Кіріспе
Мексикалық көпұлтты құрылыс материалдары компаниясы CEMEX S. A. B. de C. V., Cemex деп аталады, бұл Мексиканың Сан-Педро қаласында, Монтеррейдің жанында, Нуэво-Леон штатында орналасқан көпұлтты құрылыс материалдары компаниясы. Ол 50-ден астам елде цемент, дайын бетон және инерт материалдарды өндіріп, таратумен айналысады. 2020 жылы әлемдегі ең ірі цемент компанияларының (жылдық цемент өндірісі көлемі бойынша) тізімінде 5-орынды иеленді, өндіріс көлемі 87.09 миллион тоннаны құрады. Лоренцо Замбрано 2014 жылғы 21 мамырда қайтыс болғанға дейін төраға және бас атқарушы директор болып қызмет етті. Директорлар кеңесі Рохелио Замбрано Лозаноны төрағаға, ал Фернандо А. Гонсалесті бас директорға тағайындады. Компанияның сатылымдарының шамамен ширегі Мексикадағы операцияларынан, үштен бірі АҚШ-тағы зауыттарынан, 30% Еуропа, Солтүстік Африка, Таяу Шығыс және Азиядағы операцияларынан түседі, ал қалғаны әлемдегі басқа да зауыттарынан келеді. CEMEX қазіргі уақытта төрт континентте жұмыс істейді, оның құрамында 64 цемент зауыты, 1348 дайын бетон қоспасы орнатылымы, 246 карьер, 269 тарату орталығы және 68 теңіз терминалы бар. 2021 жылғы Forbes Global 2000 тізімінде Cemex жылдық сату көлемі 13 миллиард АҚШ долларынан асатын әлемдегі 1178-ші ірі ашық компания ретінде танылды. Компанияның бас кеңсесі Мексиканың солтүстік-шығысындағы Нуэво-Леон штатындағы Монтеррей қалалық агломерациясының құрамына кіретін Сан-Педро Гарса-Гарсия қаласында орналасқан.
CEMEX S. A. B. de C. V., known as Cemex, is a Mexican multinational building materials company headquartered in San Pedro, near Monterrey, Nuevo León, Mexico. It manufactures and distributes cement, ready mix concrete and aggregates in more than 50 countries. In 2020 it was ranked as the 5th largest cement company (by amount of cement produced annually) in the world, at 87.09 million tonnes. Lorenzo Zambrano was the chairman and chief executive officer until his death on May 21, 2014. The Board of Directors named Rogelio Zambrano Lozano as chairman, and Fernando A. Gonzalez as CEO. About a quarter of the company's sales come from its Mexico operations, a third from its plants in the U. S., 30% from its operations in Europe, North Africa, the Middle East and Asia, and the rest from its other plants around the world. CEMEX currently operates on four continents, with 64 cement plants, 1,348 ready mix concrete facilities, 246 quarries, 269 distribution centers and 68 marine terminals. In the 2021 Forbes Global 2000, Cemex was ranked as the 1178th largest public company in the world with over US$13 billion in annual sales. The company's world headquarters are in San Pedro Garza García, a city that is part of the Monterrey metropolitan area in the northeastern Mexican state of Nuevo León.
Тарих
CEMEX компаниясы 1906 жылы Cementos Hidalgo ашылуымен құрылды. Осы аралықта Cementos Portland Monterrey компаниясы 1920 жылы қызметін бастады, ал 1931 жылы екі компания бірігіп, Cementos Mexicanos, қазіргі CEMEX компаниясы болды. 1960 жылдары CEMEX Мексика бойынша бірнеше зауыттарды сатып алып, айтарлықтай өсті. 1976 жылы компания Мексика қор биржасында акцияларын орналастырып саудаға шығарды және сол жылы Cementos Guadalajara компаниясынан үш зауытты сатып алып, Мексикадағы ең ірі цемент өндірушісіне айналды. 1982 жылы компания шетел нарықтарында маңызды табысқа жетіп, экспортты екі есеге ұлғайтты. 1987 және 1989 жылдары мексикалық цемент компанияларын қосымша сатып алу нәтижесінде CEMEX әлемдегі ең ірі он цемент компаниясының қатарына енді. 2004 жылы CEMEX ақпараттық технологияларды креативті және тиімді қолданғаны үшін Wharton Infosys Business Transformation Award сыйлығына ие болды. 2005 жылы CEMEX Ұлыбританияның Эгам қаласында орналасқан, дайын бетон қоспаларын, карьерлерді және бетон өнімдерін шығаратын RMC Group компаниясын сатып алды.
