Кіріспе

Quake III Arena 1999 жылғы бейне ойын – id Software компаниясы жасаған, көп ойыншылық режимге баса назар аударатын бірінші тұлға атыс ойыны. Quake сериясының үшінші бөлімі болып табылатын Arena, бұрынғы ойындардан сюжеттік желісі бар жеке ойыншы режимін жойып, көп ойыншылық ойынға негізгі назар аударуымен ерекшеленеді. Жеке ойыншы режимі компьютер басқаратын боттарға қарсы ойналады. Ойынның музыкасы Sonic Mayhem және Front Line Assembly тобының негізін қалаушы Билл Либтің туындыларынан құралған. Quake III Arena-ның ерекшеліктері – минималистік дизайн, көру бұрышы, текстураның сапасы және жау моделі сияқты кең ауқымда реттелетін параметрлер; сонымен қатар, тікелей секіру және ракетамен секіру сияқты жетілдірілген қозғалыс мүмкіндіктері. Ойын сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, көптеген шолушылар оны қызықты әрі тартымды деп сипаттады. Көптеген ойыншылар графиканың сапасы мен көп ойыншылық режимге баса назар аударуын ұнатып қалды. Quake III Arena, сондай-ақ QuakeCon, Cyberathlete Professional League, DreamHack және Electronic Sports World Cup сияқты кәсіби электрондық спорт турнирлерінде кеңінен қолданылды.

Ойын процесі

Алдыңғы ойындарынан айырмашылығы, Quake III Arena-да бір ойыншылық кампания жоқ. Оның орнына, компьютер басқаруымен ойналатын көп ойыншылық тәжірибені ұсынады. Готикалық және технологиялық стильдегі карта архитектурасы, сондай-ақ Quad Damage күшейткіші, ракета ату құралы және BFG сияқты ерекше жабдықтар бар. Quake III Arena-да ойыншы карта деңгейлері арқылы өтеді, қиындық деңгейі жоғарылайтын әртүрлі боттармен күреседі – Crash (0 деңгейінде) бастап Xaero-ға (7 деңгейінде) дейін. Бұл текстураланған деңгейі мен жұмыс істейтін қарулары бар қозғалтқыштың функционалды нұсқасы болды. IHV соңғы ойынға енген қарулардың көпшілігін (Gauntlet-тен басқа) қамтыды, бірақ олардың көпшілігі толыққанды модельденбеген; IHV-де тізбекті ара және арқан да болды, бірақ соңғы нұсқаға енбеді. Соңғы нұсқаға кіретін көптеген дыбыстар да осы нұсқада болды. Ойынды тоғыз адам 18 ай ішінде жасады. IHV ағып кеткеннен кейін, id Software 1999 жылдың 24 сәуірінде Quake III Arena Test деген бета нұсқасын шығарды, бастапқыда тек Mac OS үшін, кейін Windows жүйесіне де қолдау көрсетілді. Q3Test 1.05 нұсқасымен басталды және соңғы нұсқаға кіретін үш деңгейді қамтыды: dm7, dm17 және q3tourney2. Id Software компаниясы Q3Test-ті 1.09 нұсқасына дейін жаңартуды жалғастырды. id Software-дің негізін қалаушы және бұрынғы техникалық директоры Джон Кармак Quake III Arena-ны өзі жұмыс істеген ең сүйікті ойыны деп мәлімдеді. Quake III Arena 1999 жылдың 2 желтоқсанында саудаға түсті; ойынның ресми шығарылу күні 5 желтоқсан болды, бірақ id Software компаниясының бас атқарушы директоры Тодд Холленсхед ойынды Babbage's және EB Games сияқты дүкендерде 3 желтоқсаннан бастап алуға болатынын күтті. Ойын Aureal Semiconductor компаниясының A3D 2.0 HRTF технологиясын бастапқыда қолдады.

