Кіріспе

Privacy International (PI) - Бұрынғы британдық қайырымдылық ұйымы, ол әлем бойынша жеке өмірге құқықты қорғайды және қолдайды. 1990 жылы құрылып, 2002 жылы коммерциялық емес компания ретінде, ал 2012 жылы қайырымдылық ретінде тіркелген PI Лондонда орналасқан. Оның 2012 жылдан бергі атқарушы директоры – доктор Гас Хосейн.

Тергеулер

Privacy International Тайланд, Сирия, Египет, Уганда, Колумбия, Пәкістан және Орталық Азия аймақтарында тергеу жүргізді.

Ғылыми-зерттеу жобалары

PI-де қырыққа жуық маңызды ғылыми-зерттеу еңбектері жарияланды. Олардың ішінде интернет цензурасы, коммуникациялық деректерді сақтау, Еуроодақ пен АҚШ-тағы терроризмге қарсы саясат, SWIFT аудиті, саяхат бақылауы, құпиялылық шаралары мен дереккөздерді қорғау, интернет жеке өмірі, саяси манипуляция, еркін сөз және жеке өмір, АҚШ-тың VISIT бағдарламасы, жеке куәліктер және терроризмге қарсы күрес, шифрлау, жаһандық бақылау индустриясы, Ұлыбританияның 2016 жылғы Тергеу өкілеттіктері заңы, гендерлік мәселелер мен жеке өмірге құқық, сондай-ақ медициналық құпиялылық туралы зерттеулер бар.

PI Швейцария үкіметінен бақылау технологиясының экспорттық лицензиясын қайтарып алуға шақырды

2013 жылы Privacy International Швейцарияда тіркелген бірнеше компанияның Түркменстан және Оман сияқты авторитарлық режимдерге бақылау технологияларын экспорттауымен байланысын жария етті және Швейцария үкіметін тиісті экспорт лицензияларын кері қайтаруға шақырды. Кейіннен Швейцария үкіметі интернетті бақылау технологиясы бойынша барлық экспорт лицензияларын, сондай-ақ мақұлдауды күтіп тұрған ұялы телефонды бақылау технологиясы бойынша бірнеше лицензияны кері қайтарды.

Еуропалық деректерді қорғау туралы заң

2012 жылдан 2015 жылға дейін Privacy International Еуропада Жалпы деректерді қорғау ережесі (GDPR) жасалып жатқан кезде деректерді қорғау заңнамасын күшейту үшін лоббилік жұмыс жүргізді. Жеке деректерге қатысты адамдардың құқықтарын кеңейту сияқты шараларды жоғары бағалағанмен, Privacy International GDPR-дегі әлеуетті олқылықтар мен белеңдес тіл деректерді қорғаудың 21-ғасырдағы ерекше қауіптерінен толыққанды қорғауды қамтамасыз етпейді деп санайды.

Байланысты қадағалауға адам құқықтарын қолдану жөніндегі халықаралық қағидалар

2013 жылы Privacy International, Access Now және Electronic Frontier Foundation бірлесіп «Коммуникациялық бақылауға адам құқықтарын қолдану жөніндегі халықаралық қағидалар» атты құжатты жариялады. Бұл қағидалар азаматтық қоғам ұйымдарына, индустрияға, мемлекеттерге және басқа да тараптарға қазіргі немесе ұсынылып жатқан бақылау заңдары мен тәжірибелерінің халықаралық адам құқығы заңнамасына сәйкес келіп-келмейтінін бағалауға арналған құрал болуы мүмкін.