Халықаралықласу, 1990-2006 жылдар
1992 жылы CEMEX халықаралық нарыққа енуді Испанияның ең ірі екі цемент компаниясын – Valenciana de Cementos (Valcem, қазіргі CEMEX Spain басшысы) және Cementos SANSON сатып алу арқылы бастады. 1994 жылы Венесуэланың ең ірі цемент компаниясы VENCEMOS CEMEX-ке қосылды, сондай-ақ сол жылы АҚШ және Панамада зауыттар сатып алынды. 1995 жылы CEMEX Доминикан Республикасындағы цемент компаниясын сатып алды, ал 1996 жылы Колумбиядағы цемент компаниясының басым үлесін сатып алу арқылы CEMEX әлемдегі үшінші ірі цемент компаниясы болды. 1997–1999 жылдары компания Азия және Африкаға кеңейіп, Филиппин, Индонезия, Египет және Коста-Рикада маңызды сатып алулар жасады. АҚШ-тағы Southdown компаниясын сатып алу CEMEX-ті Солтүстік Америкадағы ең ірі цемент компаниясына айналдырды, ал келесі екі жылда 2001 жылы Тайландтағы және 2002 жылы Пуэрто-Рикодағы компаниялар сатып алынды. 2005 жылдың 1 наурызында CEMEX Лондонға негізделген RMC Group компаниясын 5,8 миллиард долларға сатып алды, бұл CEMEX-ті дайын бетон өндірісінде әлемдік лидер етіп, Еуропа нарығындағы беделін арттырды. Бұл сатып алудың нәтижесінде компанияның жылдық цемент өндірісі 97 миллион тоннаға жетеді деп күтілді. Сондай-ақ, жылдық сату көлемі 15 миллиард долларға дейін өседі деп жоспарланған, бұл нарық көшбасшысы Lafarge компаниясының (17 миллиард доллар сатумен) көрсеткішіне жақын еді. Аталған мақсаттарға қол жеткізілмегендіктен, CEMEX M&A стратегиясы бойынша жаңа мүмкіндіктерді іздеуге кірісті. 2006 жылдың 27 қазанында CEMEX Rinker Group, Limited компаниясының барлық акцияларын сатып алу үшін 12,8 миллиард доллар ұсынды. Жеті айдан кейін, 2007 жылдың 10 сәуірінде Rinker директорлар кеңесі 14,2 миллиард долларлық жаңартылған ұсынысты мақұлдады, ал 2007 жылдың 7 маусымында CEMEX акциялардың 50%-дан астамын иеленушілерден сатып алуды аяқтауға келісім алды.
