Кіріспе
Doom ойындары сериясындағы модтау
Doom WAD – Doom видео ойынының және оның жалғасы Doom II: Hell on Earth үшін пакет файлдарының стандартты форматы, олар спрайттарды, деңгейлерді және ойын деректерін қамтиды. WAD – "Барлық деректер қайда?" деген сөздің аббревиатурасы. 1993 жылы шыққаннан кейін Doom ойыны көптеген ойыншыларды өздерінің WAD файлдарына – жаңа деңгейлер немесе графикалық элементтер бар пакеттерге – модтар жасауға тартты және бірінші тұлғадан ату ойындары үшін кең таралған мод жасау мәдениетінің қалыптасуына зор үлес қосты. Doom үшін мыңдаған WAD-тар жасалды, олар жеке деңгейлерден бастап толыққанды түпнұсқа ойындарға дейін жетеді; олардың көпшілігін интернеттен тегін жүктеуге болады. Кейбір WAD-тар коммерциялық түрде де жарық көрді, ал кейбір адамдар үшін WAD жасау хоббиі деңгей дизайнері мамандығына апаратын жолға айналды. WAD-тың екі түрі бар: IWAD (ішкі WAD) және PWAD (толықтыру WAD). IWAD ойынды жүктеу үшін қажетті деректерді қамтиды, ал PWAD жаңа кейіпкерлердің спрайттары сияқты қосымша деректерді, әсіресе тапсырыс бойынша жасалған деңгейлер үшін қамтиды.
Doom-тың дамуы
Doom-ды әзірлеу кезінде id Software көптеген ойыншылардың бұрынғы Wolfenstein 3D ойыны үшін қосымша деңгейлер мен басқа да өзгерістер жасауға тырысқанын білді. Бірақ, сол ойынға өзгерістер енгізу және жүктеу процедуралары қиынға соқты. id Software компаниясының бас бағдарламашысы Джон Кармак Doom-ның ішкі құрылымын ойыншыларға ойынды кеңейтуге мүмкіндік беру үшін бастапқыдан-ақ жобалады. Сондықтан деңгейлер, графика, дыбыс эффектілері және музыка сияқты ойын деректері ойын қозғалтқышынан бөлек "WAD" файлдарында сақталады, бұл үшінші тараптарға қозғалтқышты өзгертпей жаңа ойындар жасауға мүмкіндік береді. WAD деген атауды Том Холл ойлап тапты. Doom-ды оңай өзгертуге болатын идеяны негізінен Кармак, ол копилефттің белгілі жақтаушысы және хакерлік идеалдың қолдаушысы – адамдардың бір-бірінің жұмысын бөлісіп, дамытуы, сондай-ақ Джон Ромеро қолдады. Ромеро жастығында ойындарды бұзумен айналысқан және басқа ойыншыларға да сондай мүмкіндік беруді қалаған. Дегенмен, Джей Уилбур мен Кевин Клауд сияқтылар заңдық алаңдаушылықтар мен компанияның бизнесіне ешқандай пайдасы болмайды деген сеніммен бұған қарсылық көрсетті.
Коммуналдық қызметтер және WAD
1993 жылғы 10 желтоқсанда Doom-ның бастапқы үлестірілімдік нұсқасы шығарылғаннан кейін ойыншылар ойынды өзгерту үшін әртүрлі құралдармен жұмыс істей бастады. 1994 жылғы 26 қаңтарда Брендон Уайбер Doom Editing Utility (DEU) бағдарламасының алғашқы ашық лицензиялы нұсқасын Интернетте жариялады. Бұл Doom жанкүйерлері жасаған бағдарлама, ол толығымен жаңа деңгейлер құруға мүмкіндік берді. DEU сол жылдың 21 мамырына дейін дамытылды. Бұл Мэтт Феллдің Doom-ның ресми емес сипаттамаларын жариялаған арқасында мүмкін болды. Одан көп ұзамай Doom ойыншылары DEU-ны одан әрі жетілдіруге қатысты. Рафаэль Куинет бағдарламаны әзірлеу және жобаны жалпыға тарату жұмыстарын басқарды, ал Стив Береман құжаттаманы жасаумен және DEU оқулығын құрумен айналысты. Тағы 30-дан астам адам көмектесті, олардың есімдері бағдарламамен бірге келген README файлында көрсетілген. Yadex, X терезелік жүйесінде жұмыс істейтін Unix жүйелері үшін DEU 5.21-дің түйіндемесі, кейін GNU/GPL лицензиясы бойынша шығарылды. Кармак сонымен қатар ойынды жасау үшін қолданылған құралдардың бастапқы кодын жариялады, бірақ олар Objective C тілінде NeXT жұмыс станциялары үшін