Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карлскога Мёклен көлінің солтүстік жағалауында орналасқан. Қаланың негізгі топографиялық ерекшеліктері – Тимсэлвен және Сварталвен есімді екі өзен. Басқа ерекшеліктердің қатарында табиғи қорық ретінде белгіленген және қала орталығымен жалғасқан Равåсен мұзды қыраттары бар. Карлскога аймағының кең аумағы, мысалы, Нерке жазығы сияқты көршілес аймақтардан көптеген ормандық және төбелі жерлермен ерекшеленеді, бұл оны ауыл шаруашылығынан өзге, мысалы, темір өңдеу өнеркәсібі сияқты салаларға ыңғайлы етеді. Карлскога қару-жарақ өндіруші Bofors компаниясының төңірегінде дамыды және 1970 жылға қарай он мыңға жуық қызметкері болды. 1900 жылдары қару-жарақ өнеркәсібіндегі көптеген жұмыс орындары Карлскога халқын көбейтті. Бүгінде Карлскога әлі де қару-жарақ өнеркәсібінің дамыған орталығы болып табылады, бірақ оның экономикасы Бофорс өркендеген кезеңге қарағанда көбірек әртараптандырылған. Карлскогада Альфред Нобель тұрған Бьоркборн зауытының жеріндегі Бьоркборн сарайы орналасқан. Оның сол жерде тұруы оның өсиеті Карлскогадағы Карлшолда қаралып, Нобель сыйлығының құрылуына себеп болды. Басқа да танымал орындарға Нобель зертханасы, Карлскога шіркеуі, Мессен және Бофорс қонақ үйі жатады.
Karlskoga straddles the northern shore of Lake Möckeln. Among the city's main topographical features are the two rivers, Timsälven and Svartälven. Other features include an esker, Rävåsen, designated as a nature reserve, and contiguous with the city center. The broader Karlskoga area distinguishes itself from its surrounding regions, e. g. the Närke Plain, with its abundant woodlands and hills, which made it better suited for activities beyond agriculture, such as the ironwork industry. Karlskoga evolved around the arms manufacturer Bofors, and by 1970, it counted almost 10,000 employees. The many jobs in the arms industry during the 1900s multiplied Karlskoga's population. Today, Karlskoga is still a thriving center of the arms industry, but its economy is more diverse than during the peak Bofors era. Karlskoga is home to the Björkborn Manor, on the property of the Björkborn Works, where Alfred Nobel lived. His residency there is the reason his will was adjudicated in Karlskoga at Karlshall, establishing the Nobel Prize. Other landmarks include the Nobel Laboratory, the Karlskoga Church, Mässen, and the Bofors Hotel.
Этимология
Карлскога бастапқыда Мёкельнс бодар деп аталды, ал Мёкельсбодерна атауы Мёкельн көлінің жағасындағы шағын үйлерден шыққан. "Карлскога" атауы 1591 жылы туды және содан бері қолданылып келеді. Ол IX Карлдан (Карл) шыққан.
Karlskoga was initially called Möckelns bodar, Möckelsboderna being derived from cottages located at the shore of lake Möckeln. The locality's name "Karlskoga" was coined in 1591, and has been in use ever since. It is derived from Charles (Karl) IX,
XVI ғасыр
XVI ғасырдың басында Карлскога және оның төңірегінде сирек халық қоныстанды. Олар жерді кесіп, өртеу әдісімен шаруашылық етті. Олардан кейін Франциядағы діни қысымнан қашқан гугеноттар, сондай-ақ голланд және неміс қоныс аударушылары, көбінесе шебер металл өңдеушілер келді. 1586 жылы Карлскога приходы құрылды және дереу ағаш шіркеу салынды. Шіркеу кішкентай болды және қазіргі таңда сақталған ғибадатханадан (сакристия) ғана тұрды, бұл сол жылдары халық санының артуының нәтижесі болды. Алғашқы дін қызметкері 1500 жылдардың соңында Олаус Гестриций (Мёкельнсбодардағы мырза Олаф) сайланды.
Karlskoga and its surrounding area were sparsely populated in the beginning of the 16th century. where they took up the farming method slash and burn. They were followed by Huguenots, fleeing religious oppression in France, and by other groups including both Dutch and German settlers, mostly skilled metalsmiths. The parish of Karlskoga was established in 1586 and a wooden church was soon built. It was small in size, and was solely made up of the sacristy still preserved at this site, which was a consequence of population increase in the years prior. The first priest elected was Olaus Gestricius (herr Olaf på Möckelnsbodar) by the late 1500s.