Жақындағы тарих (2006)
2007 жылы Ринкер келісімінің аяқталғаннан кейін көп ұзамай АҚШ Әділет министрлігі CEMEX-ке қарсы монополияға қарсы сот процесін бастап, сатып алуды тоқтатты. Ұзақ процестен кейін CEMEX реттеуші органдардың талаптарына сәйкес өзіне немесе Rinker-ге бұрын тиесілі болған 40-тан астам цемент және бетон зауыттарын сату арқылы (сатып алу) бастапқы келісімнің құнын төмендетті. 2008 жылдың сәуір айында Венесуэла президенті Уго Чавес елдегі «цемент өнеркәсібінің барлығын» мемлекеттік меншікке алу туралы жариялады, бұл өнеркәсіп өнімдерін ел ішінде рұқсат етілген бағадан жоғары бағамен экспорттап, осылайша табыс табуға тырысады деген сенімге жауап ретінде жасалды. 2008 жылдың ортасында Венесуэла үкіметі CEMEX-тің Венесуэладағы операцияларын, нарықтағы үлесі шамамен 50% құрайтын елдегі ең ірі цемент өндірушісін өз бақылауына алды. 2009 жылдың наурыз айында басқа екі ірі цемент өндірушімен келісімге қол жеткізілгеніне қарамастан, өтемақы мәселесі әлі шешілмеді. 2011 жылдың желтоқсанында келісімге қол жеткізілді, Cemex 600 миллион доллар өтемақы алды және 154 миллион долларлық қарызын жоюға мүмкіндік алды. 2008 жылы мексикалық песоның құнсыздануына, соның ішінде деривативтерге байланысты проблемаларға тап болған CEMEX қарызын азайту және дефолттан сақтану үшін халықаралық беделін қайта қарастыруға мәжбүр болды. 2009 жылдың маусым айында CEMEX өзінің Австралиядағы операцияларын Holcim компаниясына 2,2 миллиард австралиялық долларға (1,75 миллиард АҚШ долларына) сатты, бұл екі жыл бұрын Ринкер тобын сатып алғаннан кейін туындаған 14 миллиард АҚШ доллары тұратын қарызын қайта қаржыландыруға көмектесті. 2010 жылдың желтоқсанында Еңбек департаменті CEMEX-пен қызметкерлердің жалақысын қайтару жөніндегі істі шешті. АҚШ Еңбек департаменті CEMEX Inc. компаниясына қарсы сот ісі бойынша келісімге қол жеткізілгенін және сегіз штатта жұмыс істеген 1705 қазіргі және бұрынғы дайын бетон қоспасын дайындаушыға 1 514 449 доллар көлеміндегі төленбеген еңбекақысын қайтаруға келісім берді. 2016 жылы Cemex өзінің Rinker Materials құбыр бизнесін Quikrete компаниясына сатты. 2018 жылдың ақпан айында компания 2016 жылдың барлық тоқсаны бойынша 750 миллион долларлық рекордты табыс тапқанын хабарлады, бұл соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткіш. Компанияның қаржылық көрсеткіштерінің жақсаруына соңғы сатып алулардан кейін компанияның қарызын азайту себеп болды. 2021 жылдың екінші тоқсанында CEMEX 270 миллион АҚШ доллары таза пайда тауып, қарыз/EBITDA көрсеткіші 2,85 деңгейіне жетті, бұл инвестициялық сапаға сай келеді. 2022 жылдың шілдесінде Cemex неміс құрылыс материалдарын өндіруші ProStein компаниясының басым үлесін сатып алды. 2023 жылы АҚШ Ұлттық еңбек қатынастары кеңесі Cemex 2019 жылғы кәсіподақ сайлауына дейін екі дүркіннен астам әділетсіз еңбек тәжірибесі жасады деген қорытындыны растады. Кеңес бұл істі сайлауға араласатын жұмыс беруші кәсіподақты сайлаусыз мойындауға міндетті болатын жаңа саясатты қалыптастыру үшін пайдаланды, бұрын жаңа сайлау тағайындалатын. Бұл іс Joy Silk доктринасын жаңартуға ықпал еткен маңызды жаңа саясатты белгіледі.
