Мэри Лу Реттон: Американдық гимнаст және Олимпиада чемпионы

Кіріспе

Американдық гимнаст (1968 жылы туған)

Мэри Лу Реттон (1968 жылдың 24 қаңтарында туған) – зейнеткер американдық гимнаст. 1984 жылы Лос-Анджелесте өткен жазғы Олимпиада ойындарында ол жеке күрес бойынша алтын медаль, сондай-ақ екі күміс және екі қола медаль жеңіп алды. Реттонның өнері оны АҚШ-тың ең танымал спортшыларының бірі етіп көрсетті. Оның алтын медаль жеңісі тарихи маңызы бар, себебі Реттон Олимпиадалық гимнастикада алтын медальді жеңген алғашқы американдық әйел атанды.

Ерте өмір

Мэри Лу Реттон 1968 жылдың 24 қаңтарында Батыс Вирджиния штатының Фэрмонт қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Ронни көмір өнеркәсібіне арналған көлік құралдарымен айналысатын кәсіпорынды басқарған. Ол Фэрмонт жоғары мектебінде оқыды, бірақ бітірген жоқ. Оқушылық кезеңінде, мектептің екінші курсында 1984 жылы Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласында өткен Олимпиада ойындарына қатысты.

Гимнастикадағы мансабы

Реттон 1976 жылы Монреальде өткен жазғы Олимпиада ойындарында Надя Команэцидің қорғаудағы екі дүркін олимпиада чемпионы Ольга Корбутты басып өтуін телеарнадан көргенде шабыттанды. Ол өзі сегіз жаста болған кезде, осы оқиға оны гимнастикамен айналысуға түрткі болды және туған жері – Батыс Вирджиния штатының Фэрмонт қаласында жаттығуларын бастады. Оның жаттықтырушысы – Гэри Рафалоски болды. Кейін ол Техас штатының Хьюстон қаласына, Надя Команэчини бұрын жаттықтырған және АҚШ-қа көшкенге дейін, румындық Бела және Марта Каролилердің басшылығымен жаттығу үшін кетті. Каролилердің жетекшілігімен Реттон АҚШ-та тез арада танымал бола бастады, 1983 жылы Америка кубогын жеңіп алды және сол жылы АҚШ чемпионатында Дианна Дурхамнан (тағы бір Каролидің шәкірті) екінші орын алды. 1983 жылы білегіне жарақат алғандықтан Реттон Әлем чемпионатына қатыса алмады, бірақ 1983 және 1984 жылдары Америка Классигінде, сондай-ақ 1983 жылы Жапонияның Чуничи кубогында жеңіске жетті. 1984 жылы екінші Америка кубогын, АҚШ чемпионаты мен АҚШ Олимпиадалық іріктеу сынақтарын жеңгеннен кейін, Реттон жергілікті гимнастика орталығында еденде жаттығу жасап жатқанда тізесіне жарақат алды. Ол автограф беруге отырғанда тізесінің қысылып қалғанын сезінді, нәтижесінде 1984 жылғы жазғы Олимпиадаға дейін бес апта бұрын операция жасатуға мәжбүр болды. Олимпиада Лос-Анджелесте өтті – 52 жылдың ішінде жазғы Олимпиаданың АҚШ-та алғаш рет өткізілуі. Ол осы ең беделді жарысқа уақытында қалыпты жағдайға келді. Олимпиадада, Румыниядан басқа кеңес блогының елдері бойкот жасайтын жағдайда, Реттон Румыниялық Екатерина Сабомен барлық күшін салып алтын медаль үшін күресті. Жұмбақ таспалар мен тепе-теңдік арқауынан кейін Сабодан 0,15 ұпайға қалып қойған Реттон, екі жарыс қалғанда едендегі жаттығулар мен секіруде тамаша нәтиже көрсетіп, 10 ұпайдан жинады – соңғы жарысқа дейін тізесіне алған жарақаты мен одан кейінгі операциясы оның өнерін нашарлатады деген қорқыныш болған еді. Реттон барлық күшін салып алтын медальді 0,05 ұпай айырмасымен жеңіп, Сабоны еңсерді және Шығыс Еуропадан тыс алтын медальді жеңіп алған алғашқы әйел гимнаст атанды. Ол сондай-ақ Олимпиаданың барлық күшін салып жеңген алғашқы американдық әйел болды – бұл құрметті ол американдық чемпиондардың бес рет қатарынан жеңісіне дейін жалғыз өзі сақтап келді (2004 жылы Афинада Карли Паттерсон, 2008 жылы Бейжіңде Настя Люкин, 2012 жылы Лондонда Гэбби Дуглас, 2016 жылы Рио-де-Жанейрода Симона Байлес және 2021 жылы Токиода Суни Ли). Осы Олимпиадада Реттон тағы төрт медаль жеңіп алды: командалық жарыста күміс, жылқыға секіруде күміс, едендегі жаттығуларда және тегіс емес штангада қола. Оның көрсеткен өнері үшін ол Sports Illustrated журналының «Жылдың спортшы әйелі» атанды. Ол Wheaties дәнді дақылдарының қорабында пайда болды және осы өнімнің алғашқы ресми өкілі болды. 1985 жылы Реттон үшінші және соңғы рет Америка кубогын жеңіп алды. Ол 1986 жылы спорттан кетті.

