Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Радиоактивті материалдарды қолданып, аумақты ластау мақсатымен жүргізілетін шабуылдар.
Attacks using radioactive material with intent of contamination of an area
Радиологиялық соғыс – радиациялық улану немесе аумақты радиологиялық көздермен ластауға бағытталған соғыстың кез келген түрі. Радиологиялық қарулар әдетте жаппай қырып-жою қарулары (ЖҚҚ) ретінде жіктеледі, алайда радиологиялық қарулар белгілі бір нысанаға бағытталған болуы мүмкін, мысалы, Ресейдің ФСБ-сы Александр Литвиненконы радиоактивті полоний-210 арқылы радиациялық улануға ұшыратқан жағдай. Көптеген елдер радиологиялық қару бағдарламаларына қызығушылық танытқан, ал бірнешеуі оларды белсенді түрде іске асырған, үш ел радиологиялық қару сынақтарын өткізген.
Radiological warfare is any form of warfare involving deliberate radiation poisoning or contamination of an area with radiological sources. Radiological weapons are normally classified as weapons of mass destruction (WMDs), although radiological weapons can also be specific in whom they target, such as the radiation poisoning of Alexander Litvinenko by the Russian FSB, using radioactive polonium 210. Numerous countries have expressed an interest in radiological weapons programs, several have actively pursued them, and three have performed radiological weapons tests.
Тұздалған ядролық қару
Тұздалған бомба – радиологиялық белсенді емес тұздау материалының көп мөлшерінде жабдықталған ядролық қару. Радиологиялық соғыс агенттері ядролық қарудың шығаратын нейтрондық сәулеленуінің тұздау материалдарымен нейтронды ұстау арқылы өндіріледі. Бұл жоғары радиоактивті материалды сақтау қажеттігін болдырмайды, себебі ол бомба жарылған кезде пайда болады. Нәтижесінде, әдеттегі ядролық қаруларға қарағанда күштірек радиоактивті жауын-шашын түседі және белгілі бір аймақты ұзақ мерзімге тұруға жарамсыз етеді. Кобальт бомбасы – радиологиялық соғыс қаруының мысалы, онда кобальт-59 нейтронды ұстау арқылы кобальт-60-қа айналады. Бастапқыда, тең өлшемдегі "таза" ядролық бөліну-синтез бомбасынан (егер радиоактивті шаң бөлшектерінің мөлшері бірдей болса) бөліну өнімдерінің гамма сәулеленуі кобальт-60-тан әлдеқайда күшті: 1 сағатта 15 000 есе күшті; 1 аптада 35 есе күшті; 1 айда 5 есе күшті; ал 6 айда шамамен тең болады. Содан кейін бөліну қарқыны төмендейді, сондықтан кобальт-60 жауын-шашыны 1 жылда бөлінуден 8 есе, ал 5 жылда 150 есе күштірек болады. Бірақ шамамен 75 жылдан кейін бөлінуден пайда болатын ұзақ өмір сүретін изотоптар кобальт-60-ты қайта басып өтеді. Кобальтты қолданбайтын тұздалған бомбаның басқа да нұсқалары бар. Мысалы, натрий-23-пен тұздалғанда, ол натрий-24-ке айналады, оның 15 сағаттық жартылай ыдырау периоды интенсивті сәулеленуге әкеледі.
A salted bomb is a nuclear weapon that is equipped with a large quantity of radiologically inert salting material. The radiological warfare agents are produced through neutron capture by the salting materials of the neutron radiation emitted by the nuclear weapon. This avoids the problems of having to stockpile the highly radioactive material, as it is produced when the bomb explodes. The result is a more intense fallout than from regular nuclear weapons and can render an area uninhabitable for a long period. The cobalt bomb is an example of a radiological warfare weapon, where cobalt 59 is converted to cobalt 60 by neutron capture. Initially, gamma radiation of the nuclear fission products from an equivalent sized "clean" fission fusion fission bomb (assuming the amount of radioactive dust particles generated are equal) are much more intense than cobalt 60: 15,000 times more intense at 1 hour; 35 times more intense at 1 week; 5 times more intense at 1 month; and about equal at 6 months. Thereafter fission drops off rapidly so that cobalt 60 fallout is 8 times more intense than fission at 1 year and 150 times more intense at 5 years. The very long lived isotopes produced by fission would overtake the cobalt 60 again after about 75 years. Other salted bomb variants that do not use cobalt have also been theorized. For example, salting with sodium 23, that transmutes to sodium 24, which because of its 15 hour half life results in intense radiation.