Үлкен аға компания

1995 жылы PI бақылау технологиясының халықаралық саудасы туралы «Big Brother Incorporated» атты есеп жариялады, онда батыс елдерінің компаниялары саяси бақылау құралы ретінде пайдалануға ниетті репрессивті режимдерге технологияларды сатуына назар аударылды. Алайда, үкіметтер мен реттеуші органдар бақылау индустриясын реттеуге араласпады, оның құны қазір жылына шамамен 5 миллиард долларға бағаланады. Бақылау технологиясын шет елдерге экспорттау толығымен экспорттаушының қалауына байланысты. Сондықтан PI 2011 жылдың маусым айында екінші тергеуді бастады. «Big Brother Incorporated» деп аталған жоба зерттеулер мен тергеулер, қоғамдық науқандар, саяси қатысу және стратегиялық сот процестерін бақылау индустриясының теріс әрекеттерін жария ету және тиісті мемлекеттік реттеуді, әсіресе экспорттық бақылау режимдерін енгізу үшін жүргізеді. 2011 жылдың желтоқсан айында Privacy International WikiLeaks, BuggedPlanet, Тергеу журналистика бюросы, The Washington Post, l'espresso, The Hindu, ARD және The Spy Files ұйымдарымен бірлесіп, бірнеше бақылау сауда көрмелері мен конференциялардан (ең ірісі Вашингтондағы ISS World конференциясы) жиналған құжаттарды жариялады. Бұл құжаттарға 160-қа жуық компанияның өнімдеріне арналған брошюралар, каталогтар, техникалық сипаттамалар, келісімшарттар және баға тізімдері кірді. 2012 жылы бақылау индустриясының өркендеуімен байланысты туындаған мәселелерге халықаралық назар ауып, бақылау технологиясын экспорттауды қатаң реттеуге қатысты күш-жігер күшейді. 2012 жылдың наурыз айында Еуроодақ Иран билігіне бақылау жабдықтарын экспорттауға тыйым салды. Келесі айда Еуропалық парламент Сирия және Қытай сияқты елдерге жабдықтар сататын компанияларды қатаң бақылауды талап ететін резолюцияны 580 дауыспен мақұлдады, 28 қарсы дауыс берді және 74 адам дауыс бермей қалды. 2012 жылдың шілдесінде Францияның Цифрлық экономика министрі Флер Пеллерин Le Monde және France Culture қоғамдық телеарнасы ұйымдастырған радиобағдарламада репрессивті режимдерге бақылау технологиясын экспорттауға қарсы екенін мәлімдеді. 2012 жылдың қыркүйегінде Берлинде өткен Интернет және Адам құқықтары конференциясында Германияның Сыртқы істер министрінің айтқан сөздері неміс БАҚ-тары тарапынан Еуроодақтың бақылау технологиясын экспорттауды ұлттық және еуропалық деңгейде қатаң реттеуге ұмтылу ниетінің айқын білдірілімі ретінде қабылданып алынды.

SWIFT ісі

2006 жылдың маусым айында "Нью-Йорк Таймс" және "Лос-Анджелес Таймс" газеттері Дүниежүзілік банкаралық қаржылық телекоммуникация қоғамы (SWIFT) мен АҚШ Үкіметі арасындағы жеке келісім туралы мәліметтерді жариялады, ол клиенттердің қаржылық деректерін АҚШ-қа жаппай және құпия түрде беруді қамтиды. SWIFT – 8000-ге жуық қаржы институтын біріктіретін кооператив. Ол әлемдегі қаржы операцияларының көп бөлігіндегі қауіпсіз хабар алмасу процесін жүзеге асырады, олардың көлемі жылына шамамен 2000 триллион долларды құрайды. Келесі аптада PI 38 елдің деректерді қорғау және жеке өмірге қатысты реттеуші органдарына құпия ақпаратты жариялау туралы шағымдарын бірден жолдады. Шағымдарда бұл операциялар Еуроодақ заңдарын бұзады деп айтылды. PI шағымдары SWIFT-ті өз қызметін қайта қарауға итермелеген бірқатар реттеушілік және заңдық шараларға әкелді. Қазіргі таңдағы ұйым АҚШ билігінің құзырына бағынбайтын Швейцарияға деректерді басқару операцияларын көшіруге келісім берді.

Үлкен аға сыйлығы

1998 жылы Privacy International компаниясы Big Brother Awards деп аталатын халықаралық сыйлық беруді бастау туралы шешім қабылдады. Бұл сыйлық ең ықпалды және жабырқаушы жеке өмірге қол сұққандарға, сондай-ақ жеке өмірді қорғауда ерекше көзге түскен адамдар мен ұйымдарға табысталды. Бүгінгі күнге дейін 75 сыйлық беру салтанаты жыл сайынғы шара ретінде 17 елде, оның ішінде Жапония, Болгария, Украина, Австралия, Франция, Германия, Австрия, Швейцария, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Дания, АҚШ, Испания, Финляндия және Ұлыбританияда өткізілді.

Ақылсыз қауіпсіздік байқауы

2003 жылдың қаңтар айында PI әлемдегі "ең мәнсіз, тікелей бұзушылық жасайтын және тек өзін ойлайтын қауіпсіздік шараларын" анықтау үшін халықаралық байқау жариялады. "Ақымақ қауіпсіздік" сыйлығы мәнсіз және көрінеу ғана болатын, сондай-ақ халыққа қажетсіз қиындықтар, ыңғайсыздық және күтпеген қауіп тудыратын шараларды көрсетті. Байқау нәтижесінде әлемнің түкпір-түкпірінен бес мыңнан астам ұсыныс түсті. Жеңімпаздар сол жылдың 3 сәуірінде Нью-Йоркте өткен Компьютерлер, бостандық және құпиялылық конференциясында жарияланды.

