Фердинанд Моиссан: Химия ғылымының қайраткері және фторды ашқан ғалым
Henri Moissan
Фердинанд Муассан (1852-1907) – француз химигі, 1906 ж. химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. Фторды бөліп алудағы еңбегімен танымал. Химия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз химигі және фармацевті (1852–1907)
French chemist and pharmacist (1852–1907)
Фердинанд Фредерик Анри Мойсан (28 қыркүйек 1852 – 20 ақпан 1907) – өзінің қосылыстарынан фторды бөліп алу жұмысы үшін 1906 жылы химия бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алған француз химигі және фармацевті. Мойсан Халықаралық атомдық салмақтар комитетінің алғашқы мүшелерінің бірі болды.
Ferdinand Frédéric Henri Moissan (28 September 1852 – 20 February 1907) was a French chemist and pharmacist who won the 1906 Nobel Prize in Chemistry for his work in isolating fluorine from its compounds. Moissan was one of the original members of the International Atomic Weights Committee.
Ерте өмір және білім
Мойсан 1852 жылдың 28 қыркүйегінде Парижде, шығыс теміржол компаниясының кіші офицері Франсис Фердинанд Мойсан мен тігінші Жозефин Амералдиннің (құрметті есімі Митель) ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы еврей тегінен, ал әкесі – емес.
Moissan was born in Paris on 28 September 1852, the son of a minor officer of the eastern railway company, Francis Ferdinand Moissan, and a seamstress, Joséphine Améraldine (née Mitel). His mother was of Jewish descent, his father was not.
Ғылыми мансап
Мойсан 1871 жылы фармацевтикалық тәжірибеден өтті және 1872 жылы Париждегі химикпен жұмыс істей бастады, онда ол мырышпен уланған адамды құтқара алды. Ол химияны оқып, алдымен Эдмон Фремидің Табиғат тарихы мұражайындағы зертханасында, кейіннен Пьер Пол Дехерайнның Практикалық жоғары мектебінде зерттей бастады. Парижде болған кезінде ол химик Александр Леон Этард және ботаник Васкпен дос болды. Оның Леони Луганмен некесі 1882 жылы болды. 1885 жылы олардың Луи Фердинанд Анри есімді ұлы дүниеге келді.
Moissan became a trainee in pharmacy in 1871 and in 1872 he began working for a chemist in Paris, where he was able to save a person poisoned with arsenic. He decided to study chemistry and began first in the laboratory of Edmond Frémy at the Musée d’Histoire Naturelle, and later in that of Pierre Paul Dehérain at the École Pratique des Haute Études. During his time in Paris he became a friend of the chemist Alexandre Léon Étard and the botanist Vasque. His marriage, to Léonie Lugan, took place in 1882. They had a son in 1885, named Louis Ferdinand Henri.
Өлім
Мойсан 1907 жылы ақпанда Стокгольмде Нобель сыйлығын алғаннан кейін көп ұзамай Парижде кенеттен қайтыс болды. Оның жеке зертханасы болмады, бірақ ол Чарльз Фридел сияқты басқалардан зертханалық кеңістік алды. Ол жерде 90 Бунсен батареясынан тұратын күшті батареяға қол жеткізді, бұл балқыған мышьяк трихлоридінің электролизінен пайда болатын газды байқауға мүмкіндік берді; газ мышьяк трихлоридіне қайта сіңірілді. Мойсан 1886 жылы сутекті фторда (HF) калий сутегі дифторидінің (KHF2) ерітіндісін электролиз арқылы фторды бөліп алуға қол жеткізді. Бұл қоспа қажет болды, себебі фторсутек электр тогын өткізбейді. Құрылғы платина ұстағышта платина-иридий электродтарымен жасалды және аппарат -50°C дейін салқындатылды. Нәтижесінде, теріс электродта түзілген сутегі оң электродта түзілген фтордан толық бөлінді, бұл алғаш рет 1886 жылдың 26 маусымында орындалды. Бұл коммерциялық фтор өндірісінің қазіргі стандартты әдісі болып табылады. Француз Ғылым академиясы нәтижелерді тексеру үшін Марселин Бертело, Анри Дебрей және Эдмонд Фреми секілді үш өкілді жіберді, бірақ Мойсан оларды қайта жасай алмады, себебі бұрынғы тәжірибелердегі сутек фторидінде калий фторидінің іздері болмады. Проблеманы шешіп, фтор өндірісін бірнеше рет көрсеткеннен кейін, ол 10 000 франк сыйлық алды. Алғашқы сәтті бөліп алуы үшін 1906 жылы химия бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды. Ол сондай-ақ, қысымды қолдану арқылы көміртегінің көптеген түрлерінен синтетикалық алмаз жасауға тырысты. Сондай-ақ, ол пешті көптеген элементтердің боридтері мен карбидтерін синтездеу үшін пайдаланды. 1893 жылы Мойсан Аризона штатындағы Диабло каньонының жанындағы Метеор кратерінен табылған метеорит фрагменттерін зерттеуді бастады. Осы фрагменттерде ол жаңа минералдың өте аз мөлшерін тапты және кең зерттеулерден кейін Мойсан бұл минералдың кремний карбидінен тұратынына қорытынды жасады. 1905 жылы бұл минерал оның құрметіне моссанит деп аталды. 1903 жылы Мойсан Халықаралық атомдық салмақтар комитетіне мүше болып сайланды және өліміне дейін осы қызметте болды.
Moissan died suddenly in Paris in February 1907, shortly after his return from receiving the Nobel Prize in Stockholm. He had no laboratory of his own, but borrowed lab space from others, including Charles Friedel. There he had access to a strong battery consisting of 90 Bunsen cells which made it possible to observe a gas produced by the electrolysis of molten arsenic trichloride; the gas was reabsorbed by the arsenic trichloride. Moissan eventually succeeded in isolating fluorine in 1886 by the electrolysis of a solution of potassium hydrogen difluoride (KHF2) in liquid hydrogen fluoride (HF). The mixture was necessary because hydrogen fluoride is a nonconductor. The device was built with platinum iridium electrodes in a platinum holder and the apparatus was cooled to −50 °C. The result was the complete separation of the hydrogen produced at the negative electrode from the fluorine produced at the positive one, first achieved on 26 June 1886. This remains the current standard method for commercial fluorine production. The French Academy of Science sent three representatives, Marcellin Berthelot, Henri Debray, and Edmond Frémy, to verify the results, but Moissan was unable to reproduce them, owing to the absence from the hydrogen fluoride of traces of potassium fluoride present in the previous experiments. After resolving the problem and demonstrating the production of fluorine several times, he was awarded a prize of 10,000 francs. For the first successful isolation, he was awarded the 1906 Nobel Prize in Chemistry. and attempted to use pressure to produce synthetic diamonds from the more common form of carbon. He also used the furnace to synthesize the borides and carbides of numerous elements. In 1893, Moissan began studying fragments of a meteorite found in Meteor Crater near Diablo Canyon in Arizona. In these fragments he discovered minute quantities of a new mineral and, after extensive research, Moissan concluded that this mineral was made of silicon carbide. In 1905, this mineral was named moissanite, in his honor. In 1903 Moissan was elected member of the International Atomic Weights Committee where he served until his death.