Кіріспе

Химотрипсиноген – ақуыздарды кіші пептидтерге ыдырататын ас қорыту ферменті химотрипсиннің белсенді емес алдынғы түрі (зимоген). Химотрипсиноген – 245 аминқышқылы қалдықтарынан тұратын бір полипептидтік тізбек. Ол бүйрек безінің ацинарлық жасушаларында синтезделеді және ацинарлық жасушаның жоғарғы бөлігіндегі мембранамен шектелген түйіршіктерде сақталады. Түйіршіктердің жасушадан босауы гормоналды сигнал немесе жүйке импульсі арқылы ынталандырылады, ал түйіршіктер он екі елі ішекке қарайтын өзекке құйылады.

Белсенділендіру

Химотрипсиноген ас қорыту жолына жеткенше инерт болуы керек. Бұл қарын безіне немесе басқа да органдарға зақым келтірудің алдын алады. Оны белсенді түріне трипсин атты тағы бір фермент түрлендіреді. Бұл белсенді түр π-химотрипсин деп аталады және α-химотрипсин жасау үшін қолданылады. Трипсин химотрипсиногендегі аргинин-15 пен изолейцин-16 арасындағы пептидтік байланысты кеседі. Бұл π-химотрипсин молекуласының ішінде дисульфидтік байланыспен байланысқан екі пептидті құрайды. π-химотрипсиндердің бірі лейцин мен серин пептидтік байланысын үзіп, екіншісіне әсер етеді. Белсенді π-химотрипсин басқа π-химотрипсин молекулаларымен реакцияласып, екі дипептидті – серин 14–аргинин 15 және треонин 147–аспаргин 148 – бөліп шығарады. Бұл реакция нәтижесінде α-химотрипсин пайда болады. α-химотрипсин мөлшеріне гидроцинат сияқты тежегіштер, сондай-ақ pH, температура және кальций хлориді әсер етуі мүмкін. Активация процесін 2-p-толуидинилнафтален-6-сульфонат (TNS) флуоресценциялық зонды арқылы зерттеуге болады. TNS химотрипсиногенмен ковалентті байланыстар құрайды және трипсиннің әсерінен байланыстар үзілгенде флуоресценция күшейеді.