Кіріспе

Карлскога Мёклен көлінің солтүстік жағалауында орналасқан. Қаланың негізгі топографиялық ерекшеліктері – Тимсэлвен және Сварталвен есімді екі өзен. Басқа ерекшеліктердің қатарында табиғи қорық ретінде белгіленген және қала орталығымен жалғасқан Равåсен мұзды қыраттары бар. Карлскога аймағының кең аумағы, мысалы, Нерке жазығы сияқты көршілес аймақтардан көптеген ормандық және төбелі жерлермен ерекшеленеді, бұл оны ауыл шаруашылығынан өзге, мысалы, темір өңдеу өнеркәсібі сияқты салаларға ыңғайлы етеді. Карлскога қару-жарақ өндіруші Bofors компаниясының төңірегінде дамыды және 1970 жылға қарай он мыңға жуық қызметкері болды. 1900 жылдары қару-жарақ өнеркәсібіндегі көптеген жұмыс орындары Карлскога халқын көбейтті. Бүгінде Карлскога әлі де қару-жарақ өнеркәсібінің дамыған орталығы болып табылады, бірақ оның экономикасы Бофорс өркендеген кезеңге қарағанда көбірек әртараптандырылған. Карлскогада Альфред Нобель тұрған Бьоркборн зауытының жеріндегі Бьоркборн сарайы орналасқан. Оның сол жерде тұруы оның өсиеті Карлскогадағы Карлшолда қаралып, Нобель сыйлығының құрылуына себеп болды. Басқа да танымал орындарға Нобель зертханасы, Карлскога шіркеуі, Мессен және Бофорс қонақ үйі жатады.

Этимология

Карлскога бастапқыда Мёкельнс бодар деп аталды, ал Мёкельсбодерна атауы Мёкельн көлінің жағасындағы шағын үйлерден шыққан. "Карлскога" атауы 1591 жылы туды және содан бері қолданылып келеді. Ол IX Карлдан (Карл) шыққан.

XVI ғасыр

XVI ғасырдың басында Карлскога және оның төңірегінде сирек халық қоныстанды. Олар жерді кесіп, өртеу әдісімен шаруашылық етті. Олардан кейін Франциядағы діни қысымнан қашқан гугеноттар, сондай-ақ голланд және неміс қоныс аударушылары, көбінесе шебер металл өңдеушілер келді. 1586 жылы Карлскога приходы құрылды және дереу ағаш шіркеу салынды. Шіркеу кішкентай болды және қазіргі таңда сақталған ғибадатханадан (сакристия) ғана тұрды, бұл сол жылдары халық санының артуының нәтижесі болды. Алғашқы дін қызметкері 1500 жылдардың соңында Олаус Гестриций (Мёкельнсбодардағы мырза Олаф) сайланды.

Индустриялық дәуір

XVII ғасырда темірден тақта жасау үшін он төрт шағын темір зауыты мен сегіз сумен жұмыс істейтін балға орнатылды. Бұл Björkborn зауыты мен Bofors зауытының құрылуын қамтыды. Екі темір зауытының иесі ретінде Зигрид Экехиелм өнеркәсіптік империяның басшылығын өз міндетіне алды. Бастапқы темір зауыттарының көпшілігі 1860 жылдарға дейін жұмыс істеп келді, бірақ ең ірі темір зауыты жақын орналасқан Bofors болды. 1871 жылы Bofors 6124 тонна темір өндірді, бұл Швециядағы кез келген зауыттан көп. 1882 жылы Карлскога приходында (сокен) 11 184 адам тұрды. Карлскога қаласы Bofors зауытының айналасында дамыды, ол 19 ғасырдың соңында темір зауытынан зеңбірек жасаушыға, ал 20 ғасырда – кеңейтілген қорғаныс өнеркәсібіне айналды. Bofors 1873 жылы тіркелді және 1880 жылдардан бері пайдалы зеңбірек өндірісіне маманданған.

Альфред Нобель

Бофорстың ең танымал иесі Альфред Нобель болды, ол 1894 жылдан 1896 жылдың желтоқсанында қайтыс болғанға дейін компанияға иелік етті. Нобель темір зауытын қазіргі заманғы зеңбірек өндіруші және химия өнеркәсібіне қайта құруда маңызды рөл атқарды. 1894–1896 жылдары жазды Бьёркборн имениесінде өткізді. Ол Италияның Сан-Ремо қаласындағы вилласында қайтыс болса да және Парижде үйі болғанмен, оның заңды тұрғын жері Карлскогадағы Бьёркборн болып саналды, ол Швециядағы оның соңғы тұрғын жері еді. Осы себепті, 1895 жылы Парижде жазылған оның әйгілі өсиетнамасы осы жерде заңды түрде тіркелді, бұл нәтижесінде Нобель сыйлығын құруға мүмкіндік туды.

ХХ ғасыр

1940 жылы Карлскога қаласы және оны қоршаған аумақ (қазіргі Карлскога муниципалитетімен шектес аумақ) ресми түрде қала (stad) мәртебесін алды. 1971 жылдан бері бұл терминнің құқықтық күші жоқ, және тек құрылыс аймағы де-факто қала болып есептеледі. Карлскога 20-шы ғасырдың басым бөлігін Бофорс компаниясының дамуымен байланысты өткізді. Тек соңғы онжылдықтардағы қаруланудан бас тарту осы қала үшін мәселе тудыра бастады. 1980 жылы Бофорста 8500 жұмысшы болса, 1998 жылы олардың саны 2600-ге дейін азайды.

