Кіріспе

Американдық ядролық радиацияға құштар адам (1976–2016)

Дэвид Чарльз Ханн (30 қазан 1976 – 27 қыркүйек 2016), кейде "Радиоактивті скаут" және "Ядролық скаут" деп аталған, он жеті жасында үйде жасалған нейтрон көзін құрған американдық ядролық радиацияға құштар адам еді. Америкалық скауттар қатарында болған Хан эксперименттерін Мичиган штатының Коммерс қалашығындағы анасының үйінің артқы ауласында жасырын жүргізді. Ханның мақсаты – үйде жасалған көбейту реакторын құрып, көрсету болатын. Ол реакторды ешқашан жасай алмаса да, 1994 жылдың тамызында Ханның прогресі жергілікті полицияның назарын аударды, себебі олар оның көлігінде басқа мәселе бойынша тоқтаған кезде күдікті материал тапты. Хан материалдың радиоактивті екенін ескерткенде, полиция федералдық билік өкілдерімен байланысқа түсті, оның атом бомбасы болуы мүмкін деп алаңдады. Оның анасының меншігі он айдан кейін Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) тарапынан Superfund тазалау алаңы ретінде тазартылды. Хан зертханасы бұзылғаннан кейін көп ұзамай ол "Бөрік" скауты дәрежесіне ие болды. Бұл оқиға бастапқыда кеңінен жарияланбады, бірақ 1998 жылы Harper's Magazine журналында журналист Кен Сильверштейннің мақаласынан кейін жақсы танымал болды. Хан сонымен қатар 2004 жылы Сильверштейннің "Радиоактивті скаут" кітабының тақырыбы болды. Хан ақырында торий мен уранның үлгілерін бөлінетін изотоптарға айналдыру үшін төмен деңгейлі изотоптарды пайдалана отырып, көбейту реакторын құруға үміттенеді. Оның үйде жасалған нейтрон көзін көбінесе ядролық реактор деп қате айтылған, бірақ ол өлшенетін деңгейде радиация шығарды, бұл қалыпты радиациядан 1000 есе артық болуы мүмкін еді. Бұған алаңдаған Дэвид Хан эксперименттерін тоқтатуға кірісті, бірақ кездейсоқ жағдайда полиция оның іс-әрекетін анықтады, бұл ФБР және Ядролық реттеу комиссиясын қамтитын Федералдық радиологиялық төтенше жағдайларға жауап беру тобын іске қосты. 1995 жылдың 26 маусымында EPA Ханның анасының меншігін Superfund қауіпті материалдарды тазалау орны деп белгілеп, сарайды және оның ішіндегі заттарды бөлшектеді, содан кейін оларды Юта штатындағы төмен деңгейлі радиоактивті қалдықтар ретінде көміп тастамас бұрын болат бараларға салды. Ресми тұлғалар білмейтін, оның анасы, радиацияның толық көлемі белгілі болса үйін жоғалтамын деп қорқып, Дэвид Хан үйдің ішінде жасырған радиоактивті материалдың көп бөлігін жинап, оны әдеттегі қоқысқа тастаған еді. Хан радиацияға ұшырағандығы үшін медициналық тексеруден бас тартты. EPA ғалымдары Ханның өмір сүру ұзақтығы радиоактивтілікке ұшырауы салдарынан қысқаруы мүмкін деп сенді, әсіресе ол үлкен мөлшерде радиоактивті материалмен және минималды қауіпсіздік шараларымен кішкентай, жабық сарайда көп уақыт өткізгендіктен, бірақ ол Энрико Ферми ядролық электр станциясында тексеруден өту туралы олардың ұсынысынан бас тартты. Телефон арқылы хабарласқан Хан өзінде радиоактивті материалдың жоқ екенін мәлімдеді. ФБР террористік қауіп жоқ деп шешті, бірақ жеке сұхбаттасуға тырысты. 2007 жылдың 16 мамырында ФБР кеңсесінде өткен сұхбат кезінде тергеушілердің сұрақтары Ханның кітабы мен жақын арада шығатын фильмін насихаттаған жарнама парақшалары, теңізге қызметке дейін көлік құралынан дөңгелектер мен дискілердің ұрлануы, параноидальды шизофрения диагнозы және басқа да маңызды емес тақырыптарға қатысты. Содан кейін ФБР агенттері Ханның кокаинді көп қолданғанын, оған тағайындалған дәрілерін қабылдамағанын, "олардың жыныстық мүшелерін ақыл-ойымен "шокқа түсіре алатын" адамдарға параноид екенін және мүмкін жезөкшелердің келгенін айтқан бір адаммен сұхбат жүргізді. Сондай-ақ, ол Хан реактор салуға тырысып, радий жинап жүргеніне сенетінін айтты. Ол Ханның ешкімге зиян келтіруге ниетті емес екенін, бірақ оның психикалық денсаулығына алаңдайтынын айтты. Оның мақсаты – америцийді олардан алу еді. Оның суретінде беті жаралармен қапталған, тергеушілер бұл радиоактивті материалға, псориазға немесе есірткіге байланысты болуы мүмкін деп санайды. Аймақтық сот отырысында Хан ғимаратты ұрлауға талпыныс жасағаны үшін кінәлі екенін мойындады. Соттың онлайн тізімінде прокурорлар оның жазасын өтеуді және стационарлық емдеуге жатқызуды ұсынды. Сот шешімі бойынша, ғимаратты ұрлау туралы айыптау 4 қазанға белгіленген сот отырысында қабылданбайды. Ол ұрлық жасағаны үшін 90 күнге бас бостандығынан айырылды. Сот жазбаларында оның жазасы алты айға кейінге шегерілетіні, ал Хан Макомб округінің түрмесінің психиатриялық бөлімшесінде емделеді деп көрсетілген.

