтылды. 1999 жылы Ansbacher шоттарының масштабына қатысты дәлелдер артқанда, Tánaiste (Ирландияның премьер-министрінің орынбасары) және PD министрі Мэри Харни Жоғарғы соттан шот иелерін анықтай алатын инспекторларды тағайындауды сұрады. Жоғарғы сот инспекторларының есебі 2002 жылы жарияланды. Онда CRH директорларының он бесеуінің сегізінің Ansbacher шоттары бар екені, оның ішінде төрт бұрынғы төрағаның табылғаны көрсетілді. Сондай-ақ, есепте (15-тарау, 189-бет) «CRH корпорациясы ретінде Ansbacher компаниясының Ирландиядағы қызметін жүзеге асыруға біліп-біліп көмектескен деп айтуға болмайды» деген қорытынды жасалды.
Глен Динг жерлерін сату
1998 жылы Dáil Éireann (Ирландия Парламенті) құм және қиыршық тас қоры бойынша 48 миллион фунт стерлингтік кіріс әкелу мүмкіндігі бар активтің 1991 жылы 1,25 миллион фунт стерлингке ашық конкурссыз CRH компаниясының еншілес кәсіпорны Roadstone-ға сатылу себептерін зерттеуге қарсы дауыс берді. Көптеген оппозициялық парламент мүшелері сатылған кезде Чарльз Хоугидің Таоишиг болғанын және оның қаржыгері Дес Трейнордың CRH төрағасы болғанын білдірген алаңдаушылықтарын жеткізді. Dáil Éireann Glen Ding сатып алынар алдында немесе кейін CRH-нің кез келген саяси партияға немесе саясаткерге қаржылық көмек көрсеткенін тексеруге дауыс бермеді. Мемлекеттік бақылаушы және аудитор сатуды зерттеді және бәсекелес ұсыныстың Roadstone ұсынысынан «қатты кем» екенін, ал «Департамент әрқашан мемлекеттің ең тиімді коммерциялық мүдделерін қорғады» (9.6-тарау) деген қорытындыға келді. Сондай-ақ, «Roadstone ұсынысын жақсарту мүмкін болмаса да, сатуды жақсы бағамен аяқтауға деген ынта мемлекетпен мәміле жасағандағы негізгі қағида – әділдік принципінен басым түсті» деп атап өтті. Департаменттің бас есепшісі Roadstone ұсынысының «алынған жалғыз балама ұсыныстан 50%-дан астам» болғанын, басқа да үміткерге «жақсы ұсыныс беруге толық мүмкіндік берілгенін» және кейінірек туындаған кешігулер мен жоспарлау мәселелерін ескергенін мәлімдеді. «Еске алғанда, бұл мәміле ерекше болып шықты». Glen Ding мәмілесін Moriarty Tribunal одан әрі зерттеді және 2006 жылы «Чарльз Хоуги мен осы сатудың кез келген аспектісі арасында тікелей немесе жанама байланыс жоқ, сондай-ақ Ansbacher шоттарының жұмысы мен сатудың кез келген аспектісі арасында да ешқандай байланыс жоқ» деген қорытындысын жариялады.
Қоғамдық сын
2005 жылы оппозициялық TD (Teachta Dála – Ирландия парламентінің мүшесі) Фил Хоган, кейіннен қоршаған орта министрі (2011 жылы) болды, ол Dáil Éireann-де "Бұл экономикада бәсекелестікпен байланысты кең таралған мәселе бар. CRH жағдайында, Ирландия экономикасынан бәсекеге қарсы және тұтынушыларға зиян келтіретін күрделі өнеркәсіптік құрылым арқылы пайда алынды. Бірінші инстанциядағы Еуропалық сот және соңында Еуропалық сот CRH және басқа компанияларға қатысты бәсекеге қарсы іс-әрекеттердің айқын екенін растады. Швеция, Финляндия, Ұлыбритания, Франция және Германия цемент өнеркәсібіне үлкен айыппұлдар салды, ал Ирландия оған үнсіздікпен жауап берді." 2011 жылы TD Шейн Росс, CRH-ді журналист ретінде жиі сынаған, CRH оны "алаңдатады" дей отырып, компанияға қатысты басқа елдерде жасалған теріс қорытындыларды ескере отырып, Ирландияда CRH-ді тергеу неге жүргізілмегенін сұрады.