Британдық ат спортының тарихы мен экономикалық маңызы

Кіріспе

Ат жарысы Ұлыбританиядағы екінші ең танымал көрермендер спорты және көп ғасырлық тарихы бар, ең көне спорт түрлерінің бірі. Британдық жылқы жарысы басқармасының мәліметтеріне сәйкес, ол британ экономикасына 3,39 миллиард фунт стерлингтің тікелей және жанама шығыстарын тудырады, оның 1,05 миллиард фунт стерлингі – негізгі жарыс индустриясының шығындарынан түседі. Корольдік Аскот және Челтенхэм фестивалі сияқты маңызды жарыстар британдық және халықаралық спорт және қоғамдық күнтізбеде маңызды орын алады. Бұл спорт Рим дәуірінен бері елде өткізіліп келеді, ал көптеген дәстүрлер мен ережелер сол кезден бастау алады. 1750 жылы құрылған Жокей клубы жарыс ережелерін қалыптастырды, ал оның мүшесі адмирал Рус жылқы жарысы үшін гандикап жүйесінің, оның ішінде жасқа қарай салмақ белгілеудің негізін салды. Ұлыбританияда Ньюмаркет, Аскот және Челтенхэм сияқты жарыс жолдары, сондай-ақ Эпсомдағы Дерби, Гранд Национал және Челтенхэм Алтын кубогы сияқты жарыстар бар. Ұлыбритания Фред Арчер, сэр Гордон Ричардс және Лестер Пиггот сияқты ұлы жокейлерді өндірді. Ұлыбритания тарихи тұрғыдан асыл тұқымды жарыс жылқыларын өсірудің маңызды орталығы болды. Шындығында, барлық жарыс жылқылары ағылшын толыққанды тұқымды деп аталады, өйткені осы тұқым Англияда қалыптасқан. Қазіргі кездегі барлық таза қанды жарыс жылқыларының тегі 17-18 ғасырлардың соңында Ұлыбританияға әкелінген үш негізгі тұқымға дейін жетеді. Джеймс Уэзерби алғаш жариялаған "General Stud Book" кітабы әлі де осы тұқымдағы әрбір жылқы туралы мәліметтерді сақтайды. Жылқы жарыстарындағы ставкалар британдық ставка индустриясының негізгі бөлігі болып табылады және екеуінің арасындағы қарым-қатынас тарихи тұрғыдан өзара тәуелділікке негізделген. Ставка индустриясы жылқы жарыстарын қаржыландыруда маңызды рөл атқарады, бұл Ат жарыстарын ұйымдастыру жөніндегі комиссия және жарыс жолдары мен ставкалар дүкендері келісетін медиа құқықтары арқылы жүзеге асырылады.

none

Horse racing is the second largest spectator sport in Great Britain, and one of the longest established, with a history dating back many centuries. According to a report by the British Horseracing Authority it generates £3.39 billion total direct and indirect expenditure in the British economy, of which £1.05 billion is from core racing industry expenditure, and the major horse racing events such as Royal Ascot and Cheltenham Festival are important dates in the British and international sporting and society calendar. The sport has taken place in the country since Roman times and many of the sport's traditions and rules originated there. The Jockey Club, established in 1750, codified the Rules of Racing and one of its members, Admiral Rous laid the foundations of the handicapping system for horse racing, including the weight for age scale. Britain is also home to racecourses including Newmarket, Ascot and Cheltenham and races including The Derby at Epsom, The Grand National and Cheltenham Gold Cup. Great Britain has also produced some of the greatest jockeys, including Fred Archer, Sir Gordon Richards and Lester Piggott. Britain has also historically been a hugely important centre for thoroughbred racehorse breeding. In fact all racehorses are called English Thoroughbred, the breed having been created in England. All modern thoroughbred racehorses can trace a line back to three foundation sires which were imported to Britain in the late 17th/early 18th centuries and the General Stud Book first published by James Weatherby still records details of every horse in the breed. Gambling on horseraces has been one of the cornerstones of the British betting industry and the relationship between the two has historically been one of mutual dependence. The betting industry is an important funder of horse racing in Great Britain, through the betting levy administered by the Horserace Betting Levy Board and through media rights negotiated by racecourses and betting shops.

Рим дәуірі мен орта ғасырлар

Жылқылар Римге дейінгі дәуірде жүк көтеру үшін пайдаланылған, бірақ Британиядағы алғашқы ат жарыстарын шамамен 200 жылы Йоркширде Рим империясының әскерлері ұйымдастырған деп саналады, алайда римдіктер осы спортты әкелген-әкелмегені нақты белгісіз. Римдіктер Ветэрбидегі лагерьде Септимий Север императоры Англияға әкелген араб жылқыларына қарсы өз жылқыларын сынаған деген болжам бар. Римдіктердің кезінен қалған жарыс жолдарының іздері табылды, бірақ жазбалар аз. Әйгілі Беде Англиялықтардың шамамен 631 жылы жылқыларын жабдықалағанын айтады. "Жүгірілетін жылқылар" туралы ең алғашқы жазба – Францияның Капе үйінен шыққан Хью 9-10 ғасырларда Англия королі Ательстанға сыйлық ретінде жылқылар сыйлағаны туралы мәлімет. Ательстанның тұсында ағылшын жылқыларын экспорттауға тыйым салынды, себебі олардың континенттік жылқылардан басым екендігі айтылды. Континенттік жылқыларды импорттауға рұқсат етілді, және Вильгельм Жеңімпаз көптеген жылқыларды Англияға әкелді. Роджер де Монтгомери, Шрусберидің 1-ші графы елге испандық тайыншаларды әкелді. 1540 жылға қарай жарыстар Англиядағы ең көне жарыс жолы – Честерде нығайып қалды. Елизаветаның кезінде спорт "халықтық ойын-сауыққа" айналды, ал королеваның өзі 1580 жылдары Солсбери жазығында жарыстарды тамашалаған, сондай-ақ Хэмптондағы жайылымдарды күтіп, Блэкхитте өзінің жарыс алаңын құрған. Гальтр орманындағы жарыстар 1590 жылы, Лейт жарыстары 1591 жылы, ал Донкастердегі жарыстар 1595 жылы басталды.

