Кіріспе
Ирландиялық құрылыс материалдары компаниясы James Hardie Industries plc – әлемдік құрылыс материалдары компаниясы және әлемдегі талшықты цемент өнімдерін өндіруші ең ірі компания. Бас кеңсесі Ирландияда орналасқан, Австралия және Нью-Йорк қор биржаларында тіркелген қос тізімді компания. Оның басқару тобы қазіргі уақытта АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Чикаго қаласында орналасқан. Джеймс Харди 20 ғасырда асбестке байланысты бірнеше дау-дамағлға ұшырады.
the global building materials company
James Hardie Industries plc is a global building materials company and the largest global manufacturer of fibre cement products. Headquartered in Ireland, it is a dual listed company, being listed on the Australian and New York Stock Exchanges. Its management team currently sits in Chicago, Illinois, United States. James Hardie was plagued by several asbestos related scandals in the 20th century.
Тарих
Джеймс Харди (27 шілде 1851 - 20 қараша 1920) 1888 жылы Шотландияның Линлитгоу қаласынан Австралияға көшіп келіп, майлар мен жануарлар терілерін импорттаумен айналысатын кәсіпорын құрды. Эндрю Рид, де Линлитгоудан, Хардиге Мельбурнге қосылды және 1895 жылы толық серіктес атанды. Харди 1911 жылы зейнетке шыққанда, бизнестің жартысын Ридке сатты.
Сидней қор биржасында листинг және асбест құрайтын өнімдер
Компания 1951 жылы Сидней қор биржасында тіркелді. Ол кезде компания асбест цемент табақтары және басқа да байланысты құрылыс материалдарын өндірді. ХХ ғасырдың ортасына қарай, James Hardie асбесттен жасалған құрылыс өнімдерін, жылу оқшаулағыштарды, құбырларды және тежегіш қаптамаларын өндіруші және таратушы ең ірі компанияға айналды. Австралияда ол Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд, Оңтүстік Австралия, Виктория және Батыс Австралия штаттарында асбест зауыттарын иеленді. Асбесттен жасалған өнімдермен, соның ішінде асбест цементімен жұмыс істеу салдарынан адамдарда асбестоз және қатерлі мезотелиома сияқты түрлі плевра аномалиялары дамыды. 1961 жылы компания өзінің тежегіш қаптамалар бөлімін Turner & Newall's Ferodo компаниясымен біріктіріп, Hardie Ferodo компаниясының 60% акциясын алды. 1980 жылдың тамызында ол қалған 40% акцияны сатып алды.
Асбестсіз өнімдер
1980 жылдардың ортасына қарай Джеймс Харди қазіргі заманғы асбестсіз талшықты цемент материалының авторы болды және өндірісті толығымен талшықты цементке көшті, бұл өнім негізінен Портленд цементі, құм және ағаш талшықтарынан тұрады.
Нидерланды, Ирландия және АҚШ-қа көшіру
2001 жылдың желтоқсан айында компания штаб-пәтерін Нидерландыға көшірді. Нидерландыға көшу нәтижесінде жеті жыл ішінде 86 миллион доллар салық үнемделіп, алайда 2009 жылы Австралия салық басқармасы 172 миллион доллар сомасында, сондай-ақ өсімжөнелер мен айыппұлдар есептеліп түзету хаттар шығарды. "Джеймс Харди" бұл шешімге сәтті шағымданды. Сондай-ақ 2009 жылы АҚШ Ішкі Кірістер Қызметі "Джеймс Харди" 2006 жылдан бері АҚШ-Нидерланды шартын бұзғанын айыптап, 37 миллион АҚШ доллары салық, 10 миллион АҚШ доллары өсімжөнелер мен айыппұлдар талап етті. 2010 жылы "Джеймс Харди" корпоративтік тіркелген жерін Ирландияға көшірді. Қазіргі уақытта "Джеймс Харди" Чикаго қаласында (Иллинойс штаты, АҚШ) корпоративтік кеңсесін және әлемнің түкпір-түкпірінде оннан астам өндіріс орнын басқарады.
Демеушілік және қайырымдылық
Джеймс Харди 1968 жылдан 1987 жылға дейін Батурст 500/1000 жарысының атау демеушісі болды. 1981 жылдан 1995 жылға дейін Паррамата Иелз командасының жейде демеушісі болды. 1988 жылы Джеймс Харди Индустриз Австралияның мемлекеттік кітапханасына жасалған ең ірі қайырымдылық көмегін көрсетті, Квинсленд штатының мемлекеттік кітапханасына мұқият дамытылған және зор маңызға ие Австралияның көркем өнер кітапханасын сыйға берді, ол елге екі жүз жылдық мерекелік сыйлық ретінде табыс етілді. Бұл жинақ Джеймс Харди Австралиялық Көркем Өнер Кітапханасы атамын алды және Мемлекеттік кітапхананың Өнер және Сирек Кітаптар бөлімінің құрамына кірді.
