Кіріспе

Канадалық медицина ғалымы және дәрігер сэр Фредерик Грант Бантинг (14 қараша 1891 – 21 ақпан 1941) – канадалық фармаколог, ортопед және дала хирургі. Инсулинді және оның емдік мүмкіндіктерін бірлесіп ашқаны үшін Бантинг Джон Маклеодпен бірге физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Бантинг және оның шәкірті Чарльз Бест инсулинді Торонто университетінде шотланд физиологы Джон Маклеодтың зертханасында бөліп алды. 1923 жылы Маклеодпен бірге физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алғанда, Бантинг Бестпен бірге құрмет пен сыйлық ақшасын бөлісті. Сол жылы Канада үкіметі Бантингке өмір бойы жұмысын жалғастыру үшін өмірлік аннуитет тағайындады. Бүгінгі күнге дейін 32 жасында Нобель сыйлығын алған Фредерик Бантинг физиология/медицина саласы бойынша Нобель сыйлығының ең жас лауреаты болып табылады.

Ерте өмір

Бантинг 1891 жылғы 14 қарашада, жақын маңдағы Аллистоннан екі шақырым қашықтықтағы Онтарио штатының Эсса қаласындағы отбасылық шаруа қожалығында дүниеге келді. Ол Текумседегі фермер Уильям Томпсон Бантинг пен фабрика басқарушысының қызы Маргарет Гранттың бес баласының ең кішісі болды. Бантингтер британдық және Солтүстік Ирландиядан шыққан, қаржылық тұрақты отбасы еді. Бантингтің алыс туысы, Лондондағы жерлеуші Уильям Бантинг 1864 жылы салмақ жоғалту диетасын танымал етті, ал "Бантинг" сөзі Оксфорд ағылшын сөздігіне оның сипаттамасы ретінде енді. Оның анасының туыстары Гранттар шотланд тегінен еді. Отбасы қауіпсіз ауылдық округте орналасқандықтан, Бантинг жақсы жағдайда өсті. Оны көбінесе "Фред" немесе "Фредди" деп атады. Шаруа өмірі оның балалық шағының көп бөлігін анықтады. Ол өзінен бірнеше жыл үлкен аға-інілерінен шеттетілгенін сезінді және "ағаларым көбінесе маған көңіл бөлмеді" деп еске алды. Жеті жасында Аллистон қаласындағы мектепке барғанда, Бантинг ұялшақ, әлеуметтенбеген, сабаққа жиі келуден шаршап, зорлық-зомбылыққа ұшыраған бала еді. Бастапқыда орфографиямен қиындықтар емтихан нәтижелерінің нашар болуына себеп болды: "Мен жай ғана орфографияны жаза алмадым. Әр сөзді үш түрлі жазуға болады сияқты. Бұл болжам болды және мен әрқашан қате жібердім". Кейіннен ол осы тәжірибелерді өзінің кемсіну сезімінен туындаған деп түсіндірді. Бала кезінде Бантинг шаруа жұмысына берілді, анасымен жақын болды және басқа компания болмаған кезде жануарларға деген көңіл жағды. 1901 жылы Бантингпен алғаш рет кездескен туысы Марион Уолвин: "Біз ауламыздағы тартылғышта бірге отырдық. Бір сағат ішінде ол бір сөз де айтпады" деп есіне алды. Ол мектепте де қиындықтармен күресіп, тәртіпке қарсы тұрды. Бір оқиғадан кейін ол білімін жалғастырмауға шешім қабылдады, бірақ әкесі оны көндірді. Бантингтің әкесі Джон Бантинг өз балаларын білім алуға шақырған; бұл философия Уильямға әсер етті, ол ұлдарына жиырма бір жасқа толғанда қаржылай көмек беруді ұсынды. Ағалары мұраны өз шаруашылықтарына жұмсағаннан өзгеше, Фредерик оны білім алуға жұмсады. Жасөспірім шағында Бантинг бойы ұзын, мектептегі футбол және бейсбол командаларында ойнайтын жігітке айналды. Анасы мен әкесі оның методист дінінде қызмет етуін үміттенеді. 1909 жылы ол физика мен химиядан емтиханды өтсе де, ағылшын тілін қайта тапсыруға мәжбүр болды және француз және латын тілдерін оқуға кірісті. Келесі жылы ол латын тілінен сәл ғана өтті, бірақ француз тілінен және екінші рет ағылшын тілінен емтиханды тапса алмады. Кейіннен директор оның қайта-қайта жасаған күш-жігерін еске алды: "Біз оны атаққа ие болатын адам деп ойламадық. Ол ақ нәсілді, жақсы жігіт еді".