Өлім

2016 жылдың 27 қыркүйегінде 39 жасында Хан Мичиган штатының Шелби Чартер қалашығында, өзі туған жерінде қайтыс болды. Оның өлімі алкоголь, фентанил және дифенидраминнің бірлескен әсерінен туған мас күйдің салдарынан болған оқиға деп танылды. Медициналық сараптама қорытындысы бойынша, оның қанындағы алкоголь концентрациясы 0,404 мг/дл құрады.

Танымал мәдениетте

Бұл оқиғаға сол кезде бұқаралық ақпарат құралдарында аз назар аударылды, бірақ 1998 жылы жазушы Кен Сильверштейн бұл оқиға туралы Harper's Magazine журналында мақала жариялағаннан кейін кеңінен таралды. 1999 жылы Чикаго университетінің физика мамандықтарының студенттері Джастин Каспер мен Фред Нилл, «қоймада салынған көбейткіш реакторды» қамтитын іздестіру ойыны аясында, плутонийдің азын-ау мөлшерін өндіретін ұқсас ядролық реакторды сәтті құрастырды. CSI: NY эпизодындағы «Пейдж Тернер» кейіпкері Лоуренс Вагнер Ханға негізделген. 2003 жылы Ұлыбританияның Channel 4 арнасында «Ядролық скаут» атты деректі фильм көрсетілді. Онда Хан камераға өз әдістерінің бір бөлігін қайта орындады. Ханның тәжірибелері басқаларды да осындай қадамдар жасауға шабыстандырды, әсіресе Тейлор Уилсонды, ол 14 жасында ядролық синтез жасаған ең жас адам атанды. Майкл Стивенс Ханның оқиғасын өзінің Vsauce YouTube видеосында «Қатал бомбалар» деп атады. StarQuest Production Network (SQPN) құпия бағдарламасы Jimmy Akin Mysterious World Хан туралы «Радиоактивті скаут» деп аталатын #92 эпизодына арналды. CBS телесериалының бір эпизодында «Жас Шелдон» кейіпкері түтін детекторынан америцийді бөліп алып, ядролық реактор құруға тырысады. «Музейдегі құпиялар» сериалының 6-маусымының 6-шы эпизоды Ханның ядролық тәжірибесі туралы «Радиоактивті скаут» деп аталатын бөлімді қамтиды, ол алғаш рет 2014 жылдың 24 қазанында көрсетілді. Дункан Джонс өзінің «Көздеген код» ғылыми-фантастикалық фильміндегі жаман кейіпкер «Ядролық скаут» деректі фильмінен шабыттанғанын мәлімдеді. The Dollop Podcast-тің 20-шы эпизоды Ханның ерліктерін қамтиды. Швециялық пост-панк тобы Viagra Boys-тың 2022 жылы шыққан Cave World студиялық альбомынан «Baby Criminal» әні Ханның өміріне негізделген.