Жер бетінде жарылатын ядролық қару
Егер жылулық сәулелену мен жарылыс толқынының әсерін белгілі бір аумақта барынша күшейткіңіз келсе, ауадағы жарылыс тиімді (яғни, тікелей көру сызығымен қамтылған аймақ және өртеуге жеткілікті жарықтық пен мач толқынының түзілуі). Фиссиондық және фузиондық қарулардың екеуі де жарылыс орнын нейтрондық сәулеленумен шайып, сол жердегі материалдың нейтрондық белсенділігіне себеп болады. Фиссиондық бомбалар өздерінің жарылыс материалдарының қалдықтарын да қосады. Нейтрондық сәулеленудің нәтижесінде ауадан радиологиялық соғысқа пайдалы изотоптар пайда болмайды. Оларды оның орнына жер бетінде немесе жер бетіне жақын жарытса, жер буланып, радиоактивті болады, ал салқындағаннан кейін бөлшектерге конденсацияланып, айтарлықтай радиоактивті шөгінділерге әкеледі.
An air burst is preferred if the effects of thermal radiation and blast wave is to be maximized for an area (i. e. area covered by direct line of sight and sufficient luminosity to cause burning, and formation of mach stem respectively). Both fission and fusion weapons will irradiate the detonation site with neutron radiation, causing neutron activation of the material there. Fission bombs will also contribute with the bomb material residue. Air will not form isotopes useful for radiological warfare when neutron activated. By detonating them at or near the surface instead, the ground will be vaporized, become radioactive, and when it cools down and condenses into particles cause significant fallout.
Кіршіксіз бомбалар
Жоғарыда айтылғандарға қарағанда радиологиялық қарудың технологиясы әлдеқайда төмен деңгейде болады, бұл "кір бомба" немесе радиологиялық шашырату құрылғысы, оның мақсаты – белгілі бір аймаққа радиоактивті шаңды тарату. Радиоактивті материалды шығару үшін арнайы "қару" немесе жарылыс сияқты қосымша күштер қажет емес, сондай-ақ оның сәулелену көзінен адамдарды тікелей өлтіру де болмайды, бірақ оның орнына бүкіл аймақтар мен құрылымдарды адам өмірін қамтамасыз ету үшін қолдануға жарамсыз немесе қолайсыз етеді. Радиоактивті материал үлкен аумаққа баяу таралуы мүмкін, ал құрбандарға радиологиялық шабуыл жасалып жатқанын анықтау қиын болуы мүмкін, әсіресе егер радиоактивтілікті анықтау құрылғылары бұрыннан орнатылмаса. "Кір бомбалармен" радиологиялық соғыс ядролық терроризм үшін пайдаланылуы мүмкін, сондай-ақ қорқыныш пен үрейді күшейтеді. Осы қаруларға байланысты мемлекеттер де қауесет таратуға, дезинформация таратуға және қорқыныш тудыруға тырысуы мүмкін. 2023 жылдың шілдесінде Украина мен Ресей бір-бірін Украинадағы Запорожье атом электр стансасын бомбалауға дайындалып, ядролық реакторларды "кір бомба" ретінде пайдалануға ниеттенгені үшін айыптады.
A far lower tech radiological weapon than those discussed above is a "dirty bomb" or radiological dispersal device, whose purpose is to disperse radioactive dust over an area. The release of radioactive material may involve no special "weapon" or side forces like a blast explosion and include no direct killing of people from its radiation source, but rather could make whole areas or structures unusable or unfavorable for the support of human life. The radioactive material may be dispersed slowly over a large area, and it can be difficult for the victims to initially know that such a radiological attack is being carried out, especially if detectors for radioactivity are not installed beforehand. Radiological warfare with dirty bombs could be used for nuclear terrorism, spreading or intensifying fear. In relation to these weapons, nation states can also spread rumor, disinformation and fear. In July 2023, both Ukraine and Russia blamed each other for preparing to bomb the Zaporizhzhia nuclear power plant in Ukraine, in order to use the nuclear reactors as dirty bombs.