Жақында болған тарих

ХХІ ғасырдың алғашқы онжылдығында атыс қарулары өнімдеріне деген сұраныстың азаюына байланысты көппәтерлі үйлердегі шамамен 1000 пәтер бұзылды. Бұл халық санының 29 600-ге дейін төмендеуіне әкеп соқты. Алайда, 2010 жылдары халық санының азаю тенденциясы өзгеріп, өсуге көшті. 2023 жылы Fokus журналы Карлскоганы Швецияда тұруға ең қолайлы он бесінші муниципалитет деп бағалады.

Орналасқан жері

Карлскога Нарке мен Вярмландты бөліп тұратын Кильсберген деп аталатын төменгі таулы жотада орналасқан. Мұндай аймақтар дәстүрлі түрде қаржылық жағдайы нашар болып келген. Осының салдарынан 19-шы ғасырдың екінші жартысында осы ауданнан Солтүстік Америкаға көптеген шведтер көшіп кетті. Мысалы, 1854 жылы Карлскогадан келген иммигранттар Стокгольм, Висконсин қаласын құрды. Қала солтүстікте Халлефорс және Сторфорс муниципалитеттерімен; шығыста Лекебергпен; оңтүстікте Дегерфорс және Мёклен көлімен; батыста Кристинехамнмен шектеседі.

Көршіліктер

Карлскоганың көптеген тұрғын үй аудандары компания қаласына тән ерекше мінезге ие. "Миллиондық бағдарлама" бойынша салынған тұрғын үйлер Baggängen, Ekeby, Sandviken және Skranta сияқты шағын аудандарда кездеседі. Бофорс зауытының жоспарлап салған қалашығы және үйлерінің архитектурасы үшін тарихи маңызы бар Розендал ауданы, мәдени мұраның ұлттық маңызы бар аймақ деп жарияланды.

Демография

Карлскоганың халқы қару-жарақ өндіруші Бофорс кеңейе бастаған кезден бастап 1970 жылға дейін тұрақты өсті. Содан кейін ол күрт азайды (30 жыл ішінде шамамен 10 000 тұрғын кеміді), және 2021 жылға дейін соңғы бірнеше жылда ғана қалпына келу белгілері байқалды. Дегенмен, 27 386 тұрғыны бар Карлскога, Оребро округінде Оребродан (126 009) кейін ең көп халқы бар екінші елді мекен болып табылады. Карлскога тұрғындарының 16,5%-ы шетел азаматтарын құрайды. Оребро қаласында бұл көрсеткіш 19,1%-ды құрайды.

Тіл және диалектілер

2012 жылы Карлскога муниципалитеті фин тілінде әкімшілік муниципалитет мәртебесін иеленді.

Дін

Карлскогада әртүрлі діни конфессиялар мен қауымдар орналасқан, оның ішінде Карлскогада бірнеше шіркеуі бар Швеция шіркеуі. Ең көне шіркеу – Карлскога шіркеуі, ол Карлскога приходының қарасты шіркеуі және оның тарихы 1600 жылдарға дейін жетеді. Кейін қалада салынған шіркеулерге Карлберг шіркеуі мен Равасен шіркеуі жатады. Карлскогада сонымен қатар бірнеше еркін шіркеулер де бар. Швед пентекост қозғалысының өз шіркеуі болса, Ехоба куәгерлерінің Патшалық үйі бар. 1884 жылы баптистер қауымы – Бофорс баптистер қауымы құрылған, ал 1956 жылы Сент-Джордж католик қауымы құрылды. Карлскогада бірнеше зират бар. Қаладағы ең көне зират Карлскога шіркеуі салынған кезде ашылған болуы мүмкін. Оның солтүстігінде 1908 жылы ашылған Скогскыркёгорден (Skogskyrkogården) орналасқан. Қаланың шығыс бөлігіндегі Шығыс зираты 1940 жылдары құрылған.

Өңдеу секторы

Қала қару-жарақ өндірісі және фармацевтикалық өнеркәсіптердің маңызды орталығы болып табылады; ол Bharat Forge, BAE Systems, Saab AB (SAAB Bofors Dynamics), Nammo, Cambrex Corporation, Recipharm, Moelven Industrier және Eurenco сияқты көпұлтты корпорациялардың, оның ішінде еншілес компаниялар мен бөлімшелеріне үй иесі.

Медиа

Карлскога Тидинг Курирен – Карлскога қаласының басты және жалғыз күнделікті газеті. Бұл газет Карлскога Тидинг және Карлскога Курирен есімді қаланың бұрынғы екі күнделікті газетінің бірігуі нәтижесінде 2020 жылы құрылды. Сонымен қатар, Карлскогада Cityradion коммерциялық радиостанциясы да бар.

Спорт

Карлскогада бірнеше стадион бар, олардың ішіндегі ең үлкені – Nobelhallen (1979 жылғы жасөспірімдер арасындағы шайбалы хоккей чемпионаты осы жерде өткен). Карлскогада 1978 жылы құрылған BIK Karlskoga хоккей командасы орналасқан. Аталған команда қазіргі уақытта 2021–2022 маусымда шведтік шайбалы хоккейдің екінші лигасы – HockeyAllsvenskan-да өнер көрсетуде. Карлскога су спорты – суға секіру және каноэ спорты саласындағы дәстүрлерін сақтап келеді, қала Bofors SHK және Bofors KK сияқты клубтарға мекендейді. Олимпиада чемпиондарының қатарында суға секіруден Ульрика Кнапе, ал каноэден Агнета Андерссон және Мария Хаглунд есімдері бар. Сонымен қатар, KB Karlskoga FF футбол командасы және Rävåsen IK әйелдер футбол командасы да бар.