Колледж және қызмет жылдары

1910 жылдың шілдесінде Бэнтинг емтихандарды ақыры тапсырды. Университетке түсуге өтініш білдірген кезде ол мұғалім болуды қалағанын айтты, бірақ дәрігер болу арманы да болған. Торонто университетінде оқуға түсуге дейін ол Канаданың батысын аралап, Виннипег пен Калгари қалаларына сапар шекті. Қатты еңбек еткеніне қарамастан, Бэнтинг бірінші курсты бітіре алмады, бірақ дәрігер болуды шешіп, қайтадан оқуға қайтып келді. 1912 жылдың ақпанында медициналық бағдарламаға қабылдану үшін өтініш берді. Қыркүйек айында ол Торонто университетінің медицина факультетіне оқуға түсу үшін Виктория колледжінен шығып кетті. Бэнтинг медицина мектебінде жақсы оқыды. Оның бөлмелесі Сэм Грэм оны түнде оқығанын есіне алады. Дегенмен, ол регбиде де жетістіктерге қол жеткізді. Оның бағалары – енді тіл курстары жоқ болғандықтан – айтарлықтай жақсарды, орташа есеппен шамамен B, яғни орташа баллдан жоғары болды. Жазғы уақытты фермада жұмыс істеуге жұмсады. Торонто медицина факультетінде Бэнтинг хирургия саласын таңдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Бэнтинг көптеген канадалықтар сияқты әскерге қабылдануға тырысты. Ол Канада соғыс жариялаған күні, 1914 жылдың 16 тамызында және қазан айында Канада экспедициялық корпусына қабылдануға тырысты, бірақ нашар көруіне байланысты екі рет те қабылдаудан бас тартты. Медициналық мектептің үшінші курсында Бэнтинг 1915 жылы Корольдік Канада армиясының медициналық корпусына қабылданып, жеке сарбаз болып, кейін сержантқа дейін көтерілді. Төртінші курсқа түсуге дейін ол Ниагара шарлауындағы лагерьде оқыды. Университет 1916 жылдың жазында медицина мектебінің бесінші курсын қысқарту арқылы оқу бағдарламасын жеделдетті. Оқу жоспары хирургиялық операциялар мен жарақаттарға көбірек назар бөлді; диабетті емдеу туралы лекция Рокфеллер институтының Фредерик Мэдисон Алленнен алынған, ол диабетпен ауыратын адамдарға метаболизмді баяулату үшін аштық диетасын ұсынды. Бэнтингтің төртінші жылы Торонтодағы Бас ауруханада клиникалық жұмысқа арналды. Ауру балалар ауруханасының бас хирургы Кларенс Л. Старрдың жетекшілігімен Бэнтинг студенттік хирург ретінде тәжірибе жинады. 1915 жылға қарай ол хирургиямен айналысуға бекініп, келесі жылы өзінің алғашқы операциясын – әскердің іріңді жарасын дренаж жасауды – жасады. 1916 жылдың 9 желтоқсанында Бэнтинг медицина бакалавры (М. Б.) дипломын алып, ертесіне әскери қызметке барып тіркелді. Ол ортопедиялық медицинаны оқыды және 1919-1920 жылдары Ауру балалар ауруханасында хирург-резидент болып жұмыс істеді. Бэнтинг аурухана штаттарына қабылдана алмады, сондықтан ол медициналық практика ашу үшін Лондон, Онтарио қаласына көшуді шешті. 1920 жылдың шілдесінен 1921 жылдың мамырына дейін ол жалпы практикамен айналысып, сонымен қатар Лондондағы Батыс Онтарио университетінде жартылай уақыт оқытушы болып жұмыс істеді, өйткені оның медициналық практикасы аса сәтті болған жоқ. 1921-1922 жылдары Торонто университетінде фармакологиядан дәріс берді. 1922 жылы медицина докторы ғылымының кандидаты атағын алды және алтын медальмен марапатталды.