Индустриялық дәуір
XVII ғасырда темірден тақта жасау үшін он төрт шағын темір зауыты мен сегіз сумен жұмыс істейтін балға орнатылды. Бұл Björkborn зауыты мен Bofors зауытының құрылуын қамтыды. Екі темір зауытының иесі ретінде Зигрид Экехиелм өнеркәсіптік империяның басшылығын өз міндетіне алды. Бастапқы темір зауыттарының көпшілігі 1860 жылдарға дейін жұмыс істеп келді, бірақ ең ірі темір зауыты жақын орналасқан Bofors болды. 1871 жылы Bofors 6124 тонна темір өндірді, бұл Швециядағы кез келген зауыттан көп. 1882 жылы Карлскога приходында (сокен) 11 184 адам тұрды. Карлскога қаласы Bofors зауытының айналасында дамыды, ол 19 ғасырдың соңында темір зауытынан зеңбірек жасаушыға, ал 20 ғасырда – кеңейтілген қорғаныс өнеркәсібіне айналды. Bofors 1873 жылы тіркелді және 1880 жылдардан бері пайдалы зеңбірек өндірісіне маманданған.
During the 17th century, fourteen small ironworks and eight water driven hammers for producing bar iron were established. This encompassed the emergence of both Björkborn Works and Bofors Works. As the owner of both ironworks, Sigrid Ekehielm assumed the leadership of an industrial empire. Most of the original ironworks were still operating in the 1860s, but the dominating ironworks was the one in nearby Bofors. In 1871, Bofors produced 6,124 metric tons of iron, more than any other plant in Sweden. In 1882, Karlskoga parish (socken) had 11,184 inhabitants. The town of Karlskoga has evolved around Bofors, which in the late 19th century was transformed from an iron works to a manufacturer of cannon and in the 20th century to a more diversified defense industry. Bofors was incorporated in 1873 and has since the 1880s been specializing in the lucrative manufacture of cannon.
Альфред Нобель
Бофорстың ең танымал иесі Альфред Нобель болды, ол 1894 жылдан 1896 жылдың желтоқсанында қайтыс болғанға дейін компанияға иелік етті. Нобель темір зауытын қазіргі заманғы зеңбірек өндіруші және химия өнеркәсібіне қайта құруда маңызды рөл атқарды. 1894–1896 жылдары жазды Бьёркборн имениесінде өткізді. Ол Италияның Сан-Ремо қаласындағы вилласында қайтыс болса да және Парижде үйі болғанмен, оның заңды тұрғын жері Карлскогадағы Бьёркборн болып саналды, ол Швециядағы оның соңғы тұрғын жері еді. Осы себепті, 1895 жылы Парижде жазылған оның әйгілі өсиетнамасы осы жерде заңды түрде тіркелді, бұл нәтижесінде Нобель сыйлығын құруға мүмкіндік туды.
The most famous owner of Bofors was Alfred Nobel, who owned the company from 1894 until his death in December 1896. Nobel had a key role in reshaping the ironworks to a modern cannon manufacturer and chemical industry. During the summers of 1894–1896 he lived in the manor house Björkborn. Even though he died in his villa in Sanremo, Italy and had a home in Paris, it was decided that his legal residence was at Björkborn in Karlskoga, which had been his final residence in Sweden. Because of that it was here his famous testament that was written in Paris in 1895 was legally registered, which eventually made it possible to establish the Nobel Prize.
ХХ ғасыр
1940 жылы Карлскога қаласы және оны қоршаған аумақ (қазіргі Карлскога муниципалитетімен шектес аумақ) ресми түрде қала (stad) мәртебесін алды. 1971 жылдан бері бұл терминнің құқықтық күші жоқ, және тек құрылыс аймағы де-факто қала болып есептеледі. Карлскога 20-шы ғасырдың басым бөлігін Бофорс компаниясының дамуымен байланысты өткізді. Тек соңғы онжылдықтардағы қаруланудан бас тарту осы қала үшін мәселе тудыра бастады. 1980 жылы Бофорста 8500 жұмысшы болса, 1998 жылы олардың саны 2600-ге дейін азайды.
In 1940 the town of Karlskoga and the surrounding area (the same territory as today's Karlskoga Municipality) got the formal title of a city (stad). Since 1971 this term has no legal meaning and only the built up area is considered a de facto town. Karlskoga spent most of the 20th century as a growing company town to Bofors. Only with the demilitarization in the most recent decades has this started to be a problem for the town. There were 8,500 workers in Bofors in 1980, but the number had decreased to 2,600 as of 1998.
