Кіріспе

АҚШ-тың Вашингтон штаты 1889 жылы штат мәртебесін алғаннан бері тікелей дауыс беру жүйесін қолданып келеді. Азаматтар мен штат заң шығарушы органының өкілдері жаңа заңдарды немесе штат заң шығарушы органы жақында қабылдаған заңдарды халықтың пікірін білу үшін дауысқа салуға ұсыну құқығына ие. Вашингтонда жалпы сайлауда дауысқа салынатын үш түрлі мәселе бар: бастамалар, референдумдар және заңмен бекітілген конституциялық түзетулер. Мәселені дауысқа салу үшін, оны қолдаушылар тіркелген сайлаушылардың қолтаңбаларын жинауы керек. 1898 жылдан 1912 жылға дейін рұқсат етілген жалғыз мәселе – конституциялық түзетулер болды. 1912 жылы бастамалар мен референдумдарды азаматтардың бастамасымен жүзеге асыруды көздейтін түзету қабылданды, ал алғашқы сәтті бастама 1914 жылы мақұлданды. Бұл жүйе қабылдалғаннан бері, дауысқа салынатын мәселелер Вашингтонның сайлау жүйесінің маңызды бөлігі ретінде кеңінен қабылданып келеді. 2020 жылға дейін штатқа 2000-нан астам түрлі бастама ұсынылған, ал референдумдардың саны одан әлдеқайда аз болды. Олардың ішінде тек бір бөлігі ғана дауысқа салу үшін қажетті қолтаңба жинады. Вашингтонның Конституциясы, өзі халықтың дауысымен бекітілген, дауысқа салынатын мәселелерге қатысты алғашқы ережелерді белгіледі. XXIII баптың 1-тармағы конституциялық түзетулерді штат заң шығарушы органында үштен екі көпшілік дауыспен қабылдау және келесі жалпы сайлауда сайлаушылардың көпшілігімен бекіту қажет екенін айқындады. Бұл тармақ сонымен қатар түзету туралы ақпарат сайлау күніне дейін штаттың барлық газеттерінде жариялануын талап етеді. 1912 жылы Конституцияға енгізілген II баптың 1-тармағы халыққа петиция арқылы әр сайлауда мәселелерді дауысқа салу құқығын берді. Мұндай мәселенің жарамды болуы үшін, ол алдыңғы сайлаудағы қатысу көрсеткішіне сәйкес, дауыс беруші халықтың кемінде сегіз пайызының қолдауын алуы керек болды. 2008 жылы қабылданған "Құрметпен өлім туралы" Initiative Measure 1000 Вашингтонды көмекпен өзін-өзі өлтіруді заңдастырған елдегі екінші штат етті. Келесі жылы сайлаушылар Referendum Measure 71-ді мақұлдады, бұл сайлаушылардың дауыс беру арқылы бір жынысты қатынастарды мойындауын кеңейткен алғашқы жағдай болды. 2012 жылы Referendum Measure 74 қабылданды, бұл Вашингтонды бір жынысты некелерді мойындаған тоғызыншы штат және оны халықтың пікірімен мойындаған үшінші штат етті. Сол жылы Initiative Measure 502 қабылданды, нәтижесінде Вашингтон марихуананы демалыс мақсатында пайдалануды толыққанды заңдастырған алғашқы штат атанды. Штат заңнамасында қолтаңба жинауға қатысты ұйымдастырушыларға қолтаңба жинаған үшін ешкімге ақы төленбеуі тиіс деген ұсыныс бар, бірақ 1994 жылдан бері Вашингтонда қолтаңба жинаған сайын жұмысшыларға ақы төлеу амалы заңды болып саналады. Бұл амалды қолдайтындар оның науқандардың қамту аймағын кеңейтуге және дауыс беруге қол жеткізуді жеңілдетуге мүмкіндік беретінін, сондай-ақ халықтың кең қолдауымен қабылданған мәселелерді дәлел ретінде келтіреді. Бұл амал науқандардың "дауысқа жол сатып алуына" мүмкіндік беретіні үшін сынға ұшырады, бұл туралы бұрынғы Мемлекеттік хатшы Ральф Манро ерекше атап өтті. Кейбір ақы төленген қолтаңба жинаушылар петицияларға жалған қол қою және сайлау алаяқтығы айыптарымен тұтқындалды. 1997 жылы алғашқы мәселесін ұсынғаннан бері Тим Эйман штаттың бастамаларын және референдумдарын ұйымдастыруда ең белсенді тұлға болып табылады. 2021 жылға дейін оның 17 бастамасы дауысқа салынып, оның 11-і мақұлданды. Олардың тек екеуі ғана соттармен жойылмаған немесе өзгертілмеген. Эйманның 2007 жылғы Initiative Measure 960-ы дауыс берушілердің 51 пайызының қолдауымен қабылданды және Вашингтон заң шығарушы органы қабылдаған барлық салық көтерілімдеріне қатысты "кеңесші дауыс беру" жүйесін құрды. Бұл бастаманың көп бөлігі 2013 жылы Вашингтон Жоғарғы сотымен жойылғанмен, бұл жүйе әлі де қолданыста. Кеңесші дауыс берулер заңды түрде міндетті емес және тек қоғамдық пікірді білу үшін қолданылады, сондықтан олар дауысқа салынатын мәселелер болып саналмайды.