Инсулинді оқшаулау

Бантингтің қант диабетіне деген қызығушылығын оқыған бір мақаласы – астыңғы без туралы мақала оятты. 1920 жылғы 1 қарашада Бантинг Батыс Онтарио университетіндегі бір сыныбына астыңғы без туралы баяндама жасауға тиіс болғандықтан, ол басқа ғалымдар жазған есептерді оқыды. Наунин, Минковски, Опи, Шарпей-Шафер және басқалардың зерттеулері қант диабетінің астыңғы бездегі Лангерханс аралдарында бөлінетін ақуыз гормонының жетіспеушілігінен туындайтынын көрсетті. Шафер осы гормонды "инсулин" деп атады. Гормонның қант метаболизмін реттейтіні және оның жетіспеушілігі қанда қанттың деңгейінің жоғарылауына, содан кейін зәрмен шығарылуына әкелетіні еді. Ұнтақталған астыңғы без жасушаларынан инсулинді алуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды, себебі астыңғы бездің протеолиз ферменті инсулиннің ыдырауына себеп болды. Сондықтан, инсулиннің жойылмай тұрып, астыңғы безден алудың жолын табу қажеттігі туындады. 20 ғасырдың соңына дейін шошқа мен сиыр еті инсулиннің негізгі коммерциялық көзі болып келді, содан кейін олар гендік инженерия арқылы алынған бактериялармен алмастырылды. 1922 жылғы 11 қаңтарда Торонтодағы жалпы ауруханада 14 жасар канадалық Леонард Томпсонға инсулиннің алғашқы инъекциясы жасалды. 1922 жылдың көктемінде Бантинг Торонтода жеке практика ашып, диабетпен ауыратын науқастарды қабылдай бастады. Оның алғашқы американдық науқасы – АҚШ Мемлекеттік хатшысы Чарльз Эванс Хьюздің қызы Элизабет Хьюз Госсетт болды. Бантинг пен Маклиодқа 1923 жылы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығы бірлесіп берілді. Бантинг жүлде ақшасының өзінің үлесін Бестпен бөлісті, ал Маклиод қалған ақшаны Джеймс Коллиппен бөлісті.

Инсулиннен кейін

1922 жылы Бантинг Торонто университетінің медицина саласындағы аға демонстраторы болып тағайындалды. Келесі жылы ол Онтарио провинциясының заң шығарушы органы қаржылаған жаңа Banting және Best медициналық зерттеулер кафедрасына сайланды. Ол сонымен қатар Торонто генерал ауруханасының, Балалар ауруханасының және Торонто Батыс ауруханасының құрметті кеңесші дәрігері қызметін атқарды. Бантинг және Бест институтында ол силикоз, қатерлі ісік және суға бату механизмдері зерттеулеріне ден қойды. 1938 жылы Бантингтің авиациялық медицинаға деген қызығушылығы оны Канада Корольдік әуе күштерімен (RCAF) бірге жоғары биіктіктегі ұшақтарды пилоттардың пайдалануымен байланысты физиологиялық мәселелерді зерттеуге итерді. Бантинг RCAF-тің №1 клиникалық зерттеу бөлімін (CIU) басқарды, ол Торонтодағы бұрынғы Eglinton Hunt Club аумағындағы құпия нысанда орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол авиаторлардың "қараңғылау" (синкоп) сияқты проблемаларын зерттеді. Сапардан оралғаннан кейін Бантинг Монреальде «Toronto Star» газетінің тілшісімен HBC туралы мәлімдемелері жарияланбау шартымен сұхбат берді. Бірақ әңгіме «Торонто Стар» газетінде жарияланып, Еуропа мен Австралияда кеңінен таралды. Бантинг ақпараттың жария болуына ашуланды, себебі ол Ішкі істер министрлігіне баспасөзге мәлімдеме жасамас бұрын келісім алуге уәде берген еді. Навигатор мен екінші пилот бірден қаза тапты, ал Бантинг пен пилот, капитан Джозеф Маккей алғашқы соққыдан аман қалды. Маккейдің сөзіне сүйенсек, Бантинг келесі күні алған жарақатынан көз жұмды. Бантинг әріптесі Уилбур Франкс жасаған Франкс ұшу костюмінің сынақтарын жүргізу үшін Англияға жол тартқан еді. Бантинг және оның әйелі Торонтодағы Маунт-Плезант зиратында жерленген.

Сурет

Бантингтің сурет салуға деген қызығушылығы 1921 жыл шамасында, ол Онтарио провинциясының Лондон қаласында болған кезде туды. Оның алғашқы туындыларының бір бөлігі киімдерін тазалап бергендерден келген картон қораптардың арт жағына салынған. Ол Торонтодағы Өнер және әдебиет клубының мүшелері, А. Я. Джексон және Лоурен Харрис сияқты суретшілермен достық қарым-қатынас орнатты, олармен бірге Канаданың қатаң ландшафтына деген құмарлықтарын бөлісті. Бантинг туралы жазған Джексон: "Ол өнерді кәсіп еткісі келмеді және [көрушілерге] Лисмердің немесе басқа суретшінің туындысын сатып алып, сосын оны өзінің бір суретіне айырбастауды ұсынды" деп еске алады. 1941 жылы қайтыс болған кезде Бантинг Канаданың ең танымал әуесқой суретшілерінің бірі еді.