Ойын тетігі

id Tech 3 қозғалтқышы – Quake III Arena үшін жасалған қозғалтқыш. Сол кездегі көптеген ойындардан өзгеше, Quake III Arena жұмыс істеу үшін OpenGL стандартымен үйлесімді графикалық үдеткіш қажет. Ойынға бағдарламалық немесе Direct3D рендерлеуі кірмейді. Ойынның графикалық технологиясы «шейдер» жүйесіне негізделген, онда көптеген беттердің сыртқы түрі «шейдер сценарийлері» деп аталатын мәтіндік файлдарда анықталады. Quake 3 ойын ішіндегі көптеген беттерге жауапты жазық көлемдерге қоса, сплайнға негізделген қисық беттерді де енгізді. Quake 3 сонымен қатар тірек анимациясын қолдайтын тегтермен (md3 форматы) анимацияланған модельдерді де қолдады, бұл модельдерге жеке дене және аяқ анимацияларын сақтауға және қару ұстауға мүмкіндік берді. Quake 3 – үшінші тұлға моделінің басын, денесін және аяқтарын бөлек қозғалту арқасында жоғары және төмен, сондай-ақ айналасына қарауына мүмкіндік беретін алғашқы ойындардың бірі. Басқа визуалды мүмкіндіктерге көлемдік тұман, айналар, порталдар, наклейкалар және толқынды бұрмалау кіреді. Желілік байланыс үшін id Tech 3 UDP арқылы ойынның «кадрлары» туралы ақпаратты клиентке жіберу үшін «сурет» (snapshot) жүйесін пайдаланады. Сервер әрбір кадр туралы мүмкіндігінше аз ақпаратты жіберуге тырысады, клиент алғашқы кадрды қабылдағаннан бергі өзгерістерді ғана жібереді (дельта кодтау). id Tech 3 сервердегі нысандардың мінез-құлқы, клиенттегі эффектілер мен болжамдарды басқару үшін виртуалды машинаны қолданады. Бұл көптеген артықшылықтар береді, себебі мод жасаушылары нашар кодтан ойынды құлату туралы алаңдамайды, клиенттер Quake II-ге қарағанда озық эффектілер мен ойын мәзірлерін көрсете алады, ал мода арналған интерфейс толығымен бейімделеді. Егер нақты енділік талап ететін операциялар қолданылмаса, QVM файлы Quake III Arena қолдайтын кез келген платформада бірдей жұмыс істейді. Қозғалтқышта x86 және PowerPC архитектуралары үшін байт-кодты компиляторлар бар, олар QVM нұсқауларын интерпретатор арқылы орындайды. Quake III Arena бес қиындық деңгейі бар озық жасанды интеллектке ие, ол жаңадан бастаған және тәжірибелі ойыншыларға да ыңғайлы, бірақ жоғары деңгейдегі немесе бәсекеге қабілетті ойыншылар үшін үлкен қиындық тудырмайды. Әрбір боттың өзіне тән, көбінесе қызықты «тұлғасы» бар, ол нақты ойыншылардың сөйлесуін имитациялау үшін іске қосылатын сценарийлік фразалар арқылы көрінеді. Ойыншы белгілі бір сөздерді теріп жазса, боттар жауап бере алады: мысалы, «Сен мені жалықтырдың» деп жазса, бот «Сен үш сағат бұрын келгенің дұрыс еді!» деп жауап беруі мүмкін. Боттың әңгімесін қайталауды азайту үшін әрбір боттың бірнеше баламалы фразалары бар. Quake II-дегі Gladiator боттары Quake III Arena-ға көшіріліп, олардың авторы Ян Пол ван Ваверен, сондай-ақ Мистер Элузив (Mr. Elusive) есімдерімен ойынға енгізілді. Боттардың сөйлеу фразаларын Р. А. Сальваторе, Seven Swords және Стив Винтер жазды. Ойынның ең қиын қарсыласы Ксаэро, Gladiator боты Zero-ның негізінде жасалған. Аңшы боты кейінірек шыққан Doom 3 ойынында журналдардың мұқабасында пайда болады. 2005 жылдың 19 тамызында id Software компаниясы Quake III Arena-ның толық бастапқы кодын GNU General Public License v2.0 немесе одан кейінгі нұсқасы бойынша жариялады, бұл олардың бұрынғы қозғалтқыштарының көпшілігі үшін де жасалған. Бұрынғыдай, қозғалтқыш ғана, бірақ текстуралар мен модельдер сияқты мазмұн жарияланды, сондықтан ойынды бастапқы кодтан құрастыруды қалағандар оны ойнау үшін ойынның түпнұсқалық көшірмесін қажет етеді.