Google көше көрінісі

2009 жылдың наурыз айында Google Street View қызметіне 25 Ұлыбритания қаласы қосылғаннан кейін, Privacy International ұйымы Ұлыбританияның Ақпарат комиссары кеңсесіне (ICO) қызметке қатысты ресми шағым жолдады. Шағымда қызметте жарияланған суреттерде танылған 200-ден астам адамның хабарламалары келтірілді. Privacy International директоры Саймон Дэвис Street View-тің көптеген британдықтарға "ұятты жағдайлар мен зиян келтіргенін" айтып, осы себептен шағым түсіргендерін мәлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, Street View Ұлыбританияда іске қосылуына келісім берген ICO-ға берген уәделерін орындамады және тергеу аяқталғанша жүйені "тоқтатуды" сұрады. ICO 2008 жылдың шілдесінде Google жеке өмірді қорғау мақсатында адамдардың беттерін және көлік нөмірлерін бұрмалайтынына келісім берген болатын. PI шағымында Google-дің беттерді бүркемелеу жүйесінің кейбір қателерге әкелуі мүмкін деген мәлімдемесі "қате есептеу" екенін, ал Street View қолданатын деректер 1998 жылғы Ұлыбританияның Жеке деректерді қорғау заңына бағыну керектігін, яғни азаматтар өздеріне қатысты ақпаратты пайдалануға рұқсат беруі тиіс екенін көрсетті. Алайда ICO PI-нің шағымын қабылдамады, себебі қызметті тоқтату "жеке өмірге зиян келтірудің салыстырмалы түрде аз тәуекеліне" қарама-қарсы келеді және "Google Street View Жеке деректерді қорғау заңын бұзбайды, сондай-ақ, цифрлық уақытты кері қайтарудың қоғамдық мүддеде еместігі" айтылды.

NSA-GCHQ трибуналы ісі

2015 жылдың ақпан айында PI және басқа да талапкерлер Ұлыбритания Трибуналынан GCHQ-ның NSA деректерімен жүргізген жаппай бақылауы 2014 жылдың желтоқсанына дейін заңсыз екенін, Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенциясын бұзғанын және тиісті құқықтық негізі болмағанын растатты. Осыдан кейін PI әлемнің кез келген адамына GCHQ-ның NSA-дан олардың деректерін заңсыз жинап алғанын анықтауға мүмкіндік беретін науқанды бастады.

