Кіріспе

Ковалентті химиялық байланыс

Химияда сигма байланыстар (σ байланыстары) ковалентті химиялық байланыстардың ең күшті түрі болып табылады. Олар атомдық орбитальдардың тікелей жабысуы арқылы қалыптасады. Сигма байланысы симметриялық топтардың тілі мен құралдарын пайдалана отырып, диатомдық молекулалар үшін ең қарапайым түрде анықталады. Бұл формальды тәсілде σ байланысы байланыс осі бойынша айналуға қатысты симметриялы болады. Осы анықтама бойынша сигма байланыстардың жалпы түрлері s+s, pz+pz, s+pz және dz2+dz2 (мұнда z байланыс осі немесе ядроаралық ось ретінде анықталады). Кванттық теория сонымен қатар бірдей симметриялы молекулалық орбитальдардың (МО) араласып немесе гибридтенетінін көрсетеді. Диатомдық молекулалардың араласуының нәтижесінде s+s және pz+pz молекулалық орбитальдар бірігіп кетеді. Бұл араласудың (немесе гибридтенудің немесе бірігудің) шамасы ұқсас симметриялы МО-ның салыстырмалы энергиясына байланысты. Гомодиатомика үшін (гомоядролық диатомдық молекулалар) байланысқан σ орбитальдарында байланысқан атомдар арасында немесе байланысқан атомдар арқылы өтетін толқындық функциясы нөл болатын түйіндік жазықтықтар жоқ. Тиісті антибайланыс немесе σ* орбиталы екі байланысқан атомның арасында бір түйіндік жазықтықтың болуымен анықталады. Сигма байланыстары орбитальдардың тікелей жабысуының нәтижесінде ковалентті байланыстардың ең күшті түрі болып табылады, ал осы байланыстағы электрондар кейде сигма электрондары деп аталады. σ символы грек әрпі сигмадан тұрады. Байланыс осінен қарағанда σ МО дөңгелек симметрияға ие, сондықтан ұқсас "s" атомдық орбиталына ұқсайды. Әдетте, бір байланыс сигма байланысы болып табылады, ал көп байланыс пи немесе басқа байланыстармен бірге бір сигма байланысынан тұрады. Екі байланыста бір сигма + бір пи байланысы бар, ал үш байланыста бір сигма + екі пи байланысы бар. ———————————————————————
Атомдық орбитальдар
Атомдық орбитальдар арасындағы симметриялық (s–s және p–p) сигма байланыстар
А пи байланысы, салыстыру үшін
———————————————————————
σs–гибридті
σs–p

Полиатомдық молекулалар

Сигма байланыстары атомдық орбитальдардың май тікелей жабысуы арқылы пайда болады. Сигма байланысының түсінігі бір орбитальдың бір лобісінің екінші орбитальдың бір лобісімен жабысуын қамтитын байланыс әрекеттесуін сипаттау үшін кеңейтіледі. Мысалы, пропан он сигма байланысынан тұрады, оның екеуі C-C байланыстары үшін, ал қалған сегізі C-H байланыстары үшін.

Көп байланысты кешендер

Көп байланысты металл кешендері, мысалы дигидроген кешені, көп байланысқан атомдар арасында сигма байланыстарын қамтиды. Бұл сигма байланыстар басқа байланыс әрекеттесулерімен, мысалы W(CO)3(PCy3)2(H2) мысалындағы π кері донорлық, тіпті хром(II) ацетатындағыдай δ байланыстарымен толықтырылуы мүмкін.