Retton was inspired by watching Nadia Comăneci outshine defending Olympic two event winner Olga Korbut on television at the 1976 Summer Olympics in Montreal, when she herself was eight years of age, and she took up gymnastics in her hometown of Fairmont, West Virginia. She was coached by Gary Rafaloski. She then decided to move to Houston, Texas, to train under Romanians Béla and Márta Károlyi, who had coached Nadia Comăneci before their defection to the United States. Under the Károlyis, Retton soon began to make a name for herself in the U. S., winning American Cup in 1983 and placing second to Dianne Durham (another Károlyi student) at the US Nationals that same year. Though Retton missed the World Gymnastics Championships in 1983 due to a wrist injury, she won the American Classic in 1983 and 1984, as well as Japan's Chunichi Cup in 1983. After winning her second American Cup, the U. S. Nationals, and the U. S. Olympic Trials in 1984, Retton suffered a knee injury when she was performing a floor routine at a local gymnastics center at this time. She had sat down to sign autographs when she felt her knee lock, forcing her to undergo an operation five weeks prior to the 1984 Summer Olympics, which were going to be held in Los Angeles—the first time the Summer Olympics had been held in the United States in 52 years. She recovered just in time for this most prestigious of tournaments, and in the competition, which was boycotted by the Soviet bloc nations except for Romania, Retton was engaged in a close battle with Ecaterina Szabo of Romania for the all around gold medal. Trailing Szabo (after uneven bars and balance beam) by 0.15 with two events to go, Retton scored perfect 10s on floor exercise and vault—the last event in an especially dramatic fashion, as there had been fears that her knee injury and the subsequent surgery might impair her performance. Retton won the all around gold medal by 0.05 points, beating Szabo to become the first female gymnast from outside Eastern Europe to win the individual all around gold. She also became the first American woman to be an Olympic all around champion – an honor she held alone until the ongoing five peat of American all around champions (in order: Carly Patterson in 2004 in Athens, Nastia Liukin in 2008 in Beijing, Gabby Douglas in 2012 in London, Simone Biles in 2016 in Rio de Janeiro and Suni Lee in 2021 in Tokyo). At the same Olympics, Retton won four additional medals: silver in the team competition and the horse vault, and bronze in the floor exercise and uneven bars. For her performance, she was named Sports Illustrated Magazine's "Sportswoman of the Year." She appeared on a Wheaties box, and became the cereal's first official spokeswoman. In 1985, Retton won the American Cup all around competition for the third and final time. She retired in 1986.

Саяси көзқарастар

Реттон Рейган әкімшілігінің жақтасы болды және Рональд Рейганды қолдаған түрлі телеарна жарнамаларында түсті, сондай-ақ Олимпиададан бір ай өткен соң туған штаты Батыс Вирджинияда оның қайта сайлану науқаны митингісіне қатысты. Реттон 2004 жылғы Республикалық ұлттық конвентінің екінші күні бұрынғы гимнастка және 1996 жылғы Олимпиаданың алтын медалі иегері Керри Стругпен бірге АҚШ-қа адалдық сертін оқыды.

Спорттық емес марапаттар

Реттонның туған қаласы, Батыс Вирджиния штатындағы Фэрмонт, қаладағы бір көше мен саябаққа оның есімі берілді. 1985 жылы бесiз теңдесi жоқ үшіншi Америка кубогын жеңiп алғаннан кейiн гимнастикадан зейнеткерлікке шыққан ол, кейiннен "Scrooged" және "Naked Gun 33 1/3: The Final Insult" фильмдерiнде өзiнiң рөлiн сомдап, эпизодтық түсiрiлiмдерде қатысты. 1985 жылы ол Американдық жетiстiктер академиясының "Алтын тақта" сыйлығын алды, оны сыйлықтар кеңесiнiң мүшесi, генерал Чак Йегер табыс еттi. Реттон 1992 жылы Ұлттық италян-американдық спорттық даңқ залына сайланды. 1993 жылы Associated Press спорттық зерттеу нәтижелерiн жариялады, онда Реттон Америкадағы ең танымал спортшы ретiнде олимпиадашы Дороти Хамиллмен бiрге бiрiншi орынға теңелді. 1997 жылы Реттон Халықаралық гимнастика даңқ залына енгiзiлдi. 2020 жылғы қаңтарда Реттон Хьюстон спорттық даңқ залына енгiзiлген алғашқы әйел атанды.

Өтемақымен бекітілген жарналар

1990 жылдары Реттон АҚШ-тың Revco дәріханалар желісінің жарнамаларында түсіп, өкіл болып жұмыс істеді. Реттон боулинг пен шампунь сияқты көптеген тауарлардың жарнамалық келісімдерін жасады. Ол Wheaties қорапшасының бетіне суреті түскен алғашқы әйел спортшы болды, ал General Mills оның суретінен кейін Wheaties сатылымының артқанын хабарлады. 2019 жылы Реттон Australian Dream ауырсынды басадыратын креміне өкіл болды, ал 2023 жылы қысқа мерзімге Colonial Penn Life Insurance компаниясының өкілі болды.