17 ғасыр

Елизаветаның тұсында ат жарысына деген қызығушылық белгісіз себептермен төмендеген сияқты, бірақ 1605 жылы Джеймс I Ньюмаркет деген шағын ауылды тауып алғаннан кейін жағдай өзгерді. Ол сол жерде ат жарыстарында көп уақыт өткізе бастады, содан бері ол Англиядағы ат жарысының отаны ретінде танымал болды. Джеймс онда көп уақыт өткізгендіктен, Парламент одан елді басқаруға көбірек назар аударуын өтінді. Бұл аймақ Будика мен Ицени заманынан бері жылқымен байланысты болды. Ондегі алғашқы жарыс 1622 жылы лорд Солсбери мен Букингем графына тиесілі жылқылар арасында 100 фунт стерлингке өткізілді, ал жарыс жолы 1636 жылы салынды. Честер спорттың маңызды орталығы болып қала берді, ал 1609 жылы «Руди» айналасында «Сент-Джордж» жарысы бес рет өткізіліп, жүлде ретінде күміс қоңыраулар мен ақшалай сыйлықтар табысталды. Жарыс ережелерінің алғашқы жазбалары 1619 жылы Киплинкотста пайда болды. Елдің басқа жерлерінде де жарыс кездесулері жиілеп бастады. Йоркширдегі Ричмондға жақын Гатхерлиде, Кройдон мен Теобальдста (Энфилд Чейс) күміс қоңыраулар үшін жарыстар өткізілді. Жокейлердің салмағы өлшеніп, қатаң түрде бақыланды, ал жылқыларға дұрыс тамақтандыру мен жаттығу арқылы ресми түрде дайындалды. Джеймс VI және I осы спортты қолдады. Испан армадасының қирауынан кейін Галлоуэйге келген испан жылқыларының бір бөлігін жергілікті тұрғындар сақтап, король Ирландияда болғанда оның жылқыларымен жарысқа қойды. Олар корольдікінен жақсырақ болды және патша тұтқындарына сатып алынды. Король бірнеше жарысқа демеушілік етті, тіпті 1607 жылы Линкольнде жарыс жолының басшысы болды және Ньюмаркетте аң аулау үйі салды, соның арқасында ол жарыстан ләззат ала алды. Әдетте жалдамалы жокейлерді пайдаланбай, өз аттарымен жүретін джентльмендер арасындағы жеке жарыстар кеңінен таралды. Англия королі Чарльз I таққа отырған кезде Ньюмаркетте көктемгі және күзгі жарыстар енгізілді, ал 1634 жылы алғашқы Алтын кубок жарысы өтті. Чарльз Гайд-паркте жарысатын 100 гинеялық күміс кубок сыйлады және Ньюмаркетте күміс табақ орнатты. Стамфорд пен Эпсомдағы жарыстар да жақсы ұйымдастырылды. 1654 жылы Оливер Кромвель барлық ат жарыстарын тыйым салды және көптеген жылқылар мемлекетке тәркіленді. Бірақ Кромвельдің өзі де жылқы шаруашылығын жүргізді. Чарльз II жарысты қайта жандандырғаннан кейін, ол 1664 жылы Ньюмаркет қалалық табағын құрды және ережелерін өзі жазды:

During Elizabeth's reign, interest in horse racing appears to have waned, for reasons unrecorded, but this changed when in 1605, James I discovered the little village of Newmarket whilst out hawking or riding. He began to spend time there racing horses, and from then on it has been known as the home of horse racing in England. In fact, James spent so much time there that the House of Commons petitioned him to concentrate more of his time on running the country. The region has had a long association with horses going back to the time of Boudica and the Iceni. The first recorded race there was a match for £100 between horses owned by Lord Salisbury and Marquess of Buckingham in 1622, and the racecourse was founded in 1636. Chester continued to be a centre of the sport and by 1609 there are records of the St George's race being run five time round the "Roody" for a prize of silver bells and a sum of money. The first known Rules of Racing date from Kiplingcotes in 1619. Race meetings began to spring up elsewhere in the country. Races were run for silver bells at Gatherley, near Richmond in Yorkshire, Croydon and Theobalds on Enfield Chase. Jockey weights began to be measured and rigorously enforced, and formal training of horses took place, paying attention to food and exercise. James VI and I encouraged the sport. Some of the Spanish horses that ended up in Galloway after the wrecking of the Spanish Armada were kept by local people and raced against the King's own horses when he was in Ireland. They proved better than the King's and were bought for the royal stables. The King supported several meetings, even acting as Clerk of the Course at Lincoln in 1607 and built a house at Newmarket as a hunting lodge and so he could enjoy the racing there. Private match races between gentlemen, riding their own horses, rather than using hired jockeys as became the norm later, became commons. Around the time that Charles I of England came to the throne, Spring and Autumn race meetings were introduced to Newmarket and in 1634 the first Gold Cup event was held. Charles gave a 100 guinea silver cup to be raced for at Hyde Park, and instituted a silver plate at Newmarket. Meetings at Stamford and Epsom were now well established. All horse racing was then banned in 1654 by Oliver Cromwell, and many horses were requisitioned by the state. Despite this Cromwell himself kept a stud running of his own. With the restoration of Charles II racing flourished and he instituted the Newmarket Town Plate in 1664, writing the rules himself:

Уильям III атпен жүруге арналған академия құрды және елдің көптеген жерлерінде жарысатын табақтар берді. 1695 және 1702 жылдар аралығында ол Ньюмаркетте өзінің жылқыларын, соның ішінде Сомерсет герцогымен 2000 гинеялық жарысқа қатыстырды. «Турфтің әкесі» деп аталған ықпалды Трегонвелл Фрэмптон Уильямның жылқыларын ұстады және сол қызметті королева Анна, Джордж I және мүмкін Чарльз II мен Джеймс II үшін де атқарды. Ол тұқымды жақсартуға үлкен үлес қосты. Қазіргі таза тұқымды жылқының үш негізін қалаушылар – Байерли түркісі, Дарли арабтығы және Годольфин Барбы 17-шы және 18-шы ғасырлардың соңында Англияға әкелінді және қазіргі таза тұқымды жарыс жылқыларының барлық сызықтарына дейін іздеуге болатын сызықтарды құрды. Осы кезеңде қоршау және «әдеп-ғұрыптың біртіндеп жетілдірілуі» салдарынан соколов, ату және қоян аулау сияқты басқа дәстүрлі ауылдық спорт түрлері күрт азайды, ал жарыс «өзінің шыңына» жетті. Жылқылардың қабілетіне қарай салмақ жүктеуге арналған мүгедектер жарысы 19-шы ғасырдың басынан бастап танымал болды. Біріншісі 1791 жылы Аскотта өткізілді, содан кейін басқалары да болды. Көптеген жарыстар осы күнге дейін сақталған, соның ішінде Честер кубогы (1824 жылдан бастап), Нортумберленд платасы (1833), Ньюмаркеттегі Цезаревич және Кембриджшир гандикаптары (1839), Гудвудтың Стюардс кубогы (1839), Йорктегі Эбор (1843), Эпсомдағы қалалық және қала маңындағы гандикап (1851) және жалпақ жарыс маусымының дәстүрлі ашылушысы Линкольн (1853). Steeplechasing алғаш рет Том Колманмен 1830-шы жылдардың басында Сент-Олбанста ұйымдастырылды. Сол онжылдықтың соңында Уильям Линн Айнтриде Grand National жарысын құрды. 1875 жылы Сандоун Паркі мүшелеріне арналған бөлек үй-жайын ашқан алғашқы жарыс алаңы болды. ХХ ғасырдың басында «уақыт спортқа деген ұлттық құштарлықты күшейтті және бекітті» делінген. Бірақ оның моральдық әсеріне қатысты алаңдаушылықтар да болды. Жылқы жарысына және оған байланысты құмар ойындарға деген қызығушылық «біз қабылдағымыз келмейтін құштарлықтың жемісі» деп сипатталды, сонымен қатар «қазіргі турф жамандықтардың мекеніне айналып барады» деген ескерту жасалды.

William III founded a riding academy and gave plates to be ridden for in many parts of the country. Between 1695 and 1702, he ran his own horses at Newmarket, including in a 2000 guinea match against the Duke of Somerset. The influential Tregonwell Frampton, known as the "Father of the Turf" was keeper of William's horses, and performed the same task for Queen Anne, George I and possibly Charles II and James II. He did much to improve the breed. The three foundation sires of the modern thoroughbred, the Byerley Turk, Darley Arabian and Godolphin Barb were imported to England in the late 17th and early 18th centuries and founded the lines which can be traced down to every modern thoroughbred racehorse. Other traditional rural sports, including hawking, shooting and hare hunting, had much diminished by this period, due to enclosure and "gradual refinement of manners" and racing was at its "acme". Handicap races, in which horses are assigned weights to carry in proportion to their ability, became popular from the turn of the 19th century onwards. The first had been run at Ascot in 1791 and others followed. Many have persisted to this day including the Chester Cup (from 1824), Northumberland Plate (1833), Cesarewitch and Cambridgeshire Handicaps at Newmarket (both 1839), Goodwood's Stewards' Cup (1839), the Ebor at York (1843), the City and Suburban Handicap at Epsom (1851) and the traditional opener for the flat racing season, the Lincoln (1853). Steeplechasing first became organised by Tom Colman at St Albans in the early 1830s. By the end of that decade, the Grand National had been established at Aintree by William Lynn. In 1875, Sandown Park became the first racecourse to open a separate members' enclosure. By the turn of the 20th century, it was said that "time has only strengthened and confirmed the national passion for the sport." Concerns over its moral effects were prevalent though. An interest in horse racing and the attendant gambling was described as the "offspring of a passion we should wish to disown", with a warning that "the modern turf is fast becoming the very manor of the worst".

ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін

1947 жылы Гамильтон Ұлыбританияда алғашқы кешкі жарыс өтті. Қазір Вулверхэмптон жарыс жолында жылына шамамен 50 кешкі жарыс өткізіледі. Жокей клубы спортты басқаруды 1993 жылы құрылған Британдық жылқы жарысы кеңесіне (BHB) дейін жүзеге асырды. BHB стратегиялық жоспарлау, қаржы, саясат, жарыс жоспарлау, жаттығу және маркетингке жауапты болса да, Жокей клубы спортты реттеуді жалғастырды. 2006 жылы реттеу процесін жүргізу үшін Ат жарыстарын реттеуші орган құрылып, Жокей клубы 13 жарыс жолы мен Ньюмаркет және Лэмбурн шабыс жолдарына иелік етті. 2007 жылдың шілдесінде HRA мен BHB бірігіп, Британдық жылқы жарысы органы құрылды.