ЖЗ және қоғамдық дау

Privacy International-дың жеке өмірге қатысты жақтаушылыққа қатысты дәстүрден тыс және кейде агрессивті көзқарасы кейде дау-дамайға және оның ниеттеріне күмән тудыруға әкеп соқты. Ұйымға қатысты ең елеулі саяси дау 2005 жылы британ премьер-министрі Тони Блэр мен ішкі істер министрі Чарльз Кларк PI директоры және негізін қалаушы Саймон Дэвистің үкіметтің ұлттық жеке куәлік туралы жоспарларын құлтарақтау үшін Лондон экономика мектебіндегі (LSE) академиялық байланысын жасырын пайдаланғаны үшін айыптауымен туды. LSE директоры сэр Говард Дэвис бұл айыптаманы күшпен жоққа шығарды. Үкіметтің мақсаты бірнеше сала бойынша, әсіресе жобаланған шығындар сметасының есептелу жолы (тәуелсіз IT талдау компаниясы Kable ұсынған деректерге сүйене отырып) және биометрияға қатысты дәлелдердің таңдамалы және қате пайдаланылуы, сондай-ақ биометрия және биометриялық технологиялардың дәлдігі туралы маңызды мәлімдемелерге қарамастан, баяндамаға ешқандай табиғаттану ғылымының мамандарын қоспауы туралы күмән тудыру болды. Көптеген үкіметтік саясаткерлер мен биометриялық сарапшылар баяндамада көтерілген мәселелерді қарастырудың орнына, оның дұрыстығын сынап, PI-дің жетекші жақтастары мен жеке куәліктерге қарсы белгілі оппозициялықтардың қатысуы оны бейтарап деп санауға бола ма деген сұрақ қойды. Бұл оқиға Ұлыбританияның жетекші университетінен шыққан академиялық баяндамаға ашық саяси шабуыл жасауымен және Саймон Дэвиске қатысты сынды жекелендіруімен ерекшеленеді. Тіпті жеке куәлікті қолдаған депутаттар да үкіметтің заңды түрде маңызды мәселелер бойынша тәуелсіз академиялық жұмысты жоққа шығару арқылы жаңа салаға енгенін мойындады. Саймон Дэвис үкімет тарапынан айтылған жағымсыз пікірлерді күшпен жоққа шығарды, бұл Парламент пен Лордтар палатасында Үкімет пен Оппозиция арасында қызу пікірталасқа әкелді. Бұл жағдай Дэвистің бұрынғы үкіметтік ғылыми кеңесші Дэвид Келлимен салыстыруына себеп болды, ол осыған ұқсас науқаннан кейін өмірін өз қолымен аяқтады. 2006 жылғы автобиографиясында тағы бір бұрынғы ішкі істер министрі Дэвид Бланкетт: "Мен Лондон экономика мектебінің оған (Дэвис) олармен қандай да бір байланысы бар екенін айтуға мүмкіндік бергеніне шынайы өкінемін" деп жазды. Дэвис 1997 жылдан бері LSE-де дәріс оқып келеді және оны қонақ оқытушы ретінде де, LSE-нің Саясатты зерттеу желісінің басшысы ретінде де жалғастыруда. 2007 жылдың маусым айында PI таңдалған онлайн қызметтердің жеке өмірге қатысты саясатын бағалады. Саймон Дэвис Формның жұмыс істеу моделінің кейбір аспектілеріне деген ынтасы үшін сынға ұшырады, ол "[PI] Формды қолдамайды, бірақ оның процесіндегі бірқатар жетістіктерді бағалаймыз" деді. PI тобы Форм өнімдеріне қатысты ешқандай талдау немесе пікір жарияламады. 2009 жылдың наурызында PI-дің Google Street View қызметін сынағаннан кейін Дэвис Google бас директоры Эрик Шмидтқа ашық хат жіберіп, компанияны өзіне қарсы журналистерге ақпарат бергені үшін айыптады, Дэвис Microsoft-қа жағымды көзқарас білдіргенін мәлімдеді. Google Microsoft пен Дэвис басқаратын 80/20 Thinking деректерді қорғау жөніндегі консультациялық компания арасындағы байланыстарға назар салды және Дэвистің Microsoft-пен байланысы оның сын-пікірлерінің сенімділігін төмендеткендіктен, оны жария етуі керек екенін айтты, өйткені ол Google-дің тікелей бәсекелесі және сыншылары болып табылатын компанияларға кеңесші ретінде жұмыс істеді; бұл фактіні Дэвис баспасөз хабарламаларында немесе түсініктемелерінде сирек жариялады. 80/20 Thinking 2009 жылы қызметін тоқтатты.

Құпиялылық индексі

1997 жылдан бері Privacy International компаниясы Электрондық құпиялылық туралы ақпарат орталығымен (EPIC) бірлесіп, елдердің халқының корпоративтік және үкіметтік бақылаудан қаншалықты құпиялылығы қорғалғанын бағалау мақсатында жыл сайынғы сауалнамалар жүргізіп келеді. Соңғы жаһандық есеп 2007 жылы жарияланды. Қазіргі уақытта PI серіктестерімен бірлесіп, әр елдегі құқықтық және саяси жағдайды зерттейтін, жыл сайын жаңартылатын «Жеке өмірдің жай-күйі» есебін жариялайды. Сонымен қатар, ол елдердің есептерін Ұлттық кезеңді шолуға және Адам құқықтары жөніндегі кеңеске үнемі ұсынады. 2011 жылдың қаңтар айында Privacy International, EPIC және Медиа және коммуникацияны зерттеу орталығымен (CMCS) бірлесіп, Еуропалық Комиссияның 2007–2013 жылдарға арналған «Негізгі құқықтар және азаматтық» арнайы бағдарламасының қаржыландыруымен «Еуропалық жеке өмір және адам құқықтары 2010» есебін жариялады. Бұл – жеке өмірге және деректерді қорғауға қатысты ұлттық заңдар мен ережелерді, сондай-ақ жеке өмірге әсер ететін басқа заңдарды, сот тәжірибесін және соңғы оқиғаларды зерттеу болды. Зерттеуге 33 мақсатты есеп, негізгі құпиялылық тақырыптары бойынша салыстырмалы құқықтық және саяси талдауды ұсынатын шолу және барлық зерттелген елдердің құпиялылық рейтингісі кірді.