АҚШ гимнастикасының жыныстық зорлық-зомбылық туралы дастаны

2016 жылы АҚШ гимнастикасының сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысты дауы жаңалықтарға тарағанда Реттон қайтадан назар орталығына ілікті. 2017 жылғы «Жас құрбандарды сексуалдық зорлық-зомбылықтан қорғау және қауіпсіз спортты қолдау туралы» заң 115-ші Конгресске ұсынылғанда, ол және АҚШ гимнастикасының басқа өкілдері заң жобасын ұсынған сенатор Диан Файнштейнмен кездесіп, оны заңнан бас тартуға көндіруге тырысты. Бұл күш-жігерге қарамастан, 2018 жылдың 14 ақпанында «Жас құрбандарды сексуалдық зорлық-зомбылықтан қорғау және қауіпсіз спортты қолдау туралы» заңға қол қойылып, дереу күшіне енді.

Кино және теледидардағы рөлдері

1985: ABC Funfit; сенбі күні таңертеңгі мультфильмдер арасында көрсетілген дене шынықтыру туралы бес минуттық сегменттер жетекшісі болды. 1988: Скрудж; өзінің ролінде. 1992: Knots Landing; "Letting Go" эпизодында өзін ойнады. 1993: Baywatch; "Ішіндегі бала" эпизодында. 1994: An Evening at the Improv; өзі ретінде. 1994: Naked Gun 33 1/3: The Final Insult; өзінің ролінде. 2002: Мэри Лудың Flip Flop дүкені. 2010: Glee; "Grilled Cheesus" эпизодында Сью Сильвестр Мэри Лу Реттонды өзінің ең жаман жауы деп атады. 2014: RadioShack Super Bowl XLVIII жарнамасы "80-ші жылдар шақыруда"; камео ретінде пайда болды. 2018: "Dancing with the Stars" шоуының 27-ші маусымында Саша Фарбермен жұптасып, қатысушы ретінде көрінді. 6-шы аптада іріктелмеді – 9-шы орын.

Жеке өмір

Реттон жамбас дисплазиясымен дүниеге келді, бұл жағдай спорттық гимнаст ретіндегі жылдары күшейді. Ауру күшейгеннен кейін, ол орта жасында сол жамбасын ауыстыру операциясын жасады. Реттон 2009 жылға дейін Техас штатының Хьюстон қаласында тұрды, содан кейін отбасымен бірге Батыс Вирджинияға оралды. 2012 жылы ол қайтадан Хьюстонға көшті. 1990 жылы ол Техас университетінің бұрынғы квотербегі және Хьюстондағы жылжымайтын мүліктерді дамытумен айналысқан, сондай-ақ 2012 жылдан бастап Хьюстон баптист университетінің спорт бөлімінде жұмыс істеген Шэннон Келлиге үйленді. Олардың төрт қызы бар: Шейла (1995 жылы туған), Маккенна (1997 жылы туған), Скайла (2000 жылы туған) және Эмма (2002 жылы туған). Маккенна Луизиана штаты университетінде NCAA гимнастикасымен айналысады, ал Эмма Арканзас университетінде NCAA гимнастикасымен айналысады. Реттон мен Келли 2018 жылдың ақпанында ажырасты. 2023 жылдың 10 қазанында Реттонның қызы Маккенна анасының пневмониядан ауыр халде екенін хабарлады. Реттонның денсаулық сақтану жүйесі болмағандықтан, ол медициналық шығындарды өтеу үшін халықтан ақша жинауға жүгінді. Реттон сол айдың соңында үйіне оралып, 2023 жылдың 30 қазанында мәлімдеме жасады: «Мен отбасыммен бірге жайлап жақсарып келемін және қалпына келудің ұзақ және баяу процесс екенін білемін, сондықтан өте оң көзқараспен қараймын. Уақыт келгенде денсаулығым туралы толыққанды ақпарат беремін». Алғыс айту күні Реттон Instagram желісінде былай деп жазды: «Осы Алғыс айту күнін тойлауға жиналғанда, жүрегім терең ризашылыққа толы. Әсіресе ауруханада жатқаннан кейін, денсаулығымның жақсарып, қыздарыммен бірге болғаным үшін шынайы түрде бақыттымын және алғыс айтамын». 2024 жылдың 22 қаңтарына дейін жиналған жалпы сома 459 234 долларды құрады.

Гимнастика мұрасы

Реттонның тегіс емес штангалардағы көрсетілімі "Реттон флипі" деп аталған қозғалысты қамтиды. Бұл төменгі штангадан жоғары штангаға ауысудан (алдыңғы флиптен) тұрады, нәтижесінде гимнаст жоғары штанганың үстінде "қоныстанады" немесе "отырады". Бұл және осыған ұқсас көптеген қозғалыстар көркем гимнастиканың Ережелер кодексінен алынып тасталды, себебі штангадағы жарыстарда ескі үлгідегі "ішек соққысы" сияқты қозғалыстар қолданылымнан шығып қалды.