Жарыс алаңдары

Ұлыбританияда 60 лицензияланған жарыс жолы бар, Солтүстік Ирландияда тағы екеуі бар (Даун Роял және Даунпатрик). Chelmsford City және Ffos Las (2009 жылы ашылған) жолдарынан басқа, барлық жолдар 1927 жылға дейін немесе одан ертерек салынған. Ең көнесі – Честер жарыс жолы, ол 16 ғасырдың басына дейін салынған. Америка Құрама Штаттары сияқты кейбір елдерден өзгеше, Ұлыбританияда жарыстар көбінесе шөпте өтеді. Дегенмен, барлық жағдайға төтеп бере алатын алты жол бар: Кемптон Парк, Лингфилд, Саутвелл, Вулвергемптон, Челмсфорд Сити және Ньюкасл. Саутвеллдің беті құмды-талшықты. Вулвергемптон 2014 жылдың тамызында Тапета бетін орнатты, бұл бұрынғы Polytrack-ты алмастырды; Ньюкасл 2016 жылдың мамырында өзінің Госфорт Парк тегіс жарыс жолын Тапета жолына айналдырып, жарықтандырылған бір шақырымдық тік сызықты қосты. Ньюкаслдегі барлық тегіс жарыстар енді Тапета бетінде өтеді, ал қысқы кезеңдегі кедергілерге арналған шөпті жол сақталды. Қалған үш британдық барлық жағдайға төтеп бере алатын жол Polytrack материалынан жасалған. Ирландияда Дундалк қаласында барлық жағдайға төтеп бере алатын Polytrack жолы бар. Жолдардың құрылымы да әртүрлі. Америка Құрама Штаттары сияқты басқа елдердегідей, дөңгелек пішінді жолдар өте сирек кездеседі. Әр жолдың өзіндік ерекшеліктері бар, сонымен қатар жылқылардың кейбір жолдарға көбірек бейімделетіні белгілі, сондықтан «аттар жолға қарай» деген мақал пайда болған. Британдық жарыс жолдарының екі негізгі басқару тобы бар: Жокейлер клубы жарыс жолдары, он бес жолды және Arena Racing Company, он алты жолды басқарады.

Жалпақ

Ұлыбритания әлемдегі ең маңызды қалыпты жарыстар мен жарыс жиындарына отан. Киплингкоттс Дербиі мен Ньюмаркет Тақтасы сияқты ежелгі ат жарыстары қазір көбінесе тарихқа енген, бірақ қазіргі заманға дейін маңыздылығын сақтап қалған көптеген ескі жарыстар бар. Бес британдық классика – 1000 Гиней, 2000 Гиней, Окс, Дерби және Сент-Лежер – 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында құрылған және әлі күнге дейін әр буын жылқы үшін жеңістің ең жоғары деңгейін көрсетеді. Бұл жарыстардың құрылымы мен қашықтығы, тікелей аттары болмаса, Ирландия сияқты көптеген еуропалық ат жарысы ұйымдары тарапынан қабылданды. Royal Ascot – Еуропадағы ең ірі қалыпты жарыс фестивалі және әлемнің түкпір-түкпірінен жылқыларды тартады. Қазіргі уақытта Ұлыбританиядағы қалыпты маусым Аскотта өтетін Британ Чемпиондары күнімен аяқталады, бұл чемпиондық жарыстар фестивалі.

Ұлттық аңшылық

Ұлттық аңшылық жарыстарында Челтенхам фестивалі – әлемдегі ең маңызды секіру жарысы фестивалі, және британдық және ирландтық жаттықтырушылар үшін жыл сайынғы басты мақсат. Фестивальде Челтенхам алтын кубогы және Чемпион кедергісі сияқты жарыстар өтеді, олар өз санаттарының ең жоғары деңгейі саналады. Жылдар бойы Кауто Стар және Desert Orchid сияқты, спорттан тысқары да танымал болған жылқылар осы жарыстарда жеңіске жеткен. Әлем жұртшылығына әлдеқайда белгілі Grand National (Аинтри) жарысы, өте ұзақ және қиын болғанымен, тарихи тұрғыдан Челтенхамдағы жарыстарға қарағанда төмен деңгейдегі жылқылармен өткізіледі. Дегенмен, Red Rum сияқты спорттың жылқы супержұлдыздарын өндірген. Оның әлемдік көрермендері шамамен 600 миллион адамды құрайды.

Газеттер

Британдық жылқы жарыстарын 1986 жылы құрылған күн сайынғы ұлттық газет, Racing Post қамтамасыз етеді. Бұл басылымда салалық жаңалықтар, барлық британдық және ирландтық жарыс кездесулерінің жарыс карталары, кеңес бағаналары және ставкалар туралы ақпарат, сондай-ақ грейхаунд жарыстары мен жалпы спортқа қатысты кішігірім бөлімдер бар. Сонымен қатар, Racing Plus сияқты арнайы апталық басылымдар мен Thoroughbred Owner & Breeder сияқты ай сайынғы журналдар да бар. Horse & Hound сияқты жалпы ат спорты журналдарында да жарыстар туралы ақпарат шектеулі түрде жарияланады. Көптеген ұлттық газеттердің спорттық беттерінде де жарыстар туралы жаңалықтар мен ақпарат жарияланады. Тарих бойында әртүрлі кезеңдерде бірнеше жарыс газеті болған, және олардың арасында қызыл тілдес бәсекелестік болған. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде Sporting Life және Sporting Chronicle екі бәсекелес газет болды, ал Манчестердегі Chronicle 1983 жылы қарыздар мен таралымының төмендеуіне байланысты жабылды. Racing Post 1986 жылы Sporting Life монополиясын бұзу және оған қарсы тұру үшін құрылды. Соңында, Trinity Mirror компаниясы Sporting Life-ті жауып, Racing Post тауарлық белгісін алғандықтан, тек Post ғана сақталды. Виктория дәуірінде жарыстар туралы хабарларды аз-көп көлемде жариялаған көптеген спорт газеттері болды. Олардың ішінде Bell's Life in London (Sporting Life-тің алдағысы), The Sporting Times және The Sportsman (2006 жылы жарық көрген, аты бірдей, бірақ қысқа мерзімді газетпен шатастырмау керек) бар. 1840 жылы Bell's Life Sunday Times-пен екі апталық газет ретінде бәсекелестікке түсті. Ол кезде төрт айлық журнал да болды: Old Sporting Magazine (1792 жылы құрылған), New Sporting Magazine (1824 жылы құрылған), Sporting Review (1837 жылы құрылған) және Sportsman (1829 жылы құрылған, сондықтан жоғарыда аталған Sportsman-нан (1865 жылы құрылған) өзгеше). Дегенмен, жылқы жарыстарын газеттерде жариялау 1779 жылғы Evening English Chronicle газетінен бастау алады деп есептеледі.