бағдарламаланғандықтан, IBM PC-ге үйлесімді кең пайдаланушылар тобы үшін тікелей қолданылмайтын еді. Джефф Бёрд 1994 жылғы 7 наурызда Doom үшін алғашқы, Origwad деп аталған WAD-ты жасады. Көп ұзамай көптеген ойыншылар өздеріне арналған WAD-тарды жасап, оларды AOL, CompuServe форумдары және басқа да интернет-арналар арқылы бөлісті. Көптеген WAD-тар негізгі ойын стилінде жасалған, ал кейбіреулері қолданыстағы телесериалдарға, фильмдерге немесе түпнұсқалық тақырыптарға негізделген. id Software компаниясының бірнеше қызметкерлері кейбір WAD-тарға таң қалғандарын айтты. Джон Кармак кейінірек "Жұлдызды соғыстар" тақырыбындағы модификация туралы былай деді:
Тағы бір ерте модификация – Aliens TC, бұл "Aliens" фильміне негізделген толық түрлендіру. WAD-тар Doom-ды графика мен дыбысты алмастыру арқылы өзгерткенімен, бейімдеу мүмкіндігі біршама шектеулі болды; қарулар мен жаулардың уақыты мен күші сияқты ойынның көптеген мінез-құлқы Doom-ның орындалатын файлында қатаң түрде кодталған және WAD-тарда өзгерту мүмкін емес еді. Грег Льюис жасаған Doom редакциялау бағдарламасы DeHackEd пайдаланушыларға Doom-ның орындалатын файлының ішіндегі параметрлерді өзгертуге мүмкіндік беріп, бұл мәселені шешті, соның арқасында бейімдеу деңгейі жоғарылады.
Бастапқы порттың дәуірі
1997 жыл шамасында Doom WAD-тарына қызығушылық төмендеді, себебі назар id Software-дің Quake және Quake II сияқты, одан да жетілген технологиясы мен өзгертілген дизайны бар жаңа ойындарға ауды. Дегенмен, адал жанкүйерлер жаңа ғасырға дейін сақталды, сонда қазіргі Doom модификациясы Quake және Quake II модификациясынан гөрі танымал болды. 1997 жылдың 23 желтоқсанында id Software Doom қозғалтқышының бастапқы кодын, бастапқыда шектеулі лицензиямен жариялады. 1999 жылдың 3 қазанында ол GNU GPL 2.0 немесе одан кейінгі нұсқаларының талаптары бойынша қайта жарияланды. Бастапқы код қолжетімді болған соң, бағдарламашылар ойынның кез келген бөлігін өзгерте алуға, техникалық шектеулер мен қателерді жоюға және жаңа мүмкіндіктер қосуға мүмкіндік алды. Бұл қозғалтқыштың өзгертілген нұсқалары немесе Doom бастапқы порттары WAD өңдеу жұмысының көп бөлігі үшін мақсатқа айналды, ал MS DOS қолданыстан шыққаннан кейін, Doom-ды ойнаудың көптеген адамдар үшін жалғыз мүмкін жолы бастапқы портты пайдалану болды. Бірнеше бастапқы порт әлі де дамып жатыр, ал Doom WAD жасаушыларының көптеген жанкүйерлері бар.
деңгейлері
WAD-тың ең көп таралған түрі бір деңгейден тұрады, әдетте бастапқы ойынның тақырыбын сақтайды, бірақ жаңа музыка мен кейбір өзгертілген графиканы қосып, ерекше атмосфера мен көңіл-күйді қалыптастыруы мүмкін. Жалғыз ойыншы және өлім жекпе-жекті көп ойыншы деңгейлері де кең таралған. WAD-тар эпизод түрінде деңгейлер жинағын қамтуы мүмкін, ол тоғыз деңгейді алмастырады, ал кейде мегавад түрінде болады, ол ойында 15 немесе одан да көп деңгейді алмастырады (Doom-да 27, Doom II-де 32, The Ultimate Doom-да 36).
Жалпы қайта құрулар
Ойынды жаңа деңгейлер немесе графикалық өзгерістер ұсынудың орнына, мүлдем басқа ойын ортасы, кейіпкерлер жиынтығы және оқиғасын енгізу үшін толыққанды өзгертетін WAD, толық түрлендіру деп аталады. Бұл терминді Джастин Фишер "Aliens TC" немесе "Aliens Total Conversion" атауының бөлігі ретінде ойлап тапты. Бастапқы ойынның кейіпкерлері немесе қару-жарағы сияқты ерекше белгілерін сақтай отырып, сондай-ақ кең ауқымды өзгерістер жасайтын қосымшалар, көбінесе ішінара түрлендірулер деп аталады.