Мұра

1994 жылы Бантинг Канада медицинасының даналық залына енгізілді. 2004 жылы ол Канада телерадио корпорациясы көрермендерінің пікірінше, "Ең ұлы канадалықтардың" топ-10 тізіміне ілікті. Дауыс беру қорытындысы бойынша Бантинг Томми Дуглас, Терри Фокс және Пьер Трюдодан кейін төртінші орынды алды.

Атаулар ауыстырылуы

Бантингтің құрметіне аталған Бантинг зерттеу қоры 1925 жылы құрылды және Канададағы денсаулық сақтау және биомедициналық зерттеулерді қолдау үшін қаржыландыруды жүзеге асырады. Бантингтің есімі жыл сайынғы Бантинг лекцияларында, диабет саласындағы сарапшылармен жүргізілетін дәрістерде, сондай-ақ Торонто университетінің Бантинг және Бест медициналық зерттеулер кафедрасының құрылуы арқылы мәңгі есте қалдырылған; Оттава, Онтариодағы Тунни жайылымдарындағы сэр Фредерик Г. Бантинг зерттеу орталығы; Аллистон, Онтариодағы Бантинг еске алу орта мектебі; Лондон, Онтариодағы сэр Фредерик Бантинг орта мектебі; Оттава, Онтариодағы сэр Фредерик Бантинг баламалы білім беру орталығы; Монреаль Норд, Квебектегі Фредерик Бантинг бастауыш мектебі және Коквитлам, Британдық Колумбиядағы Эколь Бантинг орта мектебі арқылы сақталған. "Әскери денсаулық сақтау зерттеулері үшін майор сэр Фредерик Бантинг, MC, RCAMC сыйлығы" ("Major Sir Frederick Banting, MC, RCAMC Award for Military Health Research") – бұл "Нағыз патриоттық сүйіспеншілік" қорының демеушілігімен жыл сайын Бас хирургтың шешімімен, әскери денсаулық сақтауға ең көп үлес қосатын зерттеушіге табыс етіледі. Алғашқы марапат 2011 жылы Бантингтің бірнеше ұрпақтарының қатысуымен салтанатты түрде тапсырылды. "Канада Құралдарының майоры сэр Фредерик Бантинг әскери травма зерттеулері бойынша арнайы орын" 2012 жылы Саннибрук денсаулық сақтау ғылымдары орталығында құрылды. Орынның алғашқы иегері – Саннибруктың Тори аймақтық травма орталығының медициналық директоры және Бас хирургтың аға маманы, травма жөніндегі кеңесшісі полковник Гомер Тьен болды. Бантинг докторантурадан кейінгі стипендиялар бағдарламасын Канаданың денсаулық сақтау зерттеу институты, Канаданың табиғи ғылымдар және инженериялық зерттеулер кеңесі және Канаданың әлеуметтік ғылымдар және гуманитарлық зерттеулер кеңесі басқарады. Стипендия денсаулық сақтау, табиғи ғылымдар, инженерия, әлеуметтік ғылымдар және гуманитарлық ғылымдар салаларындағы зерттеушілерге жылына 70 000 долларға дейін екі жылға дейін қаржылай қолдау көрсетеді.

