Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавай аралдарындағы жанартаулардың өсуі мен эрозиясы
Processes of growth and erosion of the volcanoes of the Hawaiian islands
Гавай аралдарындағы сегіз негізгі аралды құрайтын он бес жанартау, Солтүстік Тынық мұхитында 129-дан астам жанартаудан тұратын Гавай-Император тау тізбегінің ең жас бөлігі болып табылады. Гавайи жанартаулары негіздерінен теңіз деңгейіне орташа есеппен көтеріледі. Гавай аралдары су асты және құрлық үстінде жүйелі өсу процесінен өтеді, одан кейін эрозияға ұшырайды. Аралдың даму кезеңі Гавайи ыстық нүктесінен қашықтығына байланысты.
The fifteen volcanoes that make up the eight principal islands of Hawaii are the youngest in a chain of more than 129 volcanoes that stretch across the North Pacific Ocean, called the Hawaiian–Emperor seamount chain. Hawaii's volcanoes rise an average of to reach sea level from their base. Hawaiian islands undergo a systematic pattern of submarine and subaerial growth that is followed by erosion. An island's stage of development reflects its distance from the Hawaii hotspot.
Өмірбаян
Гавайи-Император теңіз асты тауларының тізбегі өзінің ұзындығымен және жанартауларының санымен ерекшеленеді. Тізбек ескі Император теңіз таулары тізбегін жас Гавай қырқасынан бөліп, үзіліс арқылы екі бөлікке бөлінеді; тізбектің V пішінді иілімі карталарда оңай көрінеді. Лавадағы магний мен кремнийдің арақатынасы жанартаудың қай сатыда екенін көрсетеді, себебі уақыт өте келе жанартаудың лавасы сілтілі лавадан толеиттік лаваға, содан кейін қайтадан сілтілі лаваға өтеді. Тартылу күштерінің әсерінен екі немесе одан көп жарық аймағының пайда болуы жиі кездеседі. Лава беткі магма резервуарында жиналады. Жанартау су астында орналасқандықтан, шығарылатын лаваның түрі көбінесе жастық лава болып табылады. Жастық лава – сумен тікелей жанасқаннан кейін салқындауға аз уақыт берілген лаваның дөңгелек шарлары. Су қысымы лаваның суық мұхит суымен кездескенде жарылып кетуіне бөгет қойып, оны тез қайнауға және қатып қалуға мәжбүр етеді. Бұл саты шамамен 200 000 жылға созылады деп есептеледі, бірақ осы сатыдағы лавалар жанартаудың жалпы көлемінің өте шағын бөлігін құрайды. Коолау жотасы, Батыс Мауи және Кахоолау жанартаулары осы даму сатысындағы жанартаулардың мысалы. Дегенмен, осы сатыда жарылыстар өте сирек болатындықтан (мыңдаған, тіпті он мыңдаған жылдар аралығында), эрозия әлі де жанартаудың дамуын бақылайтын басты фактор болып табылады. Осы сатыдан кейін жанартау өшкірленіп, ешқашан қайтадан жарылмайды.
The Hawaiian–Emperor seamount chain is remarkable for its length and its number of volcanoes. The chain is split into two subsections across a break, separating the older Emperor Seamount Chain from the younger Hawaiian Ridge; the V shaped bend of the chain is easily noticeable on maps. The ratio of magnesium to silica in the lava is a sign of what stage the volcano is in, as over time the volcano's lavas shift from alkalic to tholeiitic lava, and then back to alkalic. Due to stretching forces, the development of two or more rift zones is common. The lava accumulates in a shallow magma storage reservoir. Because the eruptions occur with the volcano underwater, the form of lava typically erupted is pillow lava. Pillow lava is rounded balls of lava that was given very little time to cool due to immediate exposure to water. Water pressure prevents the lava from exploding upon contact with the cold ocean water, forcing it to simmer and solidify quickly. This stage is thought to last about 200,000 years, but lavas erupted during this stage make up only a tiny fraction of the final volume of the volcano. Koʻolau Range, West Maui, and Kahoʻolawe volcanoes are examples of volcanoes in this stage of development. Note, however, that because in this stage eruptions are very infrequent (occurring thousands or even tens of thousands of years apart), erosion is still the primary factor controlling the volcano's development. After this stage the volcano becomes extinct and never erupts again.
Коралл атоллдық сатысы
Ақырында, эрозия және шөгу вулканды теңіз деңгейіне дейін ыдыратады. Осы кезде вулкан атоллға айналады, оның ішінде лагунаны қоршап тұрған коралл мен құм аралдары болады. Солтүстік-батыс Гавай аралдарындағы Гарднер шыңдарының батысындағы барлық Гавай аралдары осы сатыда. Атоллдар тропикалық теңіз организмдерінің өсуінің нәтижесінде пайда болады, сондықтан бұл арал түрі тек жылы тропикалық суларда ғана кездеседі. Соңында, Тынық мұхиты тақтасы вулкандық атоллды осы теңіз организмдері үшін тым суық суларға жылжытады.
Eventually, erosion and subsidence break the volcano down to sea level. At this point, the volcano becomes an atoll, with a ring of coral and sand islands surrounding a lagoon. All the Hawaiian islands west of the Gardner Pinnacles in the Northwestern Hawaiian Islands are in this stage. Atolls are the product of the growth of tropical marine organisms, so this island type is only found in warm tropical waters. Eventually, the Pacific Plate carries the volcanic atoll into waters too cold for these marine organisms to maintain a coral reef by growth.