Кіріспе

Күннің ең аз белсенділік кезеңі – Күннің 11 жылдық циклындағы ең төменгі белсенділік периоды. Күн минимумы кезінде күн дақтарының және күн жарқындарының белсенділігі азаяды, көбінесе бірнеше күн бойы байқалмайды. Күн циклының бір минимумнан келесісіне дейінгі орташа ұзақтығы шамамен 11 жылды құрайды, бірақ байқалған ұзақтығы 9 жылдан 14 жылға дейін өзгеруі мүмкін. Күннің ең төменгі нүктесі 12 айлық күн дақтары белсенділігінің тегістелген орташа көрсеткіші арқылы анықталады, сондықтан оның нақты күнін анықтау, әдетте, минимум болғаннан кейін 6 ай өткен соң ғана мүмкін болады. Күн минимумы күн максимумынан өзгеше, онда жүздеген күн дақтары пайда болуы мүмкін.

Күннің ең төменгі және ең жоғары деңгейі

Күннің ең төменгі және ең жоғары белсенділігі – Күннің 11 жылдық және 400 жылдық активтік циклының екі шекті жағдайы. Ең жоғары белсенділік кезінде Күнде көптеген күн дақтары пайда болады, күн жарқындары орын алады және Күн миллиард тонна салмақтағы электрленген газ бұлттарын ғарышқа шығарады. Аспанға қарайтын адамдар көбірек көк шұғылаларды көруі мүмкін, ал ғарыш агенттіктері астронавттарды қорғау үшін радиациялық дауылдарды қадағалауы керек. Электр қуатының тоқтауы, спутниктердің істен шығуы, байланыс үзілуі және GPS қабылдағыштарының бұзылуы – күннің ең жоғары белсенділігі кезінде болатын құбылыстардың тек бірнешеуі ғана. Күннің ең төменгі белсенділігінде күн дақтарының саны азаяды және күн жарқындары басылады. Кейде күндер немесе апталар бойы бірде-бір дақ байқалмайды.

Күннің минималды циклдерін болжау

Олардың сызықтық емес сипаты күн белсенділігін болжауды өте қиын етеді. Күн минимумы – күн белсенділігінің төмендеу кезеңі, онда күн дақтарының саны азайып, тіпті жоқ болуы мүмкін. Ұлттық атмосфералық зерттеулер орталығының (NCAR) ғалымдары да дәлірек болжамдар жасау үшін күн динамикасының компьютерлік моделін (күн динамосын) жасады және жаңадан әзірленген модельдің соңғы сегіз күн циклінің күшін 98%-дан астам дәлдікпен симуляциялаған бірқатар сынақтарға сүйенген болжамға сенімділік білдірді. Бірақ кейіннен бұл болжамның мүлдем дұрыс еместігі және байқалған күн дақтарының санына сай еместігі анықталды. 2008–2009 жылдары NASA ғалымдары Күннің «күннің терең минимумына» енгенін атап өтті: «2008 жылдың 366 күнінің 266-сында (73%) күн дақтары байқалмады». Осы деректерге сүйене отырып, кейбір бақылаушылар 2008 жылы күн циклінің ең төменгі нүктесіне жеткенін болжады. 2009 жылы күн дақтарының саны одан да азайды. 2009 жылдың 14 қыркүйегіне дейін жылдың 257 күнінің 206-сында (80%) күн дақтары жоқ еді. Күн физигі Диан Песнелл Годдард ғарыш ұшу орталығынан былай деді: «Біз өте терең күн минимумын бастан кешірудеміз». Оның бұл тұжырымын осы саладағы басқа да мамандар растады. NASA/Маршалл ғарыш ұшу орталығының Ұлттық ғарыш ғылымы және технология орталығының күн дақтары жөніндегі сарапшысы Дэвид Хатауэй: «Бұл біз соңғы бір ғасыр ішінде көрген ең тыныш күн» деді. Дегенмен, қазіргі белсенділік деңгейі күннің ең төменгі минимумынан жоғары болып қана қоймай, одан да артық деңгейде сақталып тұр.