Кіріспе
5-ші шара 1990 жылы АҚШ-тың Орегон штатында тікелей заңнаманың маңызды бөлігі болды. 5-ші шара, Орегон Конституциясына түзету (XI бап, 11-тармақ), Орегонның жылжымайтын мүлікке қатысты мүлік салығын шектеуді белгіледі. Оның басты жақтаушысы және өкілі Дон МакИнтайр болды, ол саяси белсенді Грешем қаласындағы денсаулық клубының иесі және кейіннен Орегон салық төлеушілер қауымдастығын басқарды. Мектептерді қаржыландыруға бөлінген мүлік салығы нақты нарықтық құнының жылына 1000 долларына 15 доллармен шектелді және бірте-бірте 1000 долларға 5 долларға дейін төмендетілді. Басқа мақсаттар үшін мүлік салығы жылына 1000 долларға 10 доллармен шектелді. Осылайша, жалпы мүлік салығы мөлшерлемесі бес жылдық кезең соңында 1,5% құрады. Бұл шара мектептерді қаржыландыру жауапкершілігін жергілікті биліктен мемлекетке ауыстырып, қаржыландыруды теңестіруді мақсат етті. Шара 1990 жылғы 6 қарашадағы жалпы сайлауда 574 833 дауыспен, 522 022 дауысқа қарсы қабылданды. Бұл Орегон сайлау тарихындағы ең даулы шаралардың бірі болды. Округтар бойынша нәтижелер:
Округ Иә дауысы Жоқ дауысы Барлығы
Бейкер 2,358 3,537 5,895
Бентон 12,180 16,946 29,126
Клацкамас 68,976 48,122 117,098
Клацсоп 6,380 6,311 12,691
Колумбия 7,775 7,473 15,248
Кус 10,636 11,616 22,252
Крук 2,341 2,897 5,238
Карри 3,691 4,154 7,845
Дешутс 14,222 14,750 28,972
Дуглас 15,946 17,903 33,849
Гиллиам 354 498 852
Грант 1,183 1,938 3,121
Харни 1,171 1,710 2,881
Худ Ривер 3,268 2,747 6,015
Джексон 28,164 26,959 55,123
Джефферсон 1,927 2,362 4,289
Жозефин 10,900 12,595 23,495
Кламат 8,969 11,062 20,031
Кейк 1,236 1,813 3,049
Лейн 51,441 56,809 108,250
Линкольн 8,493 7,449 15,942
Линн 18,143 15,648 33,791
Малер 3,709 4,351 8,060
Марион 46,590 37,398 83,988
Морроу 852 1,718 2,570
Малтнома 130,020 106,041 236,061
Полк 10,479 9,646 20,125
Шерман 343 684 1,027
Тилламук 4,846 4,514 9,360
Юматилла 6,938 9,094 16,032
Юнион 3,908 4,908 8,816
Валлова 1,257 1,973 3,230
Васко 5,385 3,417 8,802
Вашингтон 67,756 52,014 119,770
Уиллер 242 402 644
Ямхилл 12,774 10,563 23,337
Тарихи маңызы
Қадам нөмірлері қайта қолданылса да, бұл шараның штатқа тигізген әсері соншалықты зор болды, осыған байланысты Орегон тұрғындары 5-ші шара туралы сөз қозғалғанда, көбінесе 1990 жылы қабылданған нақты шараны айтады. 5-ші шара Орегонның салық қарсылығының бастауы деп есептеледі. Бұл шараның салдарынан жергілікті мектептерді қаржыландыру негізінен жергілікті мүлік салығы есебінен емес, мемлекеттік қаражат есебінен жүзеге асырылатын болды. Осының нәтижесінде, қаржыландыру аудандар арасында теңестірілді, себебі қаражат енді әр ауданның оқушылар санына сәйкес беріледі.
Тұрақты әсерлері және кейінгі заңнама
Бұл шара қабылданғаннан бері даулы болып келеді. Орегон сатылым салығы жоқ бес штаттың бірі болып қала береді, ал қалғандары Аляска, Делавэр, Монтана және Нью-Гэмпшир. Сонымен қатар, бұл шара мектеп бағдарламаларын қысқартуға, 2002 және 2003 жылдарғы бюджеттік дағдарыстарға және штаттық қауіпсіздік бағдарламаларын қысқартуға, оның ішінде Орегон штаты полициясына жасалған терең кесімдерге кінәлі деп есептеледі, ол штаттың 50% штатты қысқартудан толыққанды қалпына келген жоқ. Көптеген сыншылар сол кездегі губернатор Барбара Робертстің 5-ші шараның қабылдануы үлкен хаосқа алып келеді деген ескертуі дұрыс болғанын айтады. Шараны қолдаушылар оны мемлекеттік шығындардың артық өсуін тежеу үшін қажет деп санайды. 5-ші шарадан кейін 1996 жылы 47-ші, ал 1997 жылы 50-ші шара қабылданды. 47-ші шара жергілікті билік органдарының мүліктің бағалау құнын көтеруіне қарсы күресу үшін, олардың салық ставкаларындағы айырмашылықты өтеу мақсатында жылдық бағалау өсімін 3%-қа дейін шектеді. 50-ші шара осы шараны нақтылады.