Кіріспе
1943 жылы Мервин Леройдың американдық фильмі. Фильм 1890 жылдардағы Парижде поляк-француз физигі Мари Кюридің болашақ күйеуі Пьер Кюримен бірге зертханада жұмыс істей бастағанын баяндайды. Бұл Пиджен мен Гарсонның экрандағы тоғыз жұптығының төртіншісі болды. Көптеген нұсқаларында фильмнің ғылыми тұстары қысқартылған немесе толығымен жойылған. Turner Classic Movies оны 124 минуттық өңделмеген нұсқада көрсеткен.
The film tells the story of Polish French physicist Marie Curie in 1890s Paris as she begins to share a laboratory with her future husband Pierre Curie. This was the fourth of nine onscreen pairings with Pidgeon and Garson. In several versions, much of the scientific aspects of the film were cut or removed entirely. Turner Classic Movies has shown it unedited at 124 minutes.
Сюжет
Мари Склодовская – Парижде тұратын және Сорбоннада оқитын кедей, идеалистік студент. Ол денсаулығына немқұрайлы қарап, бір күні сабақ барысында есінен танып қалады. Оның тәлімгері, профессор Перо оған көңіл жайып, Паризде достары мен туыстары жоқ екенін білген соң, әйелі ұйымдастырған кешке шақырады – бұл кеш "бірнеше дос" үшін (көбінесе профессорлар мен олардың жұбайлары) арналған. Көптеген қонақтардың арасында физик Пьер Кюри де бар, ол өте ұялшақ, ойлары шашыраңқы және толығымен жұмысына берілген адам. Ол Мариге зертханасын бөлісуге рұқсат береді және оның талантты ғалым екенін түсінеді. Оқуын аяқтап, Польшаға оқытуға оралуды жоспарлағанына қатты ренжіді, себебі ол өмірін ғылымды терең зерттеуге арнауын қалаған. Мари мен Пьер екеуі де ғылымға соншалықты құмарлықпен берілгендіктен, ғашық болғандарын соңғы сәтте ғана байқайды. Пьер Мариден әйелі болуды сұрағанда да, бұл сұрағын ақыл-ойы, логикасы және химиясы тұрғысынан айтады. Бір кезде студент кезінде көрген пичбленді тау жынысының кішкентай суреттерді түсіруге жеткілікті энергия шығаратын сияқты көрінгенін есіне алып, Мари осы тау жынысының энергиясын докторлық диссертациясының тақырыбы етіп алуға шешім қабылдайды. Ол жүргізген өлшемдердің нәтижелері үйлеспейді, сондықтан таста, өзі білетін екі элементтен басқа, үшінші радиоактивті элемент болуы керек деп шешеді. Осы мәселені талқылағанда, ол Пьердің отбасына жүкті екенін кездейсоқ айтады. Сорбонна физика факультеті элементтің бар екенін дәлелдемей, олардың зерттеулерін қаржыландырудан бас тартады, бірақ физика ғимаратының ауласынан бері орналасқан ескі, құлаған сарайды пайдалануға рұқсат береді. Оның кемшіліктеріне қарамастан, олар сегіз тонна пичбленді кен импорттап, радий деп аталатын элементті табу үшін оны қайнатады. Таза радийді бөліп алуға мүмкін болмаса да, Маридің қолы күйіп жатқандықтан, онда бірдеңе бар екенін сезінеді. Таза радий алу үшін олар еңбекке толы кристалдану әдісін қолданады. Енді әлемге танылған олар, Нобель сыйлығын алғаннан кейін және көптеген баспасөз мәслихаттарынан кейін демалу үшін демалысқа кетеді. Университет оларға жаңа зертхана сыйлайды; ашылу салтанатына дейін Мари өзінің жаңа көйлегін көрсетіп, Пьерді оған сәйкес сырғаларды алуға шабыттандырады. Жаңбыр астында үйге қайтып бара жатқанда, ол жолды ойсыз кесіп өтеді де, жүк көлігі шауып, қаза табады. Мари ақыл-есін жоғалта жаздай болады, бірақ алаңдаған профессор Перо оған кеңес бергеннен кейін, Пьердің біреуі кетсе, екіншісі де сол сияқты жұмысын жалғастыру керек деген сөздерін есіне алады. Соңында Мари радийдің ашылуының 25 жылдығына арналған салтанатты жиынға сөз сөйлеп, ғылымның жақсы әлемге апаратын жол екеніне сенім білдіреді.
Өндіріс
Universal Studios Эва Кюридің кітабына құқықтарды тез арада сатып алды, Мари рөліне Ирен Данн кандидатурасын қарастырды. Данн Еуропаға сапар шегіп, жобаны талқылау үшін Эва Кюримен кездесті, бірақ Universal бірнеше жылдан кейін мүлікті Metro Goldwyn Mayer компаниясына сатты. MGM ақырында Гакслидің "Мадам Кюри" сценарийін "әдебиетке тым жақын" деп тапты, ал Гарбоның "Ниночка" фильміндегі сәттілігінен кейін, MGM оны тағы бір романтикалық комедияда түсіргісі келді. Жоба тоқтап қалды және Гарбо 1942 жылы MGM компаниясынан түпкілікті түрде кетіп қалды. Мервин Лерой, өндіріс басталмас бұрын жұмыстан босатылған Альберт Левиннің орнына қойылды. Фильм драмалық эффект үшін көптеген өзгерістерге ұшырағанымен, сюжет 1930 және 1940 жылдардағы көптеген тарихи фильмдерге қарағанда шындыққа жақын болды.
Танымал мәдениетте
Мадам Кюри 1976 жылғы SCTV эпизодында Мадам Блицман ретінде пародилендi ("Monster Chiller Horror Theater" бағдарламасында), онда Франсис Блицман / Мари Кюри (Андреа Мартин) күйеуі Луи Блицман / Пьер Кюримен (Евгений Леви) бiрлесiп, радиацияға ұшыраудан алынған өмiрді ұзарту формуласын жасап жұмыс iстейдi. Дегенмен, Луи қайта-қайта бас ауруынан қиналады, ол соңында оның өмiрiне аяқ қояды; "Ғылым академиясының" отырысында қартайған Франсис Луидің тәжiрибелерi оның миында плак пайда болуына себеп болғанын, осы плак оны өлтірген және қазір оған да әсер етіп жатқан қатты бас ауруын тудырғанын айтады.