Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс герман тілі.
West Germanic language
Шығыс фриз тілі – фриз тілдерінің бірі. Оның қазірге дейін сақталған жалғыз диалектісі – Германиядағы Сатерланд аймағында қолданылатын сатерланд фризиясы. Бұрын Емс және Весер деп аталатын екі негізгі диалект болған. Весер диалектісі, ішінде Вурстен және Вангероге диалектілерімен бірге, 20 ғасырға дейін тірі болды. Емс диалектісі шамамен бірнеше мың ересек сөйлеушісі бар сатерланд диалектінде жалғасуда.
East Frisian is one of the Frisian languages. Its last surviving dialect is Saterland Frisian spoken in Saterland in Germany. There once were two main dialects, Ems and Weser. Weser, including the Wursten and Wangerooge dialects, held out until the 20th century. Ems continues with a couple thousand adult speakers of the Saterland dialect.
Фоналогия
Шығыс фриз тілінің фонетикасы ескі фриз тіліне қарағанда лингвистикалық тұрғыдан консервативті.
The phonology of Eastern Frisian is linguistically conservative with regards to Old Frisian.
Ескі шығыс фриз тілі және оның құлдырауы
Ежелгі Шығыс фриз тілі Шығыс Фризияда (Остфризланд) – Голландияның Лауверс өзені мен Германияның Везер өзені арасындағы аймақта қолданылған. Бұл аймаққа Везердің шығыс жағалауындағы Вурстен және Вюрден деген екі шағын аудан да кірген. Ежелгі Шығыс фриз тілі екі диалектілік топқа бөлінеді: шығыста – Весер фриз тілі, батыста – Эмс фриз тілі. 1500 жылдан бастап, көне шығыс фриз тілі айналасындағы Төменгі неміс диалектілерінің күшті қысымына тап болып, бірте-бірте жойыла бастады және қазірге таймайды. XVII ғасырдың ортасына қарай Эмс фриз тілі толыққандай жойылып кетті. Весер фриз тілі көбінесе одан көп ұзаққа созылмады, тек 1700 жылға дейін сақталды, бірақ 1723 жылы Везер өзенінің шығысындағы Вурстен жерінде әлі де қолданылғаны туралы жазбалар бар. Бұл тіл ең ұзақ Вангеруг аралында тірі қалды, онда соңғы Весер фриз тілінде сөйлейтін адам 1953 жылы қайтыс болды. Бүгінде Ежелгі Шығыс фриз тілі Шығыс Фризияның тарихи шекараларында қолданылмайды; алайда, осы аймақтың көптеген тұрғындары әлі де фриздер болып табылады және төменгі неміс диалектісін Фриск деп атайды. Бұл диалект, стандартты неміс тілінде Остфризиш деп аталады, германизацияның күшті әсеріне қарамастан, фриздік субстраттың іздерін сақтап қалған.
Old East Frisian used to be spoken in East Frisia (Ostfriesland), the region between the Dutch river Lauwers and the German river Weser. The area also included two small districts on the east bank of the Weser, the lands of Wursten and Würden. The Old East Frisian language could be divided into two dialect groups: Weser Frisian to the east, and Ems Frisian to the west. From 1500 onwards, Old East Frisian slowly had to give way in the face of the severe pressure put on it by the surrounding Low German dialects, and nowadays it is all but extinct. By the middle of the seventeenth century, Ems Frisian had almost completely died out. Weser Frisian, for the most part, did not last much longer, and held on only until 1700, although there are records of it still being spoken in the land of Wursten, to the east of the river Weser, in 1723. It held out the longest on the island of Wangerooge, where the last Weser Frisian speaker died in 1953. Today, the Old East Frisian language is no longer spoken within the historical borders of East Frisia; however, a large number of the inhabitants of that region are still Frisians, referring to their dialect of Low German as Freesk. In this dialect, referred to in Standard German as Ostfriesisch, the Frisian substratum is still evident, despite heavy Germanisation.
Сатер фриз тілі
Ежелгі Шығыс фриз тілінің соңғы тірі қалдығы – Емс фриз диалектісі, Сатер фриз немесе Сатерланд тілі (жергілікті атауы – Сельтерск) болып табылады. Ол бұрынғы Ольденбург мемлекетінің Сатерланд аймағында, Шығыс Фризияның оңтүстігінде қолданылады. Он бірінші ғасырда Шығыс Фризиядан келген фриздермен қоныстандырылған деп саналатын Сатерланд (жергілікті тілде – Сельтерлунд) ұзақ жылдар бойы өткірбатпастармен қоршалған. Бұл, сондай-ақ, Сатер фриз тілінің аймақ тұрғындары арасында төменгі неміс тілінен жоғары мәртебеге ие болуы, тілдің ғасырлар бойы сақталуына себеп болды. Тағы бір маңызды фактор – Отыз жылдық соғыстан кейін Сатерланд Мюнстер епископтығының құрамына кірді. Осының салдарынан ол қайтадан Католик шіркеуінің бақылауына көшті, бұл 1630 жылдан бері протестанттық Шығыс Фризиядан әлеуметтік оқшаулануға әкелді. Католик діни заңдары католик емес серіктің растауын талап еткендіктен, бұл байланысты шектеді, сондықтан Сатерланд тұрғындарының некелері Шығыс фриздермен көптеген жылдар бойы сирек жасалды.
The last remaining living remnant of Old East Frisian is an Ems Frisian dialect called Sater Frisian or Saterlandic (its native name being Seeltersk), which is spoken in the Saterland area in the former State of Oldenburg, to the south of East Frisia proper. Saterland (Seelterlound in the local language), which is believed to have been colonised by Frisians from East Frisia in the eleventh century, was for a long time surrounded by impassable moors. This, together with the fact that Sater Frisian always had a status superior to Low German among the inhabitants of the area, accounts for the preservation of the language throughout the centuries. Another important factor was that after the Thirty Years' War, Saterland became part of the bishopric of Münster. As a consequence, it was brought back under control of the Catholic Church, resulting in social separation from Protestant East Frisia since about 1630. Catholic religious law demanded a confirmation of the non Catholic partner and this condition prevented contact, so marriages of Saterlanders were seldom contracted with East Frisians for some ages.