Бастамалар

Вашингтонда екі түрлі бастама бар. Халыққа бағытталған бастамалар сайлау бюллетенінде жарияланып, қабылданған жағдайда заңға айналады. Мұндай бастамаларға өткен штат губернаторы сайлауындағы дауыс санының сегіз пайызына тең немесе одан көп қол жинау қажет. Қолдар алты айдың ішінде жиналуы керек.

1930 жыл

Үкіметтік шешімдерге қатысты комиссиялардың атаулары мен терминологиясын ескере отырып, түпнұсқа мағынасын сақтай отырып, төмендегідей аударма ұсынылады:

+ Үкіметтік шешімдердің атауы Сипаттамасы Қолдау дауысы Қарсы дауысы Үйлесімді қаулы 13 Штаттық заң шығарушылардың орнын, жоспарланған сайлаудан бұрын туындаған жағдайларда, округ комиссарларының толтыруына рұқсат беру шарасы 133 255 (60,33%) 87 633 (39,67%) Заң шығарушыларға бастама 1 Жергілікті органдарға мемлекеттік коммуналдық кәсіпорындарды құруға рұқсат беру шарасы, сондай-ақ электр стансалары мен су тазарту қондырғыларын салуды және оларды қаржыландыру үшін салықтарды бекіту шарасы 170 101 (53,44%) 148 201 (46,56%) Халыққа бастама 58 Тұрақты дауыс беру тізімін ұйымдастыру және дауыс беру тізімін жаңарту үшін жаңа мемлекеттік лауазымдар құру шарасы 134 908 (43,37%) 176 154 (56,63%) Үйлесімді қаулы 14 Штат заң шығарушы органына жергілікті деңгейде салық салу құқығын шектеу шарасы 173 930 (38,44%) 278 543 (61,56%) Халыққа бастама 101 Штат, округ, қалалар, порттар, мектептер, саябақтар мен кітапханалардың қызметкерлерін басқару үшін мемлекеттік мемлекеттік қызмет комиссиясын құру шарасы 293 202 (65,69%) 153 142 (34,31%) Халыққа бастама 129 Штат, округ, муниципалитеттер мен мектеп округтері бойынша жеке мүлік салымын шектеу шарасы 253 318 (41,13%) 362 508 (58,87%) Халыққа бастама 141 65 жастан асқан Вашингтон штатының азаматтарына әр ай сайын кемінде 40 доллар көмек қаражаты беру шарасы 246 257 (69,35%) 108 845 (30,65%) Референдум шарасы 23 Прокуратурадан тәуелсіз адвокатты қамтамасыз ету шарасы, ол үлкен жюриге көмектеседі және кеңес береді 357 488 (33,40%) 179 273 (66,60%) Үйлесімді қаулы 4 Жол мақсатына ғана жүргізуші куәліктерінен алынатын алымдар мен отынға салынатын салықтардан түсетін кірістерді пайдалануды талап ететін түзету 220 239 (37,45%) 367 836 (62,55%) Референдум шарасы 27 Штат ағаш ресурстарын басқару жөніндегі кеңес құру шарасы, ол мемлекеттік ағаштар мен мемлекеттік орман жерлеріне қатысты барлық сатып алулар мен сатулар бойынша соңғы шешімді қабылдайды 337 554 (54,45%) 282 324 (45,55%) Халыққа бастама 13 Вашингтон штатынан басқа ешбір ұйымға алкоголь сатуға тыйым салатын шара 286 189 (47,68%) 314 014 (52,32%) Халыққа бастама 178 Вашингтон штатының денсаулық сақтау департаментіне Вашингтон штатының мемлекеттік медициналық көмек бағдарламасын беру шарасы 389 626 (54,66%) 323 133 (45,34%) Үйлесімді қаулы 8 Халықтың дауысымен бекітілген жағдайда мектеп округтеріне қосымша қарыз алуға рұқсат беретін түзету 207 746 (25,23%) 615 794 (74,77%) Халыққа