Кіріспе

Плимптон, Плимут қаласында орналасқан Джордж II дәуіріндегі сарай. 1783 жылы Эпсом Дербиде жеңіске жеткен жарыс аты.

Салтрам Хаус – Англияның Девон графтығындағы Плимптон қаласында орналасқан Джордж II дәуіріндегі I санаттағы үй. Архитектуралық сыншы Певснер оны «Девонның ең әсерлі ауылдық үйі» деп атады. Үйді сәулетші Роберт Адам жобалаған, ол бастапқы Тюдор үйін екі рет өзгертіп, кеңейтті. Салон Адамның ең әдемі интерьерлерінің бірі саналады. Салтрам – Ұлыбританиядағы ерте грузин стиліндегі үйлердің ең жақсы сақталған мысалдарының бірі және өзінің түпкілікті безендірулерінің, гипстеулерінің және жиһаздарының көп бөлігін сақтап қалды. Онда Паркер отбасының кескіндемелердің үлкен коллекциясы бар, соның ішінде сэр Джошуа Рейнольдстың (1723–1792) бірнеше туындылары бар. Ол Плимптон қаласында туып, білім алған және Паркер отбасының досы болған. Қазіргі ғимараттың құрылысын Джон Паркер (1703–1768) жақын жердегі Борингдон Холл, Плимптон және Корт Хаус, Солтүстік Молтон қалаларында (екеуі де Девон графтығында) әйелі Кэтрин Пулеттпен (1706–1758) бірге бастады. Ол Джон Пулетт, 1-ші граф Пулетттің қызы болған. Құрылысын оның ұлы Джон Паркер, 1-ші Барон Борингдон (1735–1788) аяқтады, ал оның ұлы Джон Паркер, 1-ші Морли графы (1772–1840) болды. Паркер отбасы 16-шы ғасырдың ортасында Харрингворт бароны Зуш басқаруындағы Девон графтығының Солтүстік Молтон қаласының сот орындаушысы ретінде танымал болды. 1957 жылы Салтрам иелігі мұрагерлік салығының орнына Ұлттық трастқа берілді және қазірде көпшілікке ашық. Салтрам Хаус 1995 жылы түсірілген «Ақыл мен сезім» фильмінің түсірілім алаңдарының бірі ретінде пайдаланылды.

Этимология

Салтрам атауы жақын жердегі сағадан алынған тұз бен Тюдор дәуірінен бұрын осы жерде шаруашылық болғандығынан шыққан.

Тарих

Үйге ие болған алғашқы отбасы – Мейхью (Мейс, Мейхоус сияқты) болды, олар 16 ғасырда шаруалар болып жұмыс істеген. Бұл отбасы Салтрамды шамамен 50 жылға иеленді, олардың өркендеуі ғасыр соңында төмендеді, олар мүліктің бір бөлігін сатуға және жалға беруге кіріскенде. Олардың жер иеліктері кең болды – мысалы, 1588 жылы олар берген жалға алу шартында Saltram Wood-та "және барлық үйлер, кемежайлар мен ғимараттармен бірге" шаруашылық жүргізуге, сондай-ақ Лайра Бридж Рок және Кальверхолда балық аулауға құқық берілді; Coldharbour деп аталатын кемежайдың бөліктерін пайдалануға; және Мейхоустердің балық аулау торларын қолдануға рұқсат етілді. Салтрамға ие болған келесі отбасы – Баггстер болды, олар шаруа үйін сарайға айналдырған болуы мүмкін. Сэр Джеймс Багг, Плимуттан парламент депутаты (1601–1611) және Плимут қаласының мэрі, 1614 жылы Салтрамды сатып алды. Ол қайтыс болғаннан кейін үй оның ұлы Джеймс II Баггқа (1638 жылы қайтыс болды) өтті, ол Плимут губернаторының орынбасары және король Джеймс I-нің сүйіктісі, Букингем герцогымен жақын байланыстағы вице-адмирал болды. Ол екі рет коронадан қаражатты жымқырғаны айтылады, алғашқысы 1625 жылы Букингемнің Кадиске жасаған шабуылының сәтсіздігіне себеп болды. Себепсіз, король Карл I оны екі рет қорғады, оның кінәлі екеніне қарамастан. Джеймс II Багг 1638 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлы Джордж Багг басты, сол кезде Салтрам "бір үлкен сарай, бір тұрақ, үш бақ, екі акр жеміс бақшасы, сегіз акр шалғын" және тағы сегіз акрдан тұратын болып сипатталды. Джордж Багг әкесінің Плимут губернаторының орынбасары лауазымын мұрагерлік еткенімен, оның сәніне ие болған жоқ. Азамат соғысында ол роялистердің жағын таңдады, нәтижесінде Салтрам парламенттік күштердің қолынан зардап шекті. Роялистер жеңілгеннен кейін, 1643 жылдан кейін ол өзінің жер иелігін сақтау үшін 582 фунт стерлинг төлеуге мәжбүр болды. Азамат соғысы кезінде Салтрамды сақтап қалғанына қарамастан, Баггстер 1660 жылы, монархия қалпына келтірілгенге дейін Салтрамды жоғалтты, осы кезде үкімет оны бұрынғы парламенттік капитан Генри Хатселлге Баггтың үлкен қарызын өтеу үшін берді. Алайда, 1660 жылы монархия қалпына келтірілгеннен кейін Хатселл үйден және мүліктен айырылды, олар Азамат соғысы кезінде корольге берген қарызын өтеу үшін сэр Джордж Картеретке берілді. 1712 жылы Джордж Паркер, Салтрамнан шамамен екі шақырым солтүстікке орналасқан Борингдон Холлдан Салтрамның қожалығын сатып алып, Паркер әулетін құрды, ол Салтрам жеке меншікте болған күндері аяқталғанға дейін билік етті.

