Кіріспе
Беларусь ғалымы Юрий Бандажевский (/ Juryj Bandažeŭski, Юрий Иванович Бандажевский / Юрий Иванович Бандажевский; 9 қаңтар 1957 жылы Беларусьте туған), Гомельдегі (Беларусь) Медициналық институтының бұрынғы директоры, Чернобыль апатының салдарына арналған зерттеулер жүргізетін ғалым. Ол 1991 жылы Беларусьте Гомель мемлекеттік медициналық институтын құрған және оның алғашқы ректоры болды, бұл институт 1986 жылғы Чернобыль апатының ғылыми зерттеулеріне бағытталған еді. 2013 жылдан бері профессор Бандажевский Еуропалық Комиссияның қолдауымен Украинадағы «Чернобыль экологиясы және денсаулық» бағдарламасын басқарады. Чернобыль апатынан кейін, сондай-ақ 2020 жылдың сәуір айында Чернобыль маңында болған орман өрті кезінде Бандажевский халықаралық көмекке үндеді.
Yury Bandazhevsky ( / Juryj Bandažeŭski, Юрий Иванович Бандажевский / Yuri Ivanovich Bandazhevski; born January 9, 1957, in Belarus), former director of the Medical Institute in Gomel (Belarus), is a scientist working on consequences of the Chernobyl disaster. He was the founding Rector of Gomel State Medical Institute in Belarus in 1991, specially dedicated to scientific work on the 1986 Chernobyl disaster. Since 2013, Professor Bandazhevsky has been leading Chernobyl Ecology and Health in Ukraine, supported by European Commission. In the aftermath of Chernobyl accident and also 2020 April wildfire near Chernobyl, Bandazhevsky has been calling for international help.
Өмірбаян
1978 жылы Бандажевский педиатрия саласында мамандық алған дәрігер Галина Бандажевскаяға үйленді. Ол Гродно медицина институтында оқып, анатомиялық патология бойынша маман болды. 1987 жылы докторлық диссертациясын қорғады, ал 31 жасында, Чернобыль апатынан бір жыл өткен соң, КСРО-дағы ең жас профессор атанды. Содан кейін ол Орталық ғылыми-зерттеу зертханасының директоры болып тағайындалды. 1990 жылы Гомель мемлекеттік медицина институтының құрылтайшы ректоры (президенті) болды. 9 жыл бойы жүргізілген зерттеулер, оның ішінде адам денесін қарау және цезий қосылған жеммен жануарларға тәжірибелер жүргізу нәтижесінде, профессор Бандажевский адам ағзасына радиацияның нақты әсері туралы ресми қорытынды жасады, әсіресе жүрек, бүйрек, бауыр, қалқанша безінде жиналған цезийге және ұрыққа тигізетін генетикалық әсерлерге ерекше назар аударды. 1999 жылы терроризм күдігімен тұтқындалып, кейін пара алғандыққа айыпталды, 2005 жылы босатылып Францияға кетті. Ол Еуропалық Парламент бекіткен "Азаттық паспортын" алған 25-ші адам болды және Парижді қоса алғанда 17 француз қаласының құрметті азаматы атанды. 2013 жылдан бері Киевте құрылған "Экология және денсаулық" (https://chernobylhealth.org/) халықаралық ғылыми-зерттеу орталығына жетекшілік етеді, Украинаның ластанған аймақтарындағы адамдарға, әсіресе балаларға радиацияның әсерін зерттейді.
Түрмеге қамау және одан кейінгі зерттеулер
2001 жылдың маусым айында Юрий Бандажевский студенттердің ата-аналарынан пара алды деген айыппен сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. Институттың директорының орынбасары Владимир Равков та сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. Бандажевскийдің адвокаты оның ешқандай нақты дәлелсіз, мәжбүрлеу арқылы алынған екі куәліктің негізінде сотталғанын мәлімдеді. Көптеген халықаралық құқық қорғау ұйымдары доктор Бандажевскийді ар-ождан тұтқыны деп санайды. Amnesty International ұйымы өз веб-сайтында: "Оның сотталуының себебі Чернобыль апаты бойынша жүргізген ғылыми зерттеулерімен және Гомель облысындағы халыққа Чернобыль ядролық реакторы апатына ресми жауаптың ашық сынымен байланысты деп кеңінен есептелді" деп жазды. Ол Чернобыль оқиғасы бойынша жүргізіліп жатқан ресми зерттеулерді сынаған есептерін жариялағаннан кейін тұтқындалды және "Терроризмге қарсы күрес шаралары туралы" №21 Президент жарлығымен қамауға алынды. Юрий Бандажевский 2005 жылдың 5 тамызында шартты түрде босатылып, Беларусьтен бес айға шығуға тыйым салынды. Кейін Францияның Клермон-Ферран қаласының мэрі оны Чернобыль апатының салдары зерттеу үшін университетте және ауруханада жұмыс істеуге шақырды. Клермон-Ферран 1977 жылдан бері Бандажевскийдің жұмыс істеген Гомель қаласымен байланыста. Францияда оған, әсіресе, тәуелсіз зерттеулер мен радиоактивтілік туралы ақпарат комиссиясы (CRIIRAD) қолдау көрсетіп келеді. 2013 жылдан бері Бандажевский Еуропалық комиссияның қолдауымен Украинаның Иванков ауданындағы Чернобыль маңында "Чернобыль: Экология және денсаулық" зерттеу және денсаулықты қорғау жобасын басқарып келеді.
Ғылыми еңбектер
Балалардың ағзаларындағы цезий-137 деңгейі аутопсия кезінде зерттелді. Цезий-137 ең көп эндокринді бездерде, әсіресе қалқанша безінде, ұйқы безінде және бүйрекүсті бездерінде шоғырланды. Оның "Радиоцезий және жүрек" атты мақаласында көрсетілгендей, жүрек, ішек, ұйқы безі, бүйрек, ми, бауыр сияқты өмірлік маңызды органдарда да жүздеген Бк/кг жоғары концентрация табылды. Профессор Бандажевскийдің 2013 жылдан бергі зерттемелері "Чернобыль экологиясы және денсаулық" жинағында жарияланған.
Cs 137 was found in the endocrine glands, in particular the thyroid, pancreas and adrenal glands. According to his paper, "Radiocesium and the Heart", high concentration of more than hundreds of Bq/kg were also found in other vital organs, including the heart, intestines, pancreas, kidney, brain, liver, etc. Professor Bandazhevsky's papers since 2013 have been compiled at Chernobyl Ecology and Health.