бастама 188 Хиропрактикалық емгерлерді бақылайтын және хиропрактикалық емгерлер үшін білім беру талаптарын күшейтетін тәуелсіз хиропрактикалық емгерлерді тексеру кеңесін құру шарасы 329 653 (31,86%) 704 903 (68,14%) Халыққа бастама 199 Үш жаңа заң шығару округін, штат сенатына үш жаңа мүшені қосу және аудандарды халық санағының учаскелерімен алмастыру шарасы 402 937 (50,71%) 391 726 (49,29%) Сенаттың үйлесімді қаулысы 12 Он жыл сайын қайта бөлуді жүзеге асыратын жеті мүшеден тұратын комиссия құру туралы түзету 526 130 (52,11%) 483 449 (47,89%) Халыққа бастама 205 Таверналарға алкогольдік сусындар сатуға рұқсат беретін жаңа алкогольдік лицензия құру шарасы 392 172 (49,47%) 400 630 (50,53%) Үйлесімді қаулы 9 Төтенше жағдай туып, лауазымдағы тұлғалар міндеттерін орындаудан алған жағдайда штат деңгейіндегі сайланған лауазымдарды уақытша толтыруға заң шығарушы органды уәкілеттенетін түзету 665 737 (63,56%) 381 743 (36,44%) Референдум заңы 11 Ашық ауада демалыс үшін жерді сатып алуға 10 000 000 долларға дейін қаражат бөлуді бекітетін шара 403 700 (43,98%) 514 281 (56,02%) Халыққа бастама 229 Жеңілдік күндері адамдардың істеуіне қатысты шектеулерді жою шарасы, соның ішінде алкогольдік сусындарды тұтыну және спортқа қатысты шектеулер 792 242 (66,70%) 394 644 (23,30%) Халыққа бастама 245 Бөлшек қызметтер үшін алым ретінде қарастырылатын пайыз мөлшері мен бір реттік төлемдерді азайту шарасы 504 779 (48,91%) 527 263 (51,09%) Бастама шарасы 256 Бес цент немесе одан аз қайта өңдеу құндылығы бар контейнерлерде сусындар сатуға тыйым салатын шара 526 371 (37,02%) 895 385 (62,98%) Бастама шарасы 261 Штатқа тиесілі алкогольдік дүкендерді жекешелендіру және штаттың алкогольді таратуға немесе сатуға тыйым салу шарасы 798 338 (80,14%) 197 795 (19,86%) Референдум шарасы 36 Ішу жасын 21-ден 19-ға төмендету шарасы (қолдау үшін кемінде 60% қажет) 515 404 (54,75%) 425 903 (42,25%) Сенаттың үйлесімді қаулысы 140 Губернатордың вето құқығын шектеу және заң шығарушы органды ветоланған заңдарды қайта қарауға рұқсат ету туралы түзету 323 831 (33,18%) 652 178 (66,82%) Бастама шарасы 316 Бірінші дәрежелі ауыр қылмыс жасаған адамдарға өлім жазасын міндетті ету шарасы 522 921 (54,76%) 431 989 (45,24%) Бастама шарасы 345 Штаттық және жергілікті салықтардан азық-түлік тауарын босату шарасы 585 903 (66,29%) 297 991 (33,71%)

1979 жыл

+ Шараның атауы Сипаттамасы Күйдегісі Иә дауыстары Жоқ дауыстары Референдум жобасы 37А шарасы Ақыл-ой және дене мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған мекемелерді қаржыландыруға 25 000 000 доллар көлемінде қаржы бөлуді бекітетін шара 576 882 (66,83%) 286 365 (33,17%) Іскерлік шара 61А шарасы қайта өңдеу үшін кемінде бес центтік салым ақысы бар контейнерлерде сусын сатуға тыйым салатын шара 1 211 606 (75,49%) 393 415 (24,51%) Референдум жобасы 38А шарасы Сумен жабдықтау мекемелерін қаржыландыруға 125 000 000 