Кіріспе
Ежелгі Египеттің субұлттық әкімшілік бөлінісі
Ном (/n//oʊ//m/, грекше: νομός, nomós, "аудан") – ежелгі Египеттегі аумақтық бөлініс. Әр номды номарх ("Ұлы басшы") басқарған. Ежелгі Египет тарихының әртүрлі кезеңдерінде номдардың саны өзгеріп отырған.
A nome (/n//oʊ//m/, from νομός, nomós, "district") was a territorial division in ancient Egypt. Each nome was ruled by a nomarch (, "Great Chief"). The number of nomes changed through the various periods of the history of ancient Egypt.
Этимология
Номе термині ежелгі грек тіліндегі νομός, nomós сөзінен шыққан, ол "аудан" деген мағынаны білдіреді; ежелгі египеттік термин – sepat немесе spAt. Қазіргі кезде ежелгі египеттік терминнің орнына ежелгі грек термині қолданылуына себеп – Птолемей дәуірінде Египетте грек тілінің кең таралуы. Египет туралы грек деректерінің болуы кейінгі тарихшылардың грек терминдерін қабылдауына ықпал етті.
Династиялық Мысыр
Ежелгі Мысырдың номдарға бөлінуі тарихқа дейінгі Ежелгі Мысыр дәуіріне (б.з.д. 3100 жылға дейін) дейін жетеді. Бұл номдар бастапқыда тәуелсіз қала-мемлекеттер ретінде болған, бірақ кейін бірігу процесі басталды. Ежелгі дәстүр бойынша, Менес билеушісі соңғы біріктіруді аяқтады. Номдарға бөліну үш мың жылдан астам сақталды ғана емес, жеке номдардың аудандары мен олардың орналасуы да өте тұрақты болды. Мысырдың Нил дельтасындағы Xois немесе Жоғарғы Мысырдағы Khent сияқты номдар Бесінші династия кезінде жазылған Палермо тасында алғаш рет айтылған. Ал Бубастис номы сияқты кейбір номдардың аттары Жаңа Мемлекеттен бұрын пайда болған жоқ. Фараондық Мысыр тарихының көп бөлігінде қолданылған жүйе бойынша, ел 42 номға бөлінген.
Птолемеялық Египет
Кейбір номдар Грек-римдік Египет оккупациясы кезінде қосылды немесе қайта аталды. Мысалы, Птолемейлер Крокодилополитан номын Арсиноэ деп атады. Адриан Антиноополисті астана еткен Антиноополиттер деген жаңа ном құрды.
Римдік Мысыр
Номдар Рим дәуіріне дейін де сақталды. Рим үкімділігі кезінде әр ном жеке ақша соғып шығарды, олар "ном монеталары" деп аталады, және олар жергілікті байланыстар мен дәстүрлерді көрсетіп тұрады. Мысыр номдары Диоклетиан мен Константин Ұлының билік кезінде бюрократия түбегейлі қайта ұйымдастырылғанға дейін әкімшілік бірліктер ретінде маңыздылығын сақтап келді. 307/8 жылдан бастап олардың орнын паги деп аталатын кішірек бірліктер басты. Соңынан, барлық қолдау пагархтар деп аталатын күшті жергілікті шенеуніктер арқылы жүзеге асты. Пагархтың басты міндеті салық жинауды ұйымдастыру болды. Кейіннен пагархтар әскери функцияларды да атқарды. Пагархтар көбінесе өздерінен шыққан пагаларды билеген бай жер иелері болды.