British horse racing is served by a daily, national newspaper, the Racing Post, founded in 1986. This publication carries industry news, race cards for all British and Irish race meetings, tipping columns and betting information, as well as smaller sections on greyhound racing and general sport. There are also dedicated weekly publications including Racing Plus and monthly magazines such as Thoroughbred Owner & Breeder. In addition, there is a limited amount of racing coverage in broader equestrian magazines, such as Horse & Hound. Many national dailies also carry racing news and information in their sports pages. At various times in history, there has been more than one racing daily, and fierce rivalries have existed between them. For most of the 20th century, the Sporting Life and Sporting Chronicle were the two competing papers, before the Manchester based Chronicle closed in 1983 due to debts and falling circulation. The Racing Post was founded in 1986 to fill the gap and challenge the Sporting Life monopoly that resulted and these two were rivals throughout the 80s and 90s. Ultimately, only the Post survived as the owners of the Sporting Life, Trinity Mirror, closed the Life and took over the Racing Post trademark. In the Victorian era, there was a wide range of sporting newspapers that carried racing news to a greater or lesser extent. These include Bell's Life in London (forerunner to the Sporting Life), The Sporting Times and The Sportsman (not to be confused with the short lived 2006 newspaper of the same name). In 1840, Bell's Life is reported to compete with the Sunday Times as the two weekly turf newspapers. There were also four monthly magazines at that time – the Old Sporting Magazine (founded 1792), the New Sporting Magazine (founded 1824), the Sporting Review (founded 1837) and the Sportsman (stated to have originated in 1829, so not the same as the Sportsman above which was founded in 1865). However, coverage of horse racing in newspapers is believed to date as far back as the Evening English Chronicle in 1779.

Теледидар

Британдық цифрлық теледидарда екі арнайы ат жарысы арнасы бар – Sky Sports Racing (ашық эфирде) және Racing TV (тек жазылым арқылы). Британдық жарыстардың күнделікті хабарлары жарыс жолдары мен жарыс жолдарына иелік етуші топтар арасындағы келісімдерге сәйкес екіге бөлінеді. Сенбі күнгі жарыстар мен апта ортасының маңызды фестивальдік жарыстары ITV телеарнасы арқылы эфирде де көрсетіледі. Арна сенбі күні сағат 13:30 мен 16:00 аралығында тікелей жарыстарды, ал сенбі күні сағат сайын жаңалықтарды ұсынады. Хабарларды Эд Чемберлин мен Оли Белл, сондай-ақ А.П. Маккой, Элис Планкетт, Мик Фицджеральд және Франческа Кумани жүргізеді. ITV4 каналында 60 күндік жарыстар, ал ITV каналында 40 күндік жарыстар көрсетіледі. ITV 1955 жылы эфирге шыққан алғашқы апталарынан бері ат жарыстарын көрсетіп келеді, ал 1970 жылдары ол BBC жабуына балама ретінде ITV Seven ұсынды, ол арнаның World of Sport бағдарламасының бір бөлігі болды. Бұл 1980 жылдардың басына дейін жалғасты, содан кейін жабу 4-арнаға көшірілді. 2017 жылға дейін ITV 1988 жылдан бері ешқандай ат жарысын көрсетпеген. Көп жылдар бойы жарыстар 1950 жылдары осы спортты көрсетуді бастаған BBC телеарнасында да көрсетілді. Арна 2012 жылға дейін Grand National, Royal Ascot және Derby сияқты маңызды жарыстарға құқықтарды сақтап келді, бірақ содан кейін Channel 4 осы құқықтарды жеңіп алды. BBC британдық ат жарыстарының тарихындағы маңызды сәттерді көрсетті, мысалы, Red Rum үшінші Grand National-ді жеңіп алғанда және 1967 жылы Foinavon сол жарыста жеңіске жеткенде, көптеген қатысушылар бірден тосқауылдан құлағаннан кейін. Channel 4 телеарнасы бұл спортты 30 жылдан астам уақыт бойы көрсетіп келеді. Бастапқыда ол ITV-де бұрын көрсетілген апта ортасындағы жарыстарды көрсетті, бірақ 1985 жылдың соңынан бастап ITV-де бұрын көрсетілген барлық жарыстарды қамтыды. 2013-2016 жылдар аралығында Channel 4 жердегі теледидардағы ат жарыстарының эксклюзивті арнасы болды. Channel 4 Racing бағдарламасының соңғы күні 2016 жылдың 27 желтоқсанында болды. Басқа спорт түрлері сияқты, көп жылдар бойы теледидарда жарыстарды жүргізіп келген көптеген адамдар қоғамдық санада жарыстармен тығыз байланысты болды. Олардың арасында BBC-дің Питер О'Суллеван ең танымал болды, ол "жарыстың дауысы" деп аталды және 50 Grand National жарысына түсініктеме берді. Channel 4 телеарнасының ең танымал жарыс шебері Джон Маккририк болды, ол өзінің ерекше киімдерімен және букмекерлердің қол тіліндегі "тик-так" белгісін қолдануымен танымал болды. Channel 4 бағдарламасының басқа да танымал жүргізушілері Дерек Томпсон, Джон Франком, Джон Оксей және Броу Скотт болды. Клэр Болдинг 2013 жылы BBC-ден бас жүргізуші болып ауысты.

