Кіріспе
Бір рет 1000 текше километр лава шығарған жанартау. Супержанартау – бұл жанартаудың жарылысының вулканизм жарылыс индексі (ВЖИ) 8-ге тең болған жанартау, бұл индекс бойынша тіркелген ең жоғары мән. Яғни, мұндай жарылыс кезіндегі шөгінділердің көлемі өте зор. Супержанартаулар мантиядағы магма қабыққа көтерілгенде, бірақ оны бұзуға мүмкін болмағанда пайда болады. Қысым үлкен және кеңейіп келе жатқан магмалы қуыста жиналады, содан кейін қабық бұл қысымды көтере алмай жарылады. Бұл ыстық нүктелерде (мысалы, Йеллоустоун кальдерасы) немесе субдукция аймақтарында (мысалы, Тоба) жүзеге асуы мүмкін. Көлемді супержанартаулық жарылыстар көбінесе үлкен магмалық провинциялармен байланысты болады, олар үлкен аумақтарды лава мен жанартау күлімен жаба алады. Бұл ұзақ мерзімді климаттық өзгерістерге (мысалы, шағын мұз дәуірін тудыру) әкелуі және түрлердің жойылу қаупін тудыруы мүмкін. Жаңа Зеландиядағы Таупо жанартауының Оруануи жарылысы (шамамен 26 500 жыл бұрын) әлемдегі ең соңғы ВЖИ 8 жарылысы болды.
A supervolcano is a volcano that has had an eruption with a volcanic explosivity index (VEI) of 8, the largest recorded value on the index. This means the volume of deposits for such an eruption is greater than
Supervolcanoes occur when magma in the mantle rises into the crust but is unable to break through it. Pressure builds in a large and growing magma pool until the crust is unable to contain the pressure and ruptures. This can occur at hotspots (for example, Yellowstone Caldera) or at subduction zones (for example, Toba). Large volume supervolcanic eruptions are also often associated with large igneous provinces, which can cover huge areas with lava and volcanic ash. These can cause long lasting climate change (such as the triggering of a small ice age) and threaten species with extinction. The Oruanui eruption of New Zealand's Taupō Volcano (about 26,500 years ago) was the world's most recent VEI 8 eruption.
Терминология
"Супервулкан" термині алғаш рет 1949 жылы жанартау контекстінде қолданылды. Бұл термин алғаш рет 1925 жылы Хелен Бриджманның "Дүниежүзіне қол жеткізу" атты саяхатнамасында Индонезиядағы Үнді мұхитындағы күн батуын кері қараған "супер жанартау" деп сипаттаған. Ол Үш бауырлас аймағындағы бірнеше шыңдардың Мазама тауы сияқты, Мултнома тауының күшті жанартаулық жарылыстар нәтижесінде көп бөлігі жойылғаннан кейін қалған қалдықтары деп ойлады. 1948 жылы жарық көрген "Орегонның ежелгі жанартаулары" кітабында вулканолог Хоуэлл Уильямс Мултнома тауының болу мүмкіндігін қарастырмады, бірақ 1949 жылы тағы бір вулканолог, Ф. М. Байерс кіші, кітапқа шолу жазып, сол шолуда Мултнома тауын "супервулкан" деп атады. Байерстің шолуы жарияланғаннан кейін елу жылдан астам уақыт өткен соң, 2000 жылы BBC-нің танымал ғылыми телебағдарламасы Horizon "супервулкан" терминін кеңінен таныстырды, оны өте көп мөлшерде шығатын жарылыстарды білдіретін ретінде пайдаланды. "Мегакальдера" термині кейде кальдералық супервулкандарды сипаттау үшін қолданылады, мысалы, Канаданың Онтарио және Квебек провинцияларындағы Абитиби жасыл тас белдеуінде орналасқан Блейк өзенінің мегакальдера кешені. "Супервулкан" деп аталатын жарылыстың нақты анықталған ең төменгі мөлшері болмаса да, кем дегенде екі түрлі жанартаулық жарылыс супервулкан ретінде анықталған: үлкен магмалық провинциялар және күшті жарылыстар.
Үлкен магмалық аймақтар
Ірі магмалық провинциялар, мысалы Исландия, Сібір тұзақтары, Деккан тұзақтары және Онтонг Ява платосы – континенттік масштабтағы базальттардың кең аймақтары, олар су базальты атылуларының нәтижесінде пайда болған. Бұл аймақтар құрылған кезде көбінесе бірнеше мың шаршы километрді алып, көлемі миллиондаған текше километрге жетеді. Көп жағдайда лавалар бірнеше миллион жыл бойына қалыптасады. Олар көп мөлшерде газдар шығарады. Реюньон ыстық нүктесі шамамен 66 миллион жыл бұрын Деккан тұзақтарын құрады, бұл Креда-Палеоген жойылу оқиғасымен сәйкес келеді. Ғылыми консенсус бойынша, жойылу оқиғасының себебі астероидтың соқтығысы болды, бірақ жанартаулық белсенділік Креда-Палеоген шекарасына дейін бар болған түрлерге экологиялық стресс тудырған болуы мүмкін. Сонымен қатар, ең ірі су тасқыны базальттық оқиға (Сібір тұзағы) шамамен 250 миллион жыл бұрын болды және тарихтағы ең ірі жаппай жойылумен – Пермь-Триас жойылу оқиғасымен сәйкес келді, бірақ оның жойылу оқиғасына толығымен жауапты болған-жоқпыны әлі белгісіз. Мұндай лава ағындары жарылғыш емес, бірақ лава фонтандары пайда болуы мүмкін. Көптеген вулканологтар Исландияны қазіргі уақытта қалыптасып жатқан ірі магмалық провинция деп санайды. Соңғы ірі ағын 1783-84 жылдары Лаки жарығынан болды, ол шамамен ұзын. Эрупция кезінде базальт лавасының шамамен төгілді (VEI 4). Онтонг Ява платосының ауданы шамамен құрайды, ал провинция Манихики және Хикуранги платолары бөлініп шыққанға дейін кемінде 50% үлкен болды.
Жарылыс қаупі бар жарылыстар
Вулкандардың атқылаулары вулканизмнің жарылыс индексі арқылы жіктеледі. Бұл логарифмдік шкала, және VEI санының бір бірлікке артуы шығарылған материалдың көлемінің он есеге өсуімен тең. VEI 7 немесе VEI 8 атқылаулары соншалықты күшті, олар көбінесе конус емес, дөңгелек кальдералар құрайды, себебі магманың төменге тартылуы үстіндегі тау жыныстары массасының бос магма камерасына құлауына себеп болады.