доллар көлемінде қаржы бөлуді бекітетін шара 532 178 (58,06%) 384 419 (41,94%) Іскерлік шара 402А шарасы Мұра және сыйлық салымын таза активтерді беруге салынатын салықпен алмастыратын шара 452 710 (33,97%) 880 135 (66,03%) Іскерлік шара 414А шарасы Бес цент немесе одан аз қайта өңдеу ақысы бар контейнерлерде сусын сатуға тыйым салатын шара 639 981 (61,07%) 407 916 (38,93%) Сенаттың бірлескен қаулысы 105 Мемлекеттік портының максималды мерзімін отыз жылдан елу бес жылға дейін ұзартатын түзету 916 855 (53,16%) 807 825 (46,84%) Іскерлік шара 464А шарасы Сату бағасынан алынған салықтан сауданы есепке алмау 582 471 (71,37%) 233 728 (28,63%) Өкілдер палатасының бірлескен қаулысы 22 Мектептер үшін артық мүлік салығын мақұлдау үшін дауыс беруге қатысу талаптарын жоятын түзету 1 055 896 (82,62%) 222 141 (17,38%) Іскерлік шара 90А шарасы Табиғатты қорғау және демалыс бағдарламаларын қаржыландыру мақсатында сату салымын арттыру 282 613 (34,29%) 541 387 (65,71%) Іскерлік шара 92А шарасы Medicare пациенттерінен Medicare-дің «рұқсат етілген/ақылға қонымды» төлемдерінен артық ақы алуға дәрігерлерге тыйым салатын шара 1 354 454 (76,55%) 414 926 (23,45%) Іскерлік шара 97А шарасы Қауіпті қалдықтарды тазалау бағдарламаларын қаржыландыру үшін қауіпті заттарға 0,7% салық салу. Бұл шара екі нұсқаның бірі болды. Екінші нұсқа кейбір қауіпті қалдықтарды салықтан босатуды көздеді. 349 357 (33,65%) 688 782 (66,35%) Сенаттың бірлескен қаулысы 8200 Қылмыстық құқық бұзушылардың құрбандарына негізгі құқықтарды беру туралы түзету 327 339 (24,91%) 968 505 (75,09%) Өкілдер палатасының бірлескен қаулысы 4203 Жаңа округ құру үшін қосымша талаптарды қосатын түзету 690 828 (45,98%) 811 686 (54,02%) Іскерлік шара 559А шарасы Мүлік салымын төмендету 1 119 985 (52,38%) 1 018 260 (47,62%) Іскерлік шара 134А шарасы Науқан үлесімдерін шектеу, саяси науқандарды мемлекеттік қаржыландыруға тыйым салу және науқан қаржы жинау қызметін шектеу 1 135 521 (75,20%) 374 567 (25,80%) Іскерлік шара 601А шарасы Инфляция деңгейі мен халық санының өсуі бойынша мемлекеттік шығыстарды шектеу 774 342 (51,21%) 737 735 (48,79%) Іскерлік шара 602А шарасы Жеке табысқа байланысты мемлекеттік кірістерді жинау және шығыстарды шектеу 955 960 (57,60%) 703 619 (42,40%) Референдум жобасы 43А шарасы Сигареттерден, алкогольдік сусындардан және газдалған сусын сиропынан түскен салық кірістері зорлық-зомбылықты азайту және есірткілерге қарсы күрес бағдарламаларына бөлінуін талап ететін шара 566 880 (42,48%) 767 686 (57,52%) Іскерлік шара 651А шарасы Тайпалық жерлерде құмар ойындарына қатысты шектеулерді алып тастау 1 387 577 (62,99%) 815 385 (37,01%) Іскерлік шара 670А шарасы Конгресс мүшелерінің мерзіміне шектеуді қолдамайтын белгілі бір кандидаттардың атының жанына бюллетеньде ескерту орналастыруды талап ететін шара 521 161 (32,39%) 1 087 903 (67,61%) Іскерлік шара 676А шарасы Оқ атар қаруларды