Кіріспе

Нейронның түрі

Торлы қабықтың құрамында екіполюсті жасушалар фоторецепторлардың (таяқша жасушалары мен конус жасушалары) және ганглийлік жасушалардың арасында орналасады. Олар фоторецепторлардан ганглийлік жасушаларға сигналды тікелей немесе жанама түрде жеткізуге қатысады.

Құрылымы

Биполярлы жасушалар осылай аталады, себебі олардың орталық денесінен екі түрлі өскіндер шығады. Олар таяқшалармен немесе конусшалармен синапсқа түсуі мүмкін (телеост балықтарында таяқша/конус аралас кіріс биполярлы жасушалар кездеседі, бірақ сүтқоректілерде жоқ), сонымен қатар олар көлденең жасушалардан да синапстар қабылдайды. Биполярлы жасушалар фоторецепторлардан немесе көлденең жасушалардан сигналдарды қабылдап, оларды ганглийлік жасушаларға тікелей немесе жанама жолмен (амакриндік жасушалар арқылы) жеткізеді. Көптеген нейрондардан өзгеше, биполярлы жасушалар әрекеттік потенциалдар емес, градациялық потенциалдар арқылы байланысады.

Функция

Биполярлы жасушалар тағаннан немесе конустан, немесе екеуінен де синаптық кіріс алады, бірақ олар көбінесе таған биполярлы немесе конус биполярлы жасушалар деп аталады. Конус биполярлы жасушаларының шамамен 10 түрлі түрі бар, алайда тек бір ғана таған биполярлы жасушасы бар, себебі таған рецепторы конус рецепторынан кейін эволюциялық тарихта пайда болған. Қараңғыда фоторецептор (таған/конус) жасушасы глутаматты бөліп шығарады, ол ON биполярлы жасушаларды тежейді (гиперполяризациялайды) және OFF биполярлы жасушаларды қозады (деполяризациялайды). Бірақ жарық кезінде, жарық фоторецептор жасушасына түседі, ол опсиннің белсендірілуіне байланысты тежеледі (гиперполяризацияланады). Фоторецептор жасушаларында қараңғы жағдайында cGMP көп мөлшерде болады, бұл cGMP-ға тәуелді Na каналдарын ашық ұстап тұрады, сондықтан PDE-ні белсендіру cGMP мөлшерін азайтады, ашық Na каналдарының санын кемітеді және осылайша фоторецептор жасушасын гиперполяризациялайды, нәтижесінде глутаматтың шығарылуы азаяды. Бұл ON биполярлы жасушаның тежелуін жоғалтып, белсенді (деполяризацияланған) болуына, ал OFF биполярлы жасушаның қозуын жоғалтуына (гиперполяризацияланған) және белсенділігін тоқтатуына себеп болады. Таған биполярлы жасушалары ганглий жасушаларына тікелей синапс арқылы қосылмайды. Оның орнына, таған биполярлы жасушалары ретиналық амакрин жасушасына синапс жасайды, ол өз кезегінде конус ON биполярлы жасушаларын (аралық байланыс арқылы) қозады және конус OFF биполярлы жасушаларын (глицинмен қатар жүретін тежегіш синапстар арқылы) тежейді, осылайша ганглий жасушаларына скотоптық (төмен) жарық деңгейінде сигналдарды жіберу үшін конус жолын басып өтеді. OFF биполярлы жасушалары ретинаның ішкі плексиформалық қабатының сыртқы қабатында синапсқа түседі, ал ON биполярлы жасушалары ішкі плексиформалық қабатының ішкі қабатында аяқталады.

Сигналды беру

Биполярлы жасушалар таған мен шоқшалардан ганглион жасушаларына ақпаратты тиімді жеткізеді. Жатық жасушалар мен амакрин жасушалары бұл процесті қырындатады. Көлденең жасушалар дендриттерге жақтық тежеуді (латеральді ингибицияны) енгізеді, соның нәтижесінде ретинаның қабылдау өрістерінде байқалатын орталық-қоршау тежеуі (орталық қоршау ингибициясы) пайда болады. Амакриндік жасушалар да аксондық ұштарына жақтық тежеуді енгізеді, әртүрлі көру функцияларын атқарады, оның ішінде жоғары сигнал/шу қатынасымен тиімді сигнал трандукциясын қамтамасыз етеді. Биполярлы жасушаның қабылдау өрісінің орталығын қалыптастыру механизмі жақсы зерттелген: оның үстіндегі фоторецептор жасушасының тікелей иннервациясы, метаботроптық (ON) немесе ионотроптық (OFF) рецептор арқылы. Дегенмен, дәл осы қабылдау өрісінің монохроматикалық қоршауын жасау механизмі зерттеліп жатыр. Бұл процесте көлденең жасушаның маңызды рөл атқаратыны белгілі болса да, рецепторлар мен молекулалардың нақты тізбегі әлі анықталған жоқ.