Мұрагерлік

Джон Паркер 1743 жылы үйді мұра етті және оның бай әйелі, леди Кэтрин Паркермен бірге (қайта құрудың көп бөлігін қаржыландырған), ғимаратты симметриялық палладиандық қасбеттермен жапты, олар үйдің Тюдорлық бастауын жасырады. Үйдің ішкі кеңістігіне нәзік бөлшектер қосылды, оның ішінде кіреберіс зал, таңғы бөлме және барқытты суреттер залында рококо өрнектері жасалды. Терезаның ерте қайтысына дейінгі алты жыл Салтрамның алтын ғасыры деп есептеледі. Үйдің қорында Джошуа Рейнольдстың он портреті сақталады. 1768 жылы Роберт Адамға салон мен кітапхананы (қазіргі асхана) жасау тапсырылды. Адам есік тұтқаларынан бастап, әсем жапсырмалы төбеге дейін барлық нәрсені жасады. Томас Чиппендейл жиһаздарды, ал Мэтью Болтон төрт шамдандықты жасады. Олар күйеуімен бірге салонға 10 мың фунт жұмсады. Борингдон сондай-ақ Натаниел Ричмондқа үйді айнала қоршаған қазіргі саябақты жоспарлауды тапсырды.

Құлдырау

Үшінші Джон Паркер, кейін Морли графы атанған, үйді әкесінен кейін жиырма жыл өткен соң мұраға алды және үйге маңызды өзгерістер енгізуге тағы көп уақыт кетті. Дегенмен, 1819 жылы ол Плимут сәулетшісі Джон Фолстонды шақырып, кіреберіс галереясын (портал) қосуға және қазіргі кітапхананы екі кішкентай бөлме біріктіріп жасауға бұйырды. Оның екінші әйелі, Франсис, отбасының көркемдік дәстүрін өзінің акварельдері мен ескі шеберлердің туындыларын көшіру арқылы дамыта берді, олар үйдің ішінде көрсетіледі. Морли графы амбициялы болды және меншігінде бірнеше өнеркәсіптік және инженерлік жобаларды іске асыруға тырысты, бірақ көптегені сәтсіз аяқталып, отбасы үлкен қарызға батты.

Ұлттық қорға беру

Ақшаның тапшылығы соншалық, Морлидің 3-графы 1861 және 1884 жылдар аралығында үйден кетуге мәжбүр болды және тек бірнеше ең құнды картиналарын сатқаннан кейін ғана қайта орала алды. 1926 жылы Морлидің 4-графы бірнеше басқа да иеліктерді мұраға алғанда отбасының жағдайы жақсарды, алайда осы жақсы күнде́р ұзаққа соқпады, себебі соғыс жаудың бомбалауынан зақым келтірді. Соңында 1957 жылы үй және оның барлық мүліктері мемлекеттік салықтан құтылу үшін Ұлттық трестке берілді.

Бейнелеу

Лаирада толқын болғандықтан көрініс су мен лай арасында ауысып тұрады. Челсон-Медоудағы полигонның құрылысы жасыл кеңістікке айналды. Үйдің бірінші қабатынан және бақтағы Каслдың жазғы павильонынан Плимут шығанағын көруге болады.