құлыптауды талап ету және оқ атар қаруларды лицензиялау жүйесін енгізу 1 259 470 (66,10%) 644 764 (33,90%) Іскерлік шара 692А шарасы Созылмалы немесе қанағаттандырмайтын жағдайлары бар пациенттер үшін медициналық марихуананы қолдануды қылмыстан босату 992 715 (56,16%) 775 054 (43,84%) Іскерлік шара 696А шарасы Желі, трал және сүйреу балық аулауды тыйым салу, тайпалық балық шаруашылығынан басқа 1 315 903 (54,61%) 1 093 587 (45,39%) Іскерлік шара 722А шарасы 1999 жылы қабылданған салықты арттыруды жою, көлік құралдарын мүліктік салықтан босату және жылдық мүліктік салықты 2% дейін шектеу 826 258 (57,60%) 609 266 (42,40%) Іскерлік шара 773А шарасы Сигареттерге және оптомдық тамақ өнімдеріне қосымша салық салу, төмен кірісті азаматтарға кеңейтілген денсаулық сақтау қызметтеріне жұмсалу 901 478 (51,47%) 849 986 (48,53%) Іскерлік шара 790А шарасы Құқық қорғау қызметкерлері мен өрт сөндірушілердің зейнетақы жүйесін басқаруды сенімшілер кеңесіне жүктеу 656 737 (53,49%) 570 980 (46,51%) Өкілдер палатасының бірлескен қаулысы 4206 Жаңадан сайланған шенеуніктердің бос орын туған жағдайда мерзімінен бұрын қызметке кіруіне рұқсат беру 1 632 225 (59,85%) 1 095 190 (40,15%) Іскерлік шара 884А шарасы Білім беру сенім қорын құру үшін мемлекеттік салықты 1% көтеру 994 757 (56,40%) 767 844 (43,60%) Іскерлік шара 901А шарасы Ғамсыздыққа айналған есіктер мен желдеткіштердің ашылуларынан 25 фут (8 м) ішіндегі қоғамдық орындардағы және көлік құралдарындағы темекі шегуге тыйым салу 778 047 (38,20%) 1 258 110 (61,80%) Іскерлік шара 933А шарасы Мүлік иелеріне егер ережелер олардың мүлігін пайдалануын немесе құнын жоғалтса, өтемақы төлеу 816 792 (51,24%) 777 125 (48,76%) Референдум жобасы 67 Тәуекелсіздер компаниясынан негізсіз бас тартқан талаптар үшін тұтынушыларға үш еселенген залап төлеуге рұқсат беру 1 163 216 (40,01%) 1 744 156 (59,99%) Іскерлік шара 1000А шарасы Ақыл-сау, емделуге жарамсыз аурулары бар ересектерге көмектесу арқылы өмірді аяқтауға рұқсат беру 434 051 (44,62%) 538 768 (55,38%) Референдум жобасы 71 Ұзақ мерзімді бір жынысты әріптестерге үйленген жұбайлармен бірдей құқықтар беру (оларды үйленген деп танусыз) 1 571 655 (63,75%) 895 833 (36,25%) Іскерлік шара 1082А шарасы Мемлекеттегі жұмысшылардың өтемақы сақтандыруын жекешелендіру 878 923 (46,79%) 999 484 (53,21%) Іскерлік шара 1163А шарасы Ұзақ мерзімді күтім қызметкерлерінің тексеруден өтуін, оқытылуын және сертификаттау талаптарына сәйкес келуін талап ету 1 055 749 (52,99%) 936 751 (47,01%) Сенаттың бірлескен қаулысы 8200 Төтенше жағдай кезінде биліктің жалғасуын егжей-тегжейлі сипаттайтын заң жобаларын қабылдауға заң шығарушы органды уақыттық рұқсат ету 2 283 630 (57,82%) 1 665 906 (42,18%) Сенаттың бірлескен қаулысы 8212 Мемлекеттік заң шығарушы органына Ұзақ мерзімді күтім көрсету және қолдау қор табысын акцияларға инвестициялауға рұқсат беру 1 738 080 (45,64%) 2 069 809 (54,36%)