There are two dedicated horse racing channels on British digital television – Sky Sports Racing (free to air) and Racing TV (subscription only). Daily broadcasts of British race meetings are split between the two according to contracts arranged by racecourses and racecourse owning groups. Saturday racing and key midweek festival meetings are also broadcast on terrestrial television by ITV. The channel broadcasts a Saturday afternoon programme of live racing, usually between 13:30 and 16:00, and an hour long weekly magazine show on Saturday mornings. The coverage is presented by Ed Chamberlin and Oli Bell with AP McCoy, Alice Plunkett, Mick Fitzgerald and Francesca Cumani. 60 days of racing are shown on ITV4, and 40 days of racing are shown on ITV. ITV had previously shown horse racing since its first weeks on air in 1955, and in the 1970s it provided an alternative to BBC coverage with the ITV Seven which featured as part of the channel's World of Sport programme. This lasted until the early 1980s, when coverage was gradually transferred to Channel 4. Prior to 2017, ITV had not shown any horse racing since 1988. For many years, racing was also broadcast on the BBC, who pioneered coverage of the sport in the 1950s. The network retained the rights to key race meetings, such as the Grand National, Royal Ascot and the Derby until 2012 when it was outbid for the rights by Channel 4. The BBC broadcast some of the key moments in the history of British horse racing, such as Red Rum winning his third Grand National and the 1967 victory of Foinavon in the same race after most of the field fell at the same fence. Channel 4's covered the sport for more than thirty years. Initially it showed the midweek events which were previously shown on ITV but from late 1985 it covered all of the racing previously shown by ITV. Between 2013 and 2016, Channel 4 was the exclusive home of horse racing on terrestrial television. The last day of Channel 4 Racing was on 27 December 2016. As with other sports, many of the people who have presented racing on television through the years have become inseparably linked with racing in the public consciousness. Foremost among these for many years was the BBC's Peter O'Sullevan, known as "the voice of racing", who commentated on fifty Grand Nationals. Channel 4's most recognisable racing figure was John McCririck, famed for his eccentric dress sense and use of the bookmakers' sign language "tic tac". Other notable presenters of Channel 4's coverage included Derek Thompson, John Francome, John Oaksey and Brough Scott. Clare Balding transferred from the BBC in 2013 to become lead presenter.

Салымдар

Ат жарысына ақша тігу спорттың өзімен бірдей ескі дәуірден келеді, бірақ Ұлыбританияда ат жарысы мен бүкіл ел бойынша тікелей ставкалардың байланысы өте мықты. Букмекерлік кеңселер көптеген қалаларда кең таралған, олар көбінесе жұмыс істеп табуға мүмкіндігі бар адамдардың көп саны күтілетін жерлерде орналасқан. 1970 жылдары бір кезде ең қолайлы орын "пабқа, жұмыс біржасына және почта бөліміне" жақын болуы керек екені айтылды, алғашқысы жақсы көңіл-күйдегі клиенттердің көзі, ал қалған екеуі "жәрдемақы" және мемлекеттік зейнетақы ақшасы түрінде қолма-қол ақшаның көзі болатын, ол сол кезде почта бөлімдері арқылы төленді. 1938 жылы Англияда ат жарысына 500 миллион фунт стерлинг салынған. Дегенмен, букмекерлік кеңселер 1960 жылға дейін заңдастырылмады, сол кезде Уильям Хилл, Ладброкс және Корал сияқты көптеген танымал британдық букмекерлік кеңселер желілері заңды түрде қала орталықтарында құрылды. Бұрын ставкалар белгілі бір несиелік кеңселер арқылы немесе заңсыз түрде, көбінесе қоғамдық орындарда немесе олардың маңында жасалатын, ал "букмекерлердің шабармандары" ставкаларды букмекерден клиентке жеткізіп жүретін. Ставкалар Парламенттің әртүрлі заңдарымен салық салынады. Ұлыбританиядағы барлық букмекерлік кеңселерден табыс салығы алынады, ол мемлекеттік қазынаға төленеді, ал жеке сома Мәдениет, Медиа және спорт министрлігінің ведомстволық емес мемлекеттік органы – Ат жарысы ставкалары бойынша салық комитетімен келісіліп, жиналады, ол жиналған қаражатты жарыстарға жүлде төлеуге және ат жарысын жақсартуға жұмсайды. Соңғы есептелген жыл бойынша, салықтан 103,5 миллион фунт стерлинг жиналды. Парламент депутаты Клемент Фрейд, өзі жарыс аттарына ие болған, 1970 жылдары, Парламентке сайланудан бұрын жарияланған мақаласында, ат жарысы тек салық жинау үшін ұйымдастырылғанын айтты. Ол, әйтпесе өмір сүруге жарамсыз көптеген жарыс жолдарының ашық қалғанын (жеткілікті жарыстар өткізілуін қамтамасыз ету үшін) атап өтті, тіпті иелері мен бапкерлеріне берілетін қаржылық сыйлықтар олардың көпшілігі шығындарын жабуға елеусіз мүмкіндік беретіндей деңгейге дейін төмендеді. 2001 жылдың 6 қазанында Үкімет ставкадан алынатын салықты жойды, ол ставканың немесе ұтыстың 9% құрады, ал ойыншы белгілі бір аз немесе белгісіз үлкен сома төлеуге құқылы болды. Қазіргі салық жалпы табысқа негізделген, де-факто ойыншылардан тікелей емес, букмекерлік кеңселер ұсынатын коэффициенттерге қосымша төлем түрінде алынады. Соңғы он жылда Ұлыбританияда онлайн құмар ойындар күрт өсті. Ойыншылар енді ставкаларын онлайн қоюда, онда технология оларға көптеген ақпарат пен білімге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Қазір жарыс ойыншылары онлайн форумдарда, кеңес беру сайттарында және т.б. ақпарат алмасады. Мысалы, кезеңдік Челтенхам фестиваліне 200 мыңнан астам адам қатысуы күтілуде.