WAD тізімі
1994 жылдан бастап карталарды өзгерту мүмкіндігі пайда болғаннан бері көптеген Doom, Doom II және Doom 64 WAD файлдары жасалды, соның ішіндегі кейбіреулері тіпті модтаушылар қауымдастығынан тыс жерде де танымал болды. Төменде танымал және тарихи маңызы бар WAD файлдарының іріктеліп алынған тізімі келтірілген.
Мегавадтар
Bloom - 2021 жылы Bloom Team шығарған Doom II және Blood кроссовері. Онда 50-ден астам жаңа жау түрі, жаңа эпизод және түпнұсқа саундтрек бар. Eternal Doom - Team Eternal және TeamTNT жасаған Doom II үшін 32 деңгейлі мегавад. Ол коммерциялық емес бірнеше нұсқада шығарылды, соңғысы 1997 жылдың 14 қарашасында жарық көрді. Eternal Doom 2020 жылы медиа назарына ілікті, одан әрі модтау арқылы Doom Eternal арқылы ойнатылды. Going Down - 2013 жылы шыққан Doom II үшін 32 деңгейлі мегавад және сол жылғы Cacowards жүлдесінің иегері. Оны ағылшын фрилансер аниматоры Сириак Харрис жасаған. Icarus: Alien Vanguard - TeamTNT жасаған және 1996 жылдың 22 наурызында шыққан Doom II үшін 32 деңгейлі мегавад. Ол TNT: Evilution id Software компаниясы Final Doom жинағына енгізілгеннен кейін тегін бағдарлама ретінде дамытылды. Memento Mori - The Innocent Crew тобының екі мүшесі Денис және Томас Мёллер, сондай-ақ Том Мустайн, Дарио және Мило Касали сияқты авторлармен бірлесіп жасаған Doom II үшін 32 деңгейлі мегавад. Ол алғаш рет 1995 жылдың 10 желтоқсанында шығарылды, ал 1996 жылдың ақпанында жаңартылған нұсқасы жарық көрді. 32 деңгейлі жалғасы Memento Mori II 1996 жылдың 27 шілдесінде құрылып, шығарылды. Doomworld-тің барлық уақыттың ең үздік 100 WAD тізімінде Memento Mori 1996 жылдың №1 WAD-ы деп танылды, ал оның жалғасы №2 орын алды. Requiem - Doom II үшін 32 деңгейлі мегавад, оны бұрынғы Memento Mori сериясында жұмыс істеген команда, сонымен қатар осы жоба үшін арнайы жұмыс істеген жаңа карта жасаушылар жасаған. Ол 1997 жылдың 4 шілдесінде idgames архивіне жүктелді. 2016 жылы Джон Ромеро екі жаңа картаны шығарды: Фобос Миссиялық Бақылау орталығы және Tech Gone Bad.
Жалпы қайта құрулар
Action Doom 2: Urban Brawl – 2008 жылы "Scuba Steve" Browning ZDoom бастапқы портымен жасаған инди ойын. Ойын комикс кітаптарын еске түсіретін кескіндемелермен ерекшеленеді және біраз оқ атысымен қатар, «ұрып-соғу» стилінде ойнатылады. Aliens TC – 1994 жылғы 3 қарашада жарық көрген Джастин Фишер жасаған «Чужие» фильміне негізделген 11 деңгейлі толық өзгерту. 2017 жылы Kontra Kommando деген тағы бір моддер Aliens TC-нің жаңадан жасалған нұсқасын шығарды. Ashes 2063 – Vostyok жасаған апокалипсис тақырыбындағы толық өзгерту. 1980-жылдардағы апокалиптикалық фильмдерден шабыттанған, жаңа монстрлар, қару-жарақтар және түпнұсқа саундтрек кіреді. Batman Doom – ACE Team Software жасаған және 1999 жылғы сәуірде шыққан 32 деңгейлі толық өзгерту. Ойын мінез-құлқы өзгертілген, сонымен қатар жаңа қарулар, заттар және комикс супергеройы Бэтмен әлемінен кейіпкерлер бар. Chex Quest – 1996 жылы Digital Café шығарған 5 деңгейлі толық өзгерту, Doom ойынының жас көрермендерге арналғанын растау үшін жасалған. Бұл бастапқыда Chex астықтарының қораптарына сыйлық ретінде салынған, бірақ Chex Quest акциясы аяқталғаннан кейін интернетте тегін қолжетімді болды. Chex Quest екі жалғасын алды: Chex Quest 2: Flemoids Take Chextropolis және Chex Quest 3, 1997 және 2008 жылдары шығарылды, екеуі де бес деңгейден тұрады және тегін таратылды. Doom 64: Retribution – Doom 64 ойынының жаңадан жасалған нұсқасы, Doom-ның Nintendo 64 нұсқасы, DOS нұсқасынан күрт өзгеше. Doom 64: Retribution Nintendo 64 ойынына негізделген әртүрлі деңгейлер, графика және дыбыс кіреді. Sonic Robo Blast 2 – Doom модификациясы, Doom Legacy бастапқы портын пайдаланып, ойынды бірінші тұлғадан атудан үшінші тұлға платформасына айналдырады. 2018 жылы Sonic Robo Blast 2 Kart, ойынға негізделген карт жарыстар ойыны дербес модификация ретінде шығарылды. Void – 2000 жылғы American McGee's Alice ойынына негізделген бір деңгейлі модификация, оны бұрынғы id Software қызметкері American McGee жасаған.