Тарих
1978 жылы бұрынғы шахта жұмысшыларында плевралық аномалиялар және басқа асбестке байланысты аурулар көріне бастады. Басқа компаниялар да осындай асбестке қатысты қызметтерге қатысқан, ең белгілісі CSR болды, бірақ 2002 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының шаң аурулары трибуналына түскен талаптардың 50%-дан астамы Джеймс Харди тобындағы компанияларға қарсы бағытталған. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының солтүстік жағалауындағы Бариулгилдің шағын аборигендік австралиялық қауымдастығының жанында компанияның қызметіне қарсы наразылықтар болды, Лайл Мунро Снр және NSW аборигендік құқықтық қызметі компанияға қарсы шараларға белсенді қатысты. Джеймс Харди және оның еншілес компаниялары 1980 жылдан бері оның қызметінен зардап шеккендерге өтемақы төлеп келеді. Алдын ала кейбір талаптар туындағанмен, 1980 жылдардан бастап жағдайлардың көбеюі Джеймс Хардиді асбесттің қауіпті екенін білгенін мойындауға мәжбүр етті. Дегенмен, Джеймс Харди жұмысшыларды қорғау үшін барлық мүмкіндігін жасағанын мәлімдеді. 1978 жылы компания өнімдеріне шаңды тыныс алу қатерлі ісікке алып келуі мүмкін екенін түсіндіретін ескертулер жасай бастады. 1987 жылдың наурыз айында Джеймс Харди асбест өндірісін тоқтатты. Асбесттің денсаулыққа зиянды әсеріне алаңдаушылық артқандықтан, 1980 жылдардың ортасында Джеймс Харди асбестсіз талшықты цемент технологиясын, асбестпен байланысты қауіптерсіз әзірледі.
МРКФ және Нидерландыға көшіру
Джеймс Харди 1930 жылдан бері еншілес компаниялар арқылы жұмыс істейтін бас компания ретінде құрылған. Барлық асбест операциялары, оның ішінде өтемақы төлеуді қамтамасыз ету, Джеймс Хардидің еншілес компаниялары, атап айтқанда Джеймс Харди және Кой, сондай-ақ Харди Фердо (кейіннен Jsekarb деп аталды) жүзеге асырды. 1995-2000 жылдар аралығында Джеймс Харди (бас компания) осы еншілес компаниялардың активтерін (кейін тиісінше Amaca және Amaba деп аталды) алып тастай бастады, ал оларға Джеймс Харди тобының асбест бойынша көптеген міндеттемелерін қалдырды. Джексон есебінде бұл "нақты бағалау" "тыйымталғандай оптимистік" екендігі және болашақ міндеттемелердің бағасы "өте төмен" екендігі анықталды. Осы бөліністен кейін Джеймс Харди компания мен оның акционерлері үшін маңызды салықтық артықшылықтар бар деп мәлімдеп Нидерландыға көшті. Бұл қадамды жасау үшін компания Австралия соттарына (өйткені ол Австралия қор биржасында тіркелген) MRCF болашақ міндеттемелерді орындай алатынына сендірді. Соттарға осы туралы және Австралиядағы асбест құрбандарына MRCF-ке жартылай төленген акциялар арқылы қосымша қаражат бөлінетіні туралы, бұл жаңа голланд бас компаниясын қажет болған жағдайда қаражат талабына жауап беруге міндеттейтіні туралы кепілдік берілді. Сол кездегі талаптың құны 1,9 миллиард долларды құрады. Сондықтан Нидерландыға көшіру орын алды. Алайда, Джеймс Харди көшкеннен кейін күткен салықтық жеңілдіктер 2001 жылы АҚШ-тағы салық заңнамасы қайта қаралып, кейін 2006 жылы АҚШ Нидерландымен жаңа сауда келісіміне қол қойғаннан кейін іске аспады. Көшкеннен кейін көп ұзамай, актүарлық есепте Джеймс Хардидің асбест бойынша міндеттемелері 574 миллион долларға жететіні болжалды. MRCF Джеймс Хардиден қосымша қаржы сұрады, ал оған 18 миллион долларлық активтер ұсынылды, бірақ MRCF бұл ұсынысты қабылдамады. Асбест бойынша міндеттемелердің бағасы 2002 жылы 752 миллион долларға, ал 2003 жылы 1,58 миллиард долларға дейін өсті. 2004 жылы қаржыландыру тапшылығы күшейді, өйткені құрметті құрбандар өтемақы алудан қағылып қалмауы үшін, 2003 жылдың наурыз айында Джеймс Харди қордың қауіпсіздігі үшін арналған жартылай төленген акцияларын жойғаны белгілі болды. MRCF-пен келіссөздер кезінде Джеймс Харди MRCF және Джеймс Харди жеке заңды тұлғалар екендігіне сүйене отырып, міндеттемелерге жауапкершілікті қабылдаудан бас тартты.
Тергеу
2004 жылдың 12 ақпанында Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі бұл мәселе бойынша сот тергеуін тапсырды. Тергеу қорытындылары Джеймс Харди және оның басқаруын қатты сынады. Басқа да тұжырымдардың арасында, Джеймс Харди тапсырған және міндеттемелерді 286 миллион долларға бағалаған актуариялық есептердің жеткіліксіз екені анықталды, себебі олар Amaca және Amaba компанияларына тиесілі инвестициялардың құны туралы негізсіз болжамдар жасаған қаржылық модельді қолданды, көрсетілген сандар көптеген нақтыланбаған шарттарға байланысты болды және Amaca мен Amaba компанияларын Джеймс Хардиден бөлудің әсерін ескермеді. Осы тұжырымға қарамастан, Джеймс Хардиге өтемақы туралы келісімге келу үшін үлкен саяси және әлеуметтік қысым көрсетілді; үкіметтер Джеймс Харди өнімдерін бойкотқа алды, ал кәсіподақтар компания өнімдерін өңдеуден бас тартуға негізделген, компанияға қарсы жаһандық кәсіподақ қозғалысын ұйымдастырумен қорқытты. Тергеу нәтижелерінен кейін Джеймс Харди үкіметтермен және кәсіподақтармен Джеймс Харди өнімдерінен зардап шеккендерге өтемақы төлеу жүйесін құру мақсатында келіссөздер жүргізді. 2004 жылдың желтоқсанында Джеймс Харди өз өнімдерінен зардап шеккендерге ерікті өтемақы қоры арқылы өтемақы төлеуге келісті. Қордың ережелері 2005 жылдың маусым айына дейін заңмен бекітілуі тиіс еді, бірақ үдеріс тоқтап, компания келісімнің аяқталу күнін жариялаудан бас тартты. Компания мен Федералды үкімет арасындағы ерікті қорға жасалған қайырымдалықтардың салықтан шегерілуі туралы даулар келісімді одан әрі кешіктірді. Тек 2006 жылдың қарашасында, федералды үкімет Джеймс Хардидің ерікті қорға жасаған жарналарын салықтан шегеруге мүмкіндік беретін және ерікті қорға салықтан босатылған мәртебе беруге мүмкіндік беретін «қара тесік» салық заңнамасын жасағаннан кейін ғана Джеймс Харди өтемақы келісімін аяқтады. Федералды үкіметке штаттық үкіметтер, кәсіподақ жетекшілері және зардап шеккендер тарапынан салық мәселесін шешу үшін үлкен қысым көрсетілді. Ерікті қорға заңдық құрылым берудің соңғы қадамы – Джеймс Харди акционерлерінің келісімді мақұлдауы болды. 2007 жылдың ақпан айында акционерлердің 99,6%-ы келісімді қолдады және ол бірнеше күннен кейін жұмыс істеуге кірісті.
Құқықтық іс-қимыл
2004 жылғы тергеуден кейін прокурорлар МРКФ-тың өтімділігі туралы жалған мәлімдеме жасағаны үшін бас директор мен басқа да жоғары лауазымды тұлғаларға қарсы азаматтық және қылмыстық іс қозғауды қарастырды. 2007 жылдың ақпан айында 2001 жылғы директорлар кеңесінің барлық мүшелері мен басқарушылық құрамның бірқатар өкілдері Австралияның Бағалы қағаздар және инвестициялар комиссиясы (ASIC) тарапынан 2001 жылғы Корпорациялар заңының бірнеше бұзушылықтары бойынша айыпталды, оның ішінде директорлық міндеттерін орындамау және тиісті күтім мен ұқыпсыздық таныту. ASIC компания басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғау мүмкіндігін де зерттеді, бірақ 2008 жылдың қыркүйегінде Бас прокурордың кеңсесі жеткілікті дәлелдер жоқ екенін шешіп, іс қозғалмады. 2009 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс Жоғарғы соты директорлардың Джеймс Хардидің өтемақы талаптарын қаржыландыру қабілеті туралы қор биржасын жаңылыстырғанын анықтады. Оларға сондай-ақ бес жылға директорлық лауазымдарда қызмет етуге тыйым салынды. Бұрынғы бас атқарушы директор Питер Макдональдқа МРКФ құруға және оны насихаттауға қатысқандығы үшін 15 жылға тыйым салынды және 350 000 доллар айыппұл салынды. Макдональдтан басқа бұрынғы директорлар сот шешіміне шағымданып, 2010 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс апелляциялық соты осы директорларға қатысты шешімді күштен шығарды. ASIC 2011 жылдың қазан айында Австралия Жоғарғы сотына шағым түсірді. 2012 жылдың мамырында Жоғарғы сот 2009 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс сотының шешімін қолдап, Джеймс Хардидің жеті бұрынғы директорларының асбест құрбандарына өтемақы төлеу қоры туралы қор биржасын жаңылыстырғанын растады. 2021 жылы Джеймс Харди Жаңа Зеландия соты Harditex қаптамасы Жаңа Зеландиядағы үйлерде су өткізбеу мәселелерін тудырды деген талапты қабылдамады. Сот бұл мәселелерге нашар салынған үйлердің себепкер екенін, ал емес Джеймс Харди өнімдерінің кінәлі емес екенін анықтады.