Wagering money on horse races is as old as the sport itself, but in the United Kingdom the links between horse racing and nationwide wagering are very strong. Betting shops are common sights in most towns, tending to be sited wherever a significant number of people with disposable cash can be expected. At one point in the 1970s it was said that the ideal location was "close to a pub, the Labour Exchange and the Post Office", the first being a source of customers in a good mood, the other two being sources of ready cash in the form of "the dole" and state pension money, which was dispensed through Post Offices at the time. As early as 1938, £500,000,000 was being gambled on horse racing in England according to the Christian Social Council Committee on Gambling. However, betting shops were not legalised until 1960, at which time many of the famous British betting shop chains such as William Hill, Ladbrokes and Corals were legally established on the high street. Previously betting was either on course, via certain credit betting offices, or illegally conducted often in or around public houses, with "bookies runners" ferrying the bets from bookmaker to client. Betting is taxed under the authority of various acts of Parliament. A gross profit tax is levied on all UK based bookmakers which is payable to the exchequer, and a separate sum is agreed and collected by the Horserace Betting Levy Board, a non departmental public body of the Department for Culture, Media and Sport, who use the funds for race prize money and the improvement of horse racing. For the latest year reported, the levy resulted in £103.5 million being collected. Member of Parliament Clement Freud, who himself had owned racehorses, alleged in an article published in the 1970s, before his election to Parliament, that horse racing was organised purely to generate taxes. He cited the large number of otherwise non viable racecourses kept open (to ensure sufficient races being run) even as the financial rewards to the owners and trainers declined to the point where most could barely cover their expenses. On 6 October 2001, the Government abolished the turnover based tax on betting, which had been 9% of the stake or the winnings, the punter having the choice to pay a certain small amount or an uncertain large amount. The tax, now based on gross profit, is now effectively indirectly levied on the punters, the cost being absorbed in the odds that bookmakers offer. The last ten years in the UK has seen massive growth in online gambling. Punters are now going online to place their bets, where technology gives them access to a greater wealth of information and knowledge. Now racing punters exchange information on online forums, tipping sites etc. For example, over 200,000 people are set to participate in the next Cheltenham festivals.

Жокейлер

Британдық жылқы жарыстарының алғашқы күндері, иелері өздері жылқыға міне кіріп жарысқа қатысқан. Бұл әдет, жарыстар ұйымдасқан сайын тоқтатылды, ал иелері, көбінесе аристократтар, жылқыны күйеу жігіттері арқылы жарыстырды. Сол кездегі жокейлер көбінесе шалақы, таза емес және жақсы бағаланбаған. 19 ғасырдың жарыс тарихын жазған Нимрод, бұрынғы ғасырдың жокейлерінің "киімін" "кейпі өзгеше, деформацияланған адам" деп сипаттаған. Дегенмен, 18 ғасырдың ортасы мен соңында Йоркширде бірнеше жокейлер танымал болды. Олардың қатарында Джон Мангл, Билл Пирс, Джон Шепард, үш түрлі Джон Синглтон, Бен Смит және Билл Клифт болды. Олар Сент-Лежердің ең алғашқы жарыстарында көп жеңіс алды. Оңтүстіктегі әріптестері де осындай атаққа ие болды және Ньюмаркет жарыстарында үстемдік танытты. Олардың арасында Сэм Чифни, Джем Робинсон, Арнулл отбасы – Джон, Сэм және Билл – және "кәсіпке құрмет әкелген алғашқы адам" – Франк Бакл болды. 19 ғасырда үш жокей басымдық танытты – Нат Флатман, Джордж Фордем және Фред Арчер – олардың арасында қырық жокейлер чемпионаты жеңіліп алынды. Баспаның кеңеюі және қарапайым халық арасында жылқы жарысына қызығушылықтың артуымен, бұл жокейлер ұлттық деңгейде танымал болды, бүгінгі футболшылар мен тележұлдыздар сияқты беделге ие болды. Арчер өз қолымен өмірден озғанда:

Бұл кездегі жокейлердің жоғары беделін Викториялық қоғамның "Ванти-Фейр" журналындағы парламент мүшелерінің, аристократтардың және басқа да ұлттық тұлғалармен бірге жокейлердің карикатураларының саны көрсетеді. 20 ғасырда үш тұлға жарыс алаңында үстемдік танытты – Стив Донохью, Гордон Ричардс және Лестер Пиггот. Ричардс ең ұлы жокей ретінде есептеледі және көптеген рекордтарды орнатты, олардың көпшілігі бүгінге дейін сақталған, соның ішінде ең көп жарыс жеңісі және ең көп жокейлер чемпионаты. Пиггот 19 ғасырдың ұлы жарыс отбасыларының – Дейс және Каннонның – ұрпағы. Қазіргі уақытта Фрэнки Деттори жарыстан басқа да кеңінен танымал жокей, ол "Солтүстікке шыққандар" бағдарламасына қатысып, өзінің тағам ассортиментін іске қосты. Ол жарыс жолындағы жетістіктерімен де көпшіліктің назарына ілікті, соның ішінде 1997 жылы Аскоттағы "Ұлы жетілік" және үш жокейлер чемпионаты. Кирен Фэллон ғасырдың басында тұрақты чемпион болды, ал бірнеше чемпиондық жеңіске жеткен жас жокейлердің қатарында Райан Мур және қазіргі чемпион Ойсин Мерфи бар. Хейли Тернер 2005 жылы 1-топтағы жарыста жеңіске жеткен алғашқы британдық әйел және Чемпион-жалдамалы ретінде танымал болды, ал соңғы кезде Холли Дойл Тернердің бірнеше рекордтарын бұзып, BBC Sports Personality of the Year номинациясына ұсынылды. Тарихи тұрғыдан алғанда, кедергілер арқылы жарысатын жокейлердің беделі жалпақ жолмен жарысатын жокейлерге қарағанда төмен болды, бірақ 20 ғасырда бұл біршама өзгерді. "Ұлы ұлттық" жарысының үлкен теледидар көрермендері осыған көмектесті. Бұрын белгісіз болған жокейлер, мысалы, 2013 жылғы жеңімпаз Райан Мания, жарыс нәтижесінде бүкіл елге танымал болды. Барлық уақыттағы ең әйгілі кедергілер арқылы жарысатын жокей – солтүстік ирландиялық Тони МакКой, ол 1995/96 жылдан 2014/15 жылға дейін барлық кедергілер арқылы жарысатын жокейлер чемпионатының жеңімпазы болды және BBC Sports Personality of the Year жеңімпазы атанған жалғыз жылқы жарысымен айналысатын тұлға. Ол 2001/02 жылы бір маусымда ең көп жеңіске жеткен жокей үшін Гордон Ричардстың рекордты бұзды және зейнеткерлікке шыққан кезде оның мансабындағы жеңістердің жалпы саны 4358-ге жетті, бұл 1980 және 1990 жылдардың басындағы ең үздік кедергілер арқылы жарысатын жокейлер болған Питер Скудамор мен Ричард Данвудди көрсеткен көрсеткіштерден әлдеқайда жоғары. Ричард Джонсон, ол барлық чемпионаттарда МакКойдан кейін екінші орынды иеленді, барлық уақыттағы ең көп жеңіске жеткен жокейдің екінші орында тұр және 1990 жылдардың соңында Зара Филлипспен қарым-қатынасы үшін таблоидтық атаққа ие болды. Бұрынғы чемпиондар Дик Фрэнсис және Джон Франком жарысқа негізделген көркем әдебиет жазушылар ретінде екінші мансабынан рахат алғаннан кейін кең жұртшылыққа танымал болды, ал Франком (2012 жылдың соңына дейін) және Мик Фицджеральд жылқы жарысы бойынша теледидар сарапшылары ретінде белгілі. 2017 жылдың қараша айына дейін Ұлыбританияда лицензиясы бар 450-ге жуық кәсіби жокейлер және 300-ге жуық әуесқой жокейлер бар.

The high profile of jockeys at this time is illustrated (literally) by the number of caricatures of jockeys that feature in Victorian society magazine, Vanity Fair, alongside Members of Parliament (MPs), aristocrats and other national figures. Three figures dominate the flat racing scene of the 20th century too – Steve Donoghue, Gordon Richards and Lester Piggott. Richards is often regarded as the greatest jockey ever and set many records which still stand, including most flat race victories and most flat jockey championships. Piggott is descended from the great racing families of the 19th century, the Days and the Cannons. In the modern day, Frankie Dettori is the jockey with the widest public profile beyond racing, appearing on Celebrity Big Brother and launching his own food range. He has also gained public attention for his feats on the racetrack, including his 'Magnificent Seven' wins at Ascot in 1997 and three jockeys' championships. Kieren Fallon was a regular champion around the turn of the century, and younger jockeys to have won multiple championships include Ryan Moore and current champion Oisin Murphy. Hayley Turner came to prominence as the first British woman to win a Group 1 race outright and as Champion Apprentice in 2005, and more recently Hollie Doyle has broken several of Turner's records and been nominated for BBC Sports Personality of the Year. Historically, jumps jockeys have not had the same profile as their flat counterparts, but this changed to some extent in the 20th century. The large television audience enjoyed by the Grand National has helped in this regard. Previously unknown jockeys like 2013 winner Ryan Mania have received their first nationwide coverage as a result of the race. The most celebrated jumps jockey of all time is the Northern Irishman Tony McCoy, winner of every Jumps Jockeys' Championship from 1995/96 until 2014/15 and the only horse racing figure to ever win the BBC Sports Personality of the Year. He broke Gordon Richards' record for most winners in a season in 2001/02 and his total number of career wins by the time he retired was 4,358, well eclipsing the numbers set by Peter Scudamore and Richard Dunwoody who between them were the leading jumps jockeys of the 1980s and early 1990s. Richard Johnson, who has been second to McCoy in nearly all of his championships has the second most wins jockey of all time, and gained tabloid fame in the late 1990s for his relationship with Zara Philips. Former champion jump jockeys Dick Francis and John Francome have become known to a wider public after enjoying second careers as writers of racing based fiction, while Francome (until the end of 2012) and Mick Fitzgerald are known as horse racing TV pundits. As of November 2017, there are around 450 professional jockeys licensed in the United Kingdom, along with around 300 amateur riders.

Жаттықтырушылар

Жарыс аттарын арнайы даярлау Джеймс I патшалық кезінде жиі кездесе бастады. Қазіргі заманғы Ұлыбританиядағы жазықтық жаттығуларындағы екі басты күш – ирландиялық жаттықтырушы Айдан О’Брайен және Годольфин, олардың жаттықтырушылары Саид Бин Сурур және Чарли Эпплби. Олар негізінен топтық жарыстарға шоғырланады. Көптеген аттармен жұмыс істейтін, бірақ сапасы кеңірек таралған жаттықтырушылар – Марк Джонстон, Ричард Ханнон кіші және Ричард Фей. Кедергілермен жүгіруде Ники Хендерсон мен Пол Николз жетекшілік етеді, сондай-ақ Дэвид Пайп, Филип Хоббс, Джонжо О’Нилл және Дэн Скелтон да бар. Соңғы жылдары ирландтық жаттықтырушы Уилли Муллинс Ұлыбританияда үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, 2015/16 жылдары Тренерлер чемпионатын ұтып алуға жақын болды.

Әкімшілер

Қазіргі заманғы ат жарысы Ұлыбританияда пайда болды, сондықтан осы спортты дамытуға көптеген британдық тұлғалар үлкен үлес қосты. Адмирал Роус ат жарысының салмақ қою жүйесін, оның ішінде жасқа қарай салмақты есептеуді енгізді, ал 20-шы ғасырда спорт сарапшысы және кейде басшы болған Фил Булл Timeform компаниясын құрды, оның рейтингтері ең ұлы аттарды бағалау үшін жиі қолданылады.

Жарыс жылқыларының әл-ауқаты

2006 жылы The Observer газеті жүргізген тергеуде жыл сайын шетелде тұтыну үшін 6-10 мың жылқы сойылатыны, оның елеулі бөлігі жарысқа өсірілген жылқылар екені анықталды. Индустрия шамамен 5000 төл шығарады, ал жыл сайын 4-5 мың жарыс жылқысы зейнетке шығады, олардың 90-ы жарыс жылқыларын қайта оқыту жөніндегі индустриялық қайырымдылық қорына тапсырылады. Жылқы өнімділігі зерттеу орталығы жүргізген зерттеулерге сәйкес, таза қанды төлдердің 66%-ы ешқашан жарысқа қатыспаған, ал 80%-дан астамы төрт жылдан кейін жаттығудан тоқтатылған. 1966 жылдан бері төл өндірісі үш есеге артқан. Жарыс жылқылары 30 жылдан астам өмір сүре алады.