Әр түрлі
D!Zone – WizardWorks жасаған, Doom және Doom II үшін жүздеген деңгейлерді қамтитын кеңейту жинағы. D!Zone 1995 жылы Dragon журналында Jay & Dee "Монитор көзі" бағанында қарастырылды. Джей жинаққа 5 жұлдыздың 1-ін, ал Ди 1,5 жұлдыз берді. Origwad – Джефф Бёрд жасаған және 1994 жылдың 7 наурызында шығарылған, Doom үшін шығарылған алғашқы өзгертілген WAD болып табылады. Жылдар бойына Deathmatching in Bricks (BRICKS.WAD), Hockey.wad (HOCKEY.WAD), KILLER (KILLER.WAD), Mortal Kombat Doom (FIGHTME.WAD), Outdoors (outdoors.wad), Station (STATION.WAD) және UAC Labs (UACLABS.WAD) деңгейлерінің жүктемелері табылды. Харрис пен соңынан осы қырғынды жасаған тағы бір адам – Дилан Клеболд, Deathmatching in Bricks ойынын сынап көргені үшін Харриске алғыс айтты. UAC Labs үшін ENDOOM экранында Харрис жасаған басқа WAD-тардың аттары көрсетілген, бірақ олар кейін жоғалып кетті: Assault, Techout, Thrasher, Realdeth және Realdoom, ол басқа WAD-қа қосымша. UAC Labs Doomworld-тің ең танымал 10 WAD тізіміне енді. Lullaby – 2021 жылы Danlex жасаған, сюрреалистік бейнелерге толы деңгей. Ұлттық бейне ойын мұражайы – қызметкер Крис Бакарани жасаған нақты Ұлттық бейне ойын мұражайының көшірмесі. Бұл деңгейді жасауға бір жылдан астам уақыт кетті және ол физикалық мұражайда экспонат ретінде көрсетіледі. Nuts! – 2001 жылы шығарылған Nuts, алғашқы әзіл WAD-тарының бірі. Nuts бір бөлмеден тұрады, онда өміршеңдік күшейткіші, плазмалық мылтық, BFG және 10 617 жау монстрлары бар. The Sky May Be – әзіл WAD, ойынның көп бөлігі үлкен секторде өтеді, онда көптеген текстуралар қатты түстермен ауыстырылады, ал көптеген дыбыстар Монти Пайтонның Flying Circus аудиосымен алмастырылады. WAD Doomworld-тің ең танымал 10 WAD тізімінде аталды және кейде ол ең нашар WAD-тардың бірі деп есептеледі. UAC Military Nightmare – 2008 жылы "Terry" жасаған Skulltag WAD, ол жамандаушы скрипттерді, секіруден сескенуді, ерекше графиканы, абсурдты қиындықты және WAD файлын үлкейту немесе ойыншының параметрлерін өзгерту үшін пайдасыз деректерді пайдаланғаны үшін танымал. WAD 2014 жылы Doomworld-тен жоғарыда аталған пайдасыз деректерге байланысты алынып тасталды, бірақ содан бері аталған деректер алынып тасталған күйі қайта жүктелді. Бұл WAD "Terrywads" немесе "Terry Traps" деп аталатын WAD жанрын тудырды, онда UAC әскери қасіретіне ұқсас мазмұн бар. 2008 жылы UAC әскери қасіреті "әлемде бұрын-соңды болмаған ең нашар WAD файлы" деп сипатталған Cacoward сыйлығын алды. Lilith – 2017 жылы құрылған, ZDoom бастапқы портындағы графикалық және музыкалық бұрмалауды, сондай-ақ жау мінез-құлқының өзгеруін жасау арқылы "glitchcore nightmare" құрады. Lilith 2017 жылғы Cacowards-та да жеңіске жетті. MyHouse.wad – Doomworld пайдаланушысы Стив Нельсон (Veddge) 2023 жылдың 3 наурызында жариялаған, MyHouse.wad, жасаушының жақында қайтыс болған досы жасаған WAD-тың жаңартылған нұсқасы болып табылады, онда сол досының үйі бейнеленген. Шын мәнінде, WAD – 2000 жылғы Марк З. Данилевскидің "Жабайылар үйі" романынан және онлайн қалалық аңыз "Көшік бөлмелерден" шабыттанған лиминалды қорқыныш картасы. Онда интернеттегі басқа да құпия деп саналатын нәрселерге, мысалы Джаред Пайктің өнерінен шабыт алған аймаққа және Интернеттегі ең құпия әнді де пайдалану сияқты сілтемелер бар. Өте құпия және сюрреалистік тәжірибе болғандықтан, ойында және Интернеттегі басқа да көздерден табылған көптеген аңыздар бар. Ол Doom II-нің ең технологиялық дамыған модификацияларының бірі ретінде мақтан тұтады.