Модтар

Quake және Quake II-ге ұқсас, Quake III Arena-ны да кеңінен өзгертуге болады, бұл қозғалтқышты көптеген түрлі ойындар үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Модтар Rocket Arena 3 және Orange Smoothie Productions сияқты шағын ойын түзетулерінен бастап Smokin' Guns, DeFRaG және Loki's Revenge сияқты толық түрлендірулерге дейін жетеді. Көзді кодының жариялануы Tremulous, World of Padman, OpenArena және Urban Terror сияқты толық түрлендіру модтарының тәуелсіз ойындарға айналуына мүмкіндік берді. Басқа модтар, мысалы, Weapons Factory Arena, көбірек заманауи коммерциялық қозғалтқыштарға көшті. Challenge ProMode Arena, Cyberathlete Professional League CPMA-ны бәсекелестік негізі деп жариялағаннан кейін Quake III Arena үшін басты бәсекелестік модқа айналды. CPMA әуедегі бақылау, теңгерілген қарулар, жылдам қару ауыстыру және қосымша секіру техникалары сияқты баламалы ойын тәжірибелерін қамтиды. 1999–2001 жылдары бірнеше ашық бета нұсқаларынан өткен және өте танымал болған тағы бір мод – Quake 3 Fortress (Q3F) болды. Бұл ойынның бастапқы нұсқасы Quakeworld Team Fortress модулінің тікелей емес порты болды, көптеген кландар мен лигалар екі ойында да бір уақытта бәсекелестікке түсті. Q3F ақырында Enemy Territory Fortress Quake 3 модуліне көшірілді, бірақ ол шектеулі сәттілікке жетті. Q3F-тің жасаушылары ақырында модтан бас тартты, бірақ оны 2003 жылы Quake 3 қозғалтқышында жұмыс істейтін және 2018 жылы шамамен 9400 белсенді ойыншысы бар Wolfenstein: Enemy Territory ойынын жасау үшін пайдаланды.

Жылдам кері квадрат түбір

Тез кері квадрат түбір, кейде Fast InvSqrt деп аталады немесе 0x5F3759DF гексадецималды тұрақтысы арқылы белгілі, IEEE 754 форматталған 32-биттік қалқыма нүктелі санның квадрат түбірінің кері шамасын (немесе көбейтуге кері шамасын) бағалайтын алгоритм. Алгоритм Quake III Arena ойынының бастапқы кодында қолданылуымен ең көп танымал. Сол кезде, әсіресе үлкен көлемде, қалқыма нүктелі санның кері шамасын есептеу едәуір есептеу шығындарына түсірілетін. Бірақ, тез кері квадрат түбір осы қадамды жоққа шығарды. 2002 жыл шамасында алғашқы болжамдар Джон Кармакты кодтың мүмкін авторы деп көрсеткен, бірақ ол бұл кодты бұрын id Software компаниясына Quake ойынын оңтайландыруға көмектескен тәжірибелі ассемблер бағдарламашысы Терье Матисен жазғанын айтты. Матисен осыған ұқсас кодты 1990-шы жылдардың соңында жазған, алайда түпнұсқа авторлардың 3D компьютерлік графика тарихында одан да ертерек болғаны анықталды, оның ішінде Гари Тароллидің SGI Indigo үшін жасаған нұсқасы ең ерте белгілі қолданыс ретінде қарастырылуда.