Қасиеттері

Бэнтинг Хаусы, оның бұрынғы үйі, 1997 жылы Канаданың ұлттық тарихи орны деп жарияланды. Үйде инсулин тарихына арналған музей және Бантингтің суреттері бар. Жаңафаундленд және Лабрадордағы Масгрейв гаваніндегі Бантингтің түсіндіру орталығы – оның құрметіне аталған музей, ол 1941 жылы болған және оның өмірін қиған ұшақ апатының мән-жайына назар аударады. Ай бетіндегі Бантинг кратері де медицинаға қосқан үлесі үшін оның есімімен аталады. 2003 жылдың соңында «Үлкен канадалықтар» сайлауы кезінде Бантингтің 1998 жылы Онтарио тарихи қоғамына қалдырған, Жаңа Текумсеттегі Бантинг отбасының шаруашылығын пайдалану мәселесі бойынша дау туды. Дау мүліктің және ғимараттардың болашақ қолданылуына қатысты болды. Жыл бойы созылған келіссөздер барысында, провинция тағайындаған делдалдың көмегімен, Жаңа Текумсет қаласы Онтарио тарихи қоғамына (ОТҚ) 1 миллион доллар ұсынды. Қала мүлікті және ғимараттарды сақтау үшін Сэр Фредерик Бантинг мұрагерлік қорына беруді жоспарлады, ал мұрагерлік қор диабетпен ауыратын жастарға арналған лагерь құруды көздеді. 2006 жылдың 22 қарашасында ОТҚ келісімге қол қою мерзімі өткеннен кейін, мүлікті 2 миллион доллардан астам сомаға Solmar Development компаниясына сатқанын хабарлады, ол тұрғын үйлер салуға бағытталған. Жаңа Текумсет қаласы Онтарио мұра туралы заңына сәйкес мүлікті қорғауға ниеттенді. Бұл оның коммерциялық дамуына кедергі келтіріп, иесін оны тиісінше күтіп ұстауға міндеттейді. ОТҚ бұл шешімге қарсылық білдірді. Онтарио табиғатты қорғауды қарау кеңесі 2007 жылдың қыркүйек айында мүлікті қорғауға және қарсылық білдіру туралы аргументтерді тыңдап, қазан айында мүліктің барлық бөлігін қорғауды ұсынды. Қала 2007 жылдың 12 қарашасында заңмен ресми түрде бұл шешімді қабылдады. Бантингтің суреттері өнер қауымдастығында назар аударуда; оның «St. Tîte des Cap» атты суреті Торонтодағы канадалық өнер аукционында сатып алушы комиссиясын қоса алғанда 30 000 канад долларына сатылды.

Фильмдегі суреттер

Ол және оның инсулин ашуы түрлі медиа форматтарында бейнеленді, оның ішінде комикстерде, Майкл Блисстің өмірбаянында және теледидарда. Канаданың Ұлттық кино кеңесі 1958 жылы "The Quest" атты қысқа фильм түсірді. 1988 жылғы "Glory Enough for All" телефильмі Бантинг пен Бесттің инсулинді іздеуін көрсетті, онда Р. Х. Томсон Бантинг рөлін ойнады. 2006 жылғы "Above and Beyond" тарихи фильмінде Бантингтің соңғы рейсіне отыруы да бейнеленген, осы рөлді Джейсон Пристли сомдады.

Марапаттар мен құрметтер

1923 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын (оны Маклеодпен бөлісті) алғанға дейін, ол 1922 жылы Торонто университетінің Рив сыйлығын алды. 1923 жылы Канада Парламенті оған өмір бойына 7500 доллар көлеміндегі аннуитет тағайындады. 2004 жылы Бантинг Ұлттық өнертапқыштар залына енгізілді.

Үміттің жалыны

"Үміт оты" 1989 жылы Корольдік Елизавета Ананың д-р Фредерик Грант Бантингті және диабеттен қаза болған барлық адамдарды құрметтеу үшін жақылды. Осы от диабетке ем табылғанша жанды болып қалады. Ем табылғанда, оны ашқан зерттеушілер осы отты сөндіреді. Осы от Канаданың Онтарио штатындағы Лондон қаласында, Канаданың Бантинг үйі ұлттық тарихи ескерткішінің жанында орналасқан.

Уақыт капсуласы

1991 жылы сэр Фредерик Бантингтің туғанына 100 жыл толуы құрметіне Сэр Фредерик Бантинг алаңына уақыт капсуласы жерленді. Оны Халықаралық диабет федерациясының жас өкілдері мен Канаданың генерал-губернаторы Рей Хнатышин жерледі. Диабетке ем табылған жағдайда ғана ол қазылып алынады.

Құрмет

1941 жылдан бері Американдық диабет қауымдастығы диабетті зерттеу және емдеуге ұзақ жылдар бойы үлес қосқандарға Бантинг медальдарын табыс етеді. 1991 жылы Халықаралық диабет федерациясы және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) оның туған күнін – Дүниежүзілік диабет күні ретінде белгіледі. 2016 жылдың 14 қарашасында Google оның 125 жылдығын Google Doodle арқылы тойлады. 2021 жыл доктор Бантингтің Торонто университетінде инсулинді бірлесіп ашқанына 100 жыл толуын белгілейді. Канада почтасы мерейлік марка шығарды.