Бостандық
Freedoom – Doom қолданған графикалық, музыкалық, дыбыстық эффекттер мен деңгейлердің (және басқа да ресурстардың) жиынтығына тегін (өзгертілген BSD лицензиясымен) ауыстыру мақсатындағы жоба. Doom двигуні ашық кодты бағдарламалық жасақтама болғандықтан, оны жаңа ресурстармен бірге таратуға болады, нәтижесінде толыққанды, тегін және үшінші тарап WAD-тарымен толық үйлесімді ойын пайда болады. Жоба үш IWAD файлын ұсынады: Freedoom: Phase 1 және Freedoom: Phase 2 деп аталатын екі бір ойыншылық кампания және өлім-жітім деңгейлерінің жиынтығын қамтитын FreeDM. Blasphemer атты ұқсас жоба Heretic-тің толыққанды тегін нұсқасын жасауға тырысады, бірақ Freedoom-нан кем дамыған, және ол одан активтерді пайдаланды. Қазіргі уақытта үш эпизод жоспарлануда және BlasphDM деп аталатын өлім-жітім жиынтығы қолжетімді. Hexen үшін Zauberer, ал Strife үшін Amimosity жобалары да бастау алды.
Өңдеу
Doom үшін көптеген деңгей редакторлары бар. Алғашқы Doom Editing Utility (DEU) бірнеше операциялық жүйеге көшірілді, бірақ уақыт өте келе маңыздылығын жоғалтты; көптеген қазіргі Doom редакторлары әлі де DEU-дің және оның өңдеу парадигмасының негізінде құрылған, оның ішінде DETH, DeePsea, Linux Doom Editor және Yadex және оның Eureka бұрандасы. Басқа деңгей редакторларына WadAuthor, Doom Builder (2003 жылдың қаңтарында шығарылды), Doom Builder 2 (2009 жылдың мамырында Doom Builder-дің жалғасы ретінде шығарылды), GZDoom Builder (2012 жылдың наурызында шығарылды) және Doom Builder X (2017 жылдың қыркүйегінде шығарылды) кіреді. Doom Builder отбасы сияқты кейбір Doom деңгей редакторлары 3D өңдеу режимін ұсынады. Қазіргі уақытта бұл нұсқалар қолдауды тоқтатты, бірақ Ultimate Doom Builder деп аталатын жаңа бұранда шығарылды және үнемі жаңартылып отырады. Көптеген мамандандырылған Doom редакторлары графикалық және аудио элементтерін өзгерту үшін қолданылады, мысалы XWE, SLADE, Wintex және SLumpEd. DeHackEd атқарылатын түзету құралы монстрларды, заттарды және қарудың мінез-құлқын өзгертеді. ZDoom-да пайдаланушылар DECORATE деп аталатын скрипт тілі арқылы жаңа монстрлар, қарулар мен элементтер құра алады, ол DeHackEd-тің көптеген кемшіліктерін жою мақсатымен жасалды, мысалы, жаңа объектілерді қосу мүмкін болмауы және бастапқы қарулар мен монстрлардың мінез-құлқынан көп алшақтамау.
WAD2 және WAD3
Quake-те WAD файлдары PAK файлдарымен алмастырылды. WAD файлдары Quake файлдарында әлі де бар, бірақ олардың қолданылуы текстуралармен ғана шектеледі. WAD2 және WAD3 сәл үлкен каталог құрылымын пайдаланғандықтан, Doom-мен үйлесімді емес.