Кеңейту

Quake III: Team Arena деп аталатын кеңейту пакеті Солтүстік Америкада 2000 жылдың 15 желтоқсанында, Жапонияда 2001 жылдың 15 қаңтарында және Еуропада 26 қаңтарда жарық көрді. Оны id Software әзірледі және Activision басып шығарды. Бұл кеңейту жаңа ойын режимдері арқылы командалық ойынға бағытталған, сондай-ақ үш жаңа қару (Chaingun, Nailgun және Prox Launcher), жаңа заттар мен ойыншы модельдері қосылды. Quake III: Team Arena сынға ұшырады, себебі оның қосымшалары көптен күтілген еді және жанкүйерлер жасаған модификацияларда бұрыннан қолданылып жүрген. Кейіннен Quake III: Gold Солтүстік Америкада 2001 жылдың 26 қыркүйегінде, Жапонияда 2002 жылдың 29 наурызында және Еуропада 9 тамызда шықты. Quake III: Gold – Quake III Arena толық нұсқасы мен Quake III: Team Arena кеңейту пакетінің гибридті диск CD ROM-да біріктірілген жинағы. Канадалық электроиндустриалдық Front Line Assembly тобы осы кеңейтуге саундтрек жасады, ол Sonic Mayhem-нің Quake III Arena: Noize саундтрегіне қарсы тұратын нұсқа болды.

Ресми

Blue Stinger-дің көңіл көншітпес сатылымының нәтижесінде Activision Dreamcast-ке арналған тағы атауларды шығарудан бас тарды және Raster Productions жүргізген Quake III Arena-ның Dreamcast нұсқасын Sega-ға тарату құқығынан бас салды. Алғаш рет 2000 жылдың 29 қаңтарында жарияланды және 2000 жылдың 23 қазанында шығарылды. Қазірге дейін 1.16n патч нұсқасын және қажетті карта жинағын қолдайтын қалған арнайы серверлерде осы нұсқаны онлайн ойнайтын қоғамдастықтар бар. Quake III Dreamcast нұсқасына VMU Maze ойын-сауықтары да кірді. Bullfrog Productions жүргізген, Солтүстік Америкада Electronic Arts және Жапонияда Electronic Arts Square басып шығарған Quake III Revolution PlayStation 2 үшін 2001 жылдың наурызында Team Arena-дан алынған бірнеше элементтермен және миссияларға негізделген жеке ойын режимімен шығарылды. PS2 Multitap арқылы 4 ойыншыға дейін бір экранда ойнау мүмкіндігі бар. Бұл ойын PS2-нің алғашқы ойындарының бірі болғандықтан, онлайн ойнау мүмкіндігі болмады. Sony желілік функционалын Солтүстік Америкада 2002 жылдың тамызында ғана іске қосты. GameRankings бұл шығарылымды 83% деп бағалады. Quake III Revolution Dreamcast және PC нұсқаларымен салыстырғанда ұзақ жүктелу уақыты, нашар ойын тепе-теңдігі және қораптан шыққан кезде USB тышқан мен пернетақта қолдауынсыз болғаны үшін (PlayStation 2 нұсқасындағы Unreal Tournament-тен өзгеше) көп сынға ұшырады. id QuakeCon 2007-де Xbox 360 үшін Quake III Arena Arcade ойынын ресми түрде жариялады. id және Pi Studios бірлесіп жасаған бұл атау 2010 жылдың 15 желтоқсанында Xbox Live Arcade-де шығарылды. Ойынның саудалық бағасы 1200 Microsoft Points немесе 15 АҚШ доллары болды. Quake Arena DS Nintendo DS үшін QuakeCon-да 2007 жылдың 4 тамызында жарияланды. Джон Кармак сенсорлық экранды енгізбейтінін, керісінше ойынды D-pad арқылы ойнауды жөн көретінін мәлімдеді. Бұл нұсқа жасырын түрде тоқтатылды. Quake Zero QuakeCon-да 2007 жылдың 3 тамызында жарияланды және Quake 3 Arena-ның жаңартылған нұсқасы болды, тегін жүктеу арқылы таратылды, браузер терезесінде жұмыс істеді және жарнамалық контентпен қолдау көрсетілді. Quake Zero 2010 жылы Quake Live ретінде шығарылды. 2021 жылдың 15 қарашасында Microsoft x86 64 негізіндегі Xbox One / Series X / S консольдерін Quake III Arena Arcade-пен кері үйлесімді етті, бұл түпнұсқа Xbox консолінің шығарылғанына 20 жыл толуына арналған 76 атаудың бірі болды.

Шығаратын порттар

Quake III Arena бірнеше консольдарға, соның ішінде PlayStation Portable және Xbox консольдарына ресми емес түрде көшірілді. Бұл нұсқалар үшін модификацияланған консоль немесе қолға ұсталатын құрылғы, сондай-ақ бастапқы ойынның активтері және бастапқы кодты қолданатын порт қажет. Кармак Quake Trilogy (соның ішінде Arena) iPhone/iPod Touch/iPad-ке көшірілетінін мәлімдеді. iOS үшін ресми емес нұсқасы 2008 жылдың сәуірінде Cydia арқылы jailbreak жасалған iOS құрылғылары үшін шығарылды; ол түпнұсқаға ұқсас демо нұсқа болып табылады, бірақ iPhone және iPod Touch акселерометрін және сенсорлық басқару элементтерін интеграциялап, ойынды ойнауға мүмкіндік береді. 2010 жылдың қарашасында iPad үшін жоғары сапалы нұсқасы шығарылды, онда жаңартылған басқару, жақсырақ графика, жақсы ойын және жоғары кадр жиілігі болды; бұл жақсартылған нұсқа порттың iPhone және iPod touch нұсқасына да енгізілді. Moorestown прототипі секундына 90 кадрға дейін өнімділік көрсеткен эталондық үлгіде көрсетілді. Quake III-тің Symbian мобильді құрылғыларына арналған ресми емес порты жасалды. Оның жұмыс істеуі үшін бастапқы ойыннан PAK файлдары қажет. Ойынның Android-ке арналған ресми емес порты шығарылған бастапқы код негізінде құрылды. Бұл ойынды бірнеше Android құрылғыларында, әсіресе Motorola Milestone, Motorola Droid және Nexus One, сондай-ақ басқа да жоғары деңгейдегі құрылғыларда ойнатуға болады. 2011 жылдың тамызында ARM негізіндегі Raspberry Pi кредиттік картаның мөлшеріндегі компьютері Debian жүйесінде Quake III-тің арнайы құрастырылған ARM нұсқасын іске қосып көрсетілді. 2019 жылдың ақпанында masterfeizz Quake III-тің ioQuake3DS деп аталатын ресми емес портын Nintendo 3DS үшін шығарды. Консольдің жұмыс істеуі үшін homebrew жасалуы керек. 2022 жылдың мамырында Team Beef тобының modder-лары Meta Quest және Pico виртуалды шындық гарнитуралары үшін ресми емес VR портын шығарды. Портты іске қосу үшін ойыншылар sideloading қолдануы керек. Порт IoQuake3 бастапқы портына негізделген.

Сатылымдар

Quake III шығуының алғашқы үш күнінде 50,000 данадан асып сатылып, сол кезде 1 миллион дана басылды. Ол 5–11 желтоқсан кезеңінде PC Data-ның апталық компьютерлік ойындар сатылымының тізімінде #5 орынға тұңғыш рет енді. Ойын келесі аптада апталық топ-10-ның төртінші сатысына көтерілді. 2000 жылдың басына дейін 222 840 данасы сатылып, 10,1 миллион долларлық табыс әкелді. PC Data мәліметінше, Солтүстік Америкада Quake III 2000 жылдың қаңтардан қазанға дейін 168 309 дана сатылып, 7,65 миллион доллар табыс тапты. 1999 жылғы шығуынан бастап, аймақтағы жалпы сатылымы 2000 жылдың қарашасына дейін 319 970 дананы құрады. Оның 2000 жылғы сатылымы жыл соңына қарай 190 950 данаға жетіп, 8,4 миллион доллар табыс тапты. Кейін ойын Entertainment and Leisure Software Publishers Association (ELSPA) ұйымынан «Күміс» сатылым наградасын алды, бұл Ұлыбританияда кем дегенде 100 000 дана сатылғанын көрсетеді.

Сыни қабылдау

Quake III Arena-ны сатып алып, бір ойыншы үшін тамаша ойын іздесеңіз, бұл ойын сізге арналған емес. Егер сіз жібектей тегіс онлайн-deathmatch ойындарына құмар болсаңыз және жоғары деңгейдегі компьютердің мүмкіндіктерін толық пайдаланғыңыз келсе, онда Quake III Arena сізге қажетті жалғыз ойын болуы мүмкін. Көптеген рецензенттер ойынды онлайн режимінде ойнағанда ең жақсы нәтиже беретінін айтты. Роберт Ховарттың Diehard GameFan журналындағы шолуында ойынды "таза өлім-жітім" тәжірибесінің ең жақсысы деп сипаттады, бірақ ойынның кадр жылдамдығын сынға алды, ол әлсіз жүйелерде жақсы жұмыс істемеді және қанағаттанарлық кадр жылдамдығымен ойнау үшін RIVA TNT2 немесе GeForce 256 GPU қажет болды. Герстман болса, баяндаушының дауысын сынға алды және көп ойыншы ойнағанда кейбір деңгейлер тым тар болуы мүмкін деп ойлады. Eurogamer ойынды "жақсартылған" және "көрнекті" деп сипаттап, "өте жақсы теңдестірілген және ойнауға өте ыңғайлы" деді. Рецензент әсіресе бейімделетін 3D қозғалтқышына риза болды және жаңа карталар мен модификацияларды күтті. Блейк Фишер ойынның PC нұсқасын Next Generation журналы үшін бағалап, оған бес жұлдыз берді, оны "әлі күнге дейін ең жақсы өлім-жітім" деп сипаттады. Міне, осы. Әңгіме аяқталды. Егер сіз бір ойыншы режимін немесе сюжетті қаласаңыз, Half Life сатып алыңыз. Егер сіз керемет DM және шексіз кеңейту мүмкіндіктерін іздесеңіз, Quake III - бұл саланың ең жақсысы. Фрэнк О'Коннор ойынның Dreamcast нұсқасын Next Generation үшін бағалап, оған төрт жұлдыз берді және ол "керемет, бірақ кемшіліктері бар, мүмкін ең жақсы онлайн ойынның өте табысты түрленуі - бұл Dreamcast модемін Chu Chu Rocket-тен гөрі әлдеқайда қызықты пайдалану" деді. Dreamcast нұсқасы GameSpot-тың жылдық "Консольдік ойындар арасындағы ең жақсы көп ойыншылы ойын" сыйлығын жеңіп алды және "Ең жақсы ату ойыны" санатында екінші орын алды, ол Perfect Dark-қа бұйырды. "Quake III: Revolution" PS2-де керемет бірінші тұлғадан ойын ойнауға болатынын дәлелдейді, ал бір ойыншы режимі біраз уақыттан кейін бірқалыпты болса да, екі ойыншыға арналған экрандағы көп ойыншы режимі осы ойынды топтық ойын жанкүйерлері үшін міндетті етеді. Керемет графика, ақылды басқару және қарқынды ойын жүйесі осы ойынды үздік іс-қимыл ойындарының біріне айналдырады. X Play журналы 2001 жылы. Жапондық ойын журналы Shūkan Famicom Tsūshin ойынның PlayStation 2 нұсқасын 40 баллдан 25 (онлайн нұсқасы үшін 100 баллдан 63) бағалады. Quake III Arena PC Gamer US журналының 1999 жылғы "Графикадағы ерекше жетістіктер" сыйлығын жеңіп алды және "биыл 3D графикада жаңа стандартты белгіледі" деп жазды. 3-ші жылдық Interactive Achievement Awards кезінде ойын "Жылдың компьютерлік экшн ойыны" номинациясына ұсынылды, бірақ бұл сыйлық Half Life: Opposing Force-ке берілді. 2016 жылдың қаңтар айында Red Bull Q3DM17 (The Longest Yard) деңгейін барлық уақыттағы 10 ең үздік FPS көп ойыншы деңгейлерінің бірі деп атады.