Экологиялық дерек
CEMEX Америка Құрама Штаттарында қоршаған ортаны қорғау заңдарын бұзғаны үшін айыпталды. Қоршаған ортаны қорғаушы ұйымдар мен АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі компанияны Колорадо штатының Лайонс қаласында Таза ауа туралы заңның көптеген талаптарын бұзғаны үшін сотқа берумен қорқытады. CEMEX 2016 жылы Колорадо штатының Лайонс қаласындағы өндірісінен бас тарды. Америка Құрама Штаттарының Қоршаған ортаны қорғау агенттігі сондай-ақ Калифорния штатының Викторвилл қаласында CEMEX компаниясына қарсы сотқа жүгінді. Бұл мәселе 2009 жылы шешілді. 2021 жылдың ақпан айында АҚШ Энергетика министрлігі CEMEX Victorville цемент зауытында көміртегіді тұтқындау бойынша зерттеулерді қаржыландырды. Ұлыбританияда 2006 жылдың қазан айында CEMEX компаниясына Rugby зауытынан 5 км қашықтықтағы қауіпті шаңнан кейін 400 000 фунт стерлинг айыппұл салынды. Бұл Интеграцияланған ластануды алдын алу және бақылау ережелері бойынша ең жоғары айыппұл және сонымен қатар Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің алты жыл ішіндегі ең жоғары айыппұлы болды. Алайда, Апелляциялық сот айыппұлды шамадан тыс деп танып, оны 50 000 фунт стерлингке дейін төмендетті. 2007 жылдың сәуірінде CEMEX Rugby қаласындағы сол зауытта шаңды азайту жүйесіне 6,5 миллион фунт стерлинг инвестициялағанын хабарлады, бұл бөлшек шығарындыларды 80%-ға азайтты. Бұл нысан Еуропалық Одақтың қалдықтарды өртеу директивасына сәйкес келеді, себебі ол отын ретінде пайдаланылатын ескі шиналарды өртейді. Бұл практика көптеген цемент зауыттарында кең таралған болғанымен, оның қоршаған ортаға және адам денсаулығына тигізетін әсеріне қатысты алаңдаушылықтар бар. 2021 жылы CEMEX Еуропадағы экологиялық таза "айналымдық экономиканы" дамытуға инвестиция жасады, оның ішінде Rugby зауытында да табиғи отынның орнына қалдықтарды қауіпсіз пайдалану жобалары бар. 2008 жылдың 10 маусымынан 5 тамызына дейін жүргізілген сынақтар барысында Монтерей шығанағының (Калифорния) Бірыңғай ауа ластануын бақылау округі Давенпорттағы (Калифорния) бастауыш мектепте және өрт сөндіру бөлімінде рак тудыратын химиялық зат – VI хромның (оншақты хром) жоғары деңгейін анықтады. VI хром – Эрин Брокович фильміне шабыттандырған зиянды зат. Уытты заттың шығуы Cemex цемент зауытынан шыққан шаңнан болған болуы мүмкін, себебі Тынық мұхиты бастауыш мектебіндегі VI хром деңгейі ауа аймағының қабылданатын деңгейінен сегіз есе жоғары, ал Давенпорт өрт сөндіру бөлімінде – он есе жоғары болды. Екеуі де CEMEX-тен жарты мильдей қашықтықта орналасқан. VI хром соңғы жеті жыл бойына Давенпорттағы CEMEX зауытында білместен өндірілген болуы мүмкін. Монтерей шығанағының ауа ластануын бақылау округінің атқарушы директоры Эд Кендигтің айтуынша, цемент өндірісінің кездейсоқ, бұрын белгісіз қосалқы өнімі ретінде VI хром бүкіл елде өндіріліп жатуы "мүмкін". 2007 жылы EPA CEMEX-ке қарсы Victorville зауытындағы федералдық ауа ережелерін бұзғаны үшін шағымданып, 2006 жылы CEMEX Санта-Барбара және Мичиган зауыттарындағы бұзушылықтар үшін айыпталды. 2017 жылы келісімге қол жеткізілді және CEMEX 2020 жылдың желтоқсанында кен өндіруді тоқтатты. 2020 жылы CEMEX жаңа климаттық іс-қимыл стратегиясын жариялады, оның мақсаты – 2030 жылға қарай 1990 жылғы базалық деңгейге қарағанда жалпы көміртегі ізін 35%-ға төмендету және 2050 жылға қарай таза көміртегісіз бетон жеткізу. 2021 жылдың мамырында CEMEX британдық BP мұнай компаниясымен цемент өндірісін салалық деңгейде көміртексіздендіруді зерттеу үшін серіктестік құрды. 2024 жылы Oishi (Филиппин бренді) және CEMEX Asia Holdings Ltd. (Филиппин) өндірістік операцияларда экологиялық басқару және айналымдық экономика қағидаттарына сәйкес пластикалық қалдықтарды тұрақты жоюды қолдау үшін серіктестік құрды. "Liwayway компаниясымен серіктестік бізге Extended Producer Responsibility Act (EPRA) (Republic Act No. 11898) талаптарын орындауға көмектеседі, сонымен қатар біздің Future in Action күш-жігерімізге, көміртегі шығарындысы жоқ компанияға айналуға үлес қосады", - деді Cemex бас директоры Луис Франко. Liwayway пластикалық қоқыстарды Cemex компаниясының Solid Cement зауытына бірге өңдеуге жібереді.