Жақында болған тарих
ХХІ ғасырдың алғашқы онжылдығында атыс қарулары өнімдеріне деген сұраныстың азаюына байланысты көппәтерлі үйлердегі шамамен 1000 пәтер бұзылды. Бұл халық санының 29 600-ге дейін төмендеуіне әкеп соқты. Алайда, 2010 жылдары халық санының азаю тенденциясы өзгеріп, өсуге көшті. 2023 жылы Fokus журналы Карлскоганы Швецияда тұруға ең қолайлы он бесінші муниципалитет деп бағалады.
During the first decade of the 21st century, approximately 1,000 apartments in multi family buildings were demolished due to reduced demand for firearms products. This resulted in the population dwindling to 29,600. During the 2010s, however, the population trend reversed, and the numbers began to rise. In 2023, the magazine Fokus ranked Karlskoga as the fifteenth best municipality to live in Sweden.
Орналасқан жері
Карлскога Нарке мен Вярмландты бөліп тұратын Кильсберген деп аталатын төменгі таулы жотада орналасқан. Мұндай аймақтар дәстүрлі түрде қаржылық жағдайы нашар болып келген. Осының салдарынан 19-шы ғасырдың екінші жартысында осы ауданнан Солтүстік Америкаға көптеген шведтер көшіп кетті. Мысалы, 1854 жылы Карлскогадан келген иммигранттар Стокгольм, Висконсин қаласын құрды. Қала солтүстікте Халлефорс және Сторфорс муниципалитеттерімен; шығыста Лекебергпен; оңтүстікте Дегерфорс және Мёклен көлімен; батыста Кристинехамнмен шектеседі.
Karlskoga is situated more or less in a low mountainous ridge called Kilsbergen that separates Närke from Värmland. Such areas have traditionally been financially poor. This led to a significant Swedish emigration to North America from the district in the latter half of the 19th century. Stockholm, Wisconsin was for instance founded in 1854 by immigrants from Karlskoga. The city borders on the municipalities of Hällefors and Storfors to the north; Lekeberg to the east; Degerfors and the Lake Möckeln to the south; and Kristinehamn to the west.
Көршіліктер
Карлскоганың көптеген тұрғын үй аудандары компания қаласына тән ерекше мінезге ие. "Миллиондық бағдарлама" бойынша салынған тұрғын үйлер Baggängen, Ekeby, Sandviken және Skranta сияқты шағын аудандарда кездеседі. Бофорс зауытының жоспарлап салған қалашығы және үйлерінің архитектурасы үшін тарихи маңызы бар Розендал ауданы, мәдени мұраның ұлттық маңызы бар аймақ деп жарияланды.
The many residential communities of Karlskoga express a character distinct to the company town. Million programme residential buildings can be found in enclaves such as Baggängen, Ekeby, Sandviken and Skranta. The Rosendal neighbourhood, historically significant for the architecture of its homes, planned community by the Bofors Works, was designated as an area of national interest for cultural heritage.
Демография
Карлскоганың халқы қару-жарақ өндіруші Бофорс кеңейе бастаған кезден бастап 1970 жылға дейін тұрақты өсті. Содан кейін ол күрт азайды (30 жыл ішінде шамамен 10 000 тұрғын кеміді), және 2021 жылға дейін соңғы бірнеше жылда ғана қалпына келу белгілері байқалды. Дегенмен, 27 386 тұрғыны бар Карлскога, Оребро округінде Оребродан (126 009) кейін ең көп халқы бар екінші елді мекен болып табылады. Карлскога тұрғындарының 16,5%-ы шетел азаматтарын құрайды. Оребро қаласында бұл көрсеткіш 19,1%-ды құрайды.
Karlskoga's population grew steadily from the time when arms manufacturer Bofors had started to expand, until the 1970s. Thereafter, it underwent a sharp decline (down by almost 10,000 inhabitants over a 30 year period), with signs of recovery only in the very last few years as of 2021. Nevertheless, with 27,386 inhabitants, Karlskoga is the second most populous place in Örebro County following Örebro (126,009). The presence of foreign residents in Karlskoga accounts for 16.5% of inhabitants. This compares with 19.1% in the town Örebro.
Тіл және диалектілер
2012 жылы Карлскога муниципалитеті фин тілінде әкімшілік муниципалитет мәртебесін иеленді.
In 2012, Karlskoga Municipality received its status as a Finnish speaking administrative municipality.
Дін
Карлскогада әртүрлі діни конфессиялар мен қауымдар орналасқан, оның ішінде Карлскогада бірнеше шіркеуі бар Швеция шіркеуі. Ең көне шіркеу – Карлскога шіркеуі, ол Карлскога приходының қарасты шіркеуі және оның тарихы 1600 жылдарға дейін жетеді. Кейін қалада салынған шіркеулерге Карлберг шіркеуі мен Равасен шіркеуі жатады. Карлскогада сонымен қатар бірнеше еркін шіркеулер де бар. Швед пентекост қозғалысының өз шіркеуі болса, Ехоба куәгерлерінің Патшалық үйі бар. 1884 жылы баптистер қауымы – Бофорс баптистер қауымы құрылған, ал 1956 жылы Сент-Джордж католик қауымы құрылды. Карлскогада бірнеше зират бар. Қаладағы ең көне зират Карлскога шіркеуі салынған кезде ашылған болуы мүмкін. Оның солтүстігінде 1908 жылы ашылған Скогскыркёгорден (Skogskyrkogården) орналасқан. Қаланың шығыс бөлігіндегі Шығыс зираты 1940 жылдары құрылған.
Various religious denominations and congregations are based in Karlskoga, including the Church of Sweden, which has several churches in Karlskoga. The oldest church, the Karlskoga Church, is the parish church in the Karlskoga parish and can be traced back to the 1600s. Later churches built in the city include the Karlberg Church and the Rävåsen Church. There are also several free churches represented in Karlskoga. The Swedish Pentecostal Movement has its own church, while the Jehovah's Witnesses have their Kingdom Hall. A baptist congregation, the Bofors Baptist congregation, was established in 1884, and St. George's Catholic congregation was established in 1956. There are several cemeteries in Karlskoga. The city's oldest cemetery was likely established when Karlskoga Church was built. North of it lies Skogskyrkogården , inaugurated in 1908. The Eastern Cemetery in the eastern parts of the city was established in the 1940s.
Өңдеу секторы
Қала қару-жарақ өндірісі және фармацевтикалық өнеркәсіптердің маңызды орталығы болып табылады; ол Bharat Forge, BAE Systems, Saab AB (SAAB Bofors Dynamics), Nammo, Cambrex Corporation, Recipharm, Moelven Industrier және Eurenco сияқты көпұлтты корпорациялардың, оның ішінде еншілес компаниялар мен бөлімшелеріне үй иесі.
The city is an important center for the arms manufacturing and pharmaceutical industries; it is home to various multinational corporations, including subsidiaries and divisions of Bharat Forge, BAE Systems, Saab AB (SAAB Bofors Dynamics), Nammo, Cambrex Corporation, Recipharm, Moelven Industrier, and Eurenco.
Медиа
Карлскога Тидинг Курирен – Карлскога қаласының басты және жалғыз күнделікті газеті. Бұл газет Карлскога Тидинг және Карлскога Курирен есімді қаланың бұрынғы екі күнделікті газетінің бірігуі нәтижесінде 2020 жылы құрылды. Сонымен қатар, Карлскогада Cityradion коммерциялық радиостанциясы да бар.
Karlskoga Tidning Kuriren stands as Karlskoga's primary and sole daily newspaper. It formed through the merger of Karlskoga Tidning and Karlskoga Kuriren, the city's two former daily newspapers, it came into existence in 2020. There is also a commercial radio station based in Karlskoga, Cityradion.
Спорт
Карлскогада бірнеше стадион бар, олардың ішіндегі ең үлкені – Nobelhallen (1979 жылғы жасөспірімдер арасындағы шайбалы хоккей чемпионаты осы жерде өткен). Карлскогада 1978 жылы құрылған BIK Karlskoga хоккей командасы орналасқан. Аталған команда қазіргі уақытта 2021–2022 маусымда шведтік шайбалы хоккейдің екінші лигасы – HockeyAllsvenskan-да өнер көрсетуде. Карлскога су спорты – суға секіру және каноэ спорты саласындағы дәстүрлерін сақтап келеді, қала Bofors SHK және Bofors KK сияқты клубтарға мекендейді. Олимпиада чемпиондарының қатарында суға секіруден Ульрика Кнапе, ал каноэден Агнета Андерссон және Мария Хаглунд есімдері бар. Сонымен қатар, KB Karlskoga FF футбол командасы және Rävåsen IK әйелдер футбол командасы да бар.
Karlskoga is home to several stadiums, of which Nobelhallen is the largest (it hosted the 1979 World Junior Ice Hockey Championships). Karlskoga is home to the ice hockey team BIK Karlskoga, established in 1978, currently playing as per the 2021–2022 season in HockeyAllsvenskan, the second tier of Swedish ice hockey. Karlskoga also upholds a heritage in diving and canoeing, housing clubs like Bofors SHK and Bofors KK. Notable Olympic champions include Ulrika Knape in diving, as well as Agneta Andersson and Maria Haglund in canoeing. There is also a football team called KB Karlskoga FF